[Όλα ξεκίνησαν όταν ο Γαλιλαίος έστρεψε στον ουρανό το τηλεσκόπιο ·

17/07/2022 § Σχολιάστε

Επαναστάσεις και περιστροφές

Όλα ξεκίνησαν πριν 400 τόσα χρόνια όταν ο Γαλιλαίος έστρεψε στον ουρανό το τηλεσκόπιο που είχε κατασκευάσει – και ήρθε στα μάτια του ο κόσμος ανάποδα: ο ουρανός ήταν ολόιδιος με τη γη.

Η Σελήνη είχε βουνά, κοιλάδες και φαράγγια· ο Δίας φεγγάρια, η Αφροδίτη φάσεις σαν του φεγγαριού, ο Κρόνος δαχτυλίδια. Οι πλανήτες δεν ήσαν τέλειες σφαίρες από αριστοτελική «πεμπτουσία» και δεν περιστρέφονταν γύρω από τη Γη κολλημένοι πάνω σε διαφανείς σφαίρες, όπως δίδασκε η επιστήμη επί χιλιάδες χρόνια.

Οι παρατηρήσεις του Γαλιλαίου αποδείκνυαν ότι οι αρχαίες αυθεντίες, ο Αριστοτέλης και ο Κλαύδιος Πτολεμαίος, είχαν άδικο· δίκιο είχε ο άσημος Πολωνός παπάς Νικόλαος Κοπέρνικος που εκατό χρόνια νωρίτερα, στηριγμένος σε παρατηρήσεις και στα μαθηματικά, είχε υποστηρίξει ότι η γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο.

Το βιβλίο του Κοπέρνικου, γραμμένο στα λατινικά, είχε τίτλο De revolutionibus orbium coelestium, Περί της Περιστροφής των Ουρανίων Σφαιρών και οι λόγιοι της εποχής συζητούσαν για την τρομερή ανατρεπτική ιδέα της «Κοπερνίκειας Περιστροφής» των πλανητών γύρω από τον ήλιο – για την Copernican revolution, révolution copernicienne, rivoluzione copernicana στις εθνικές γλώσσες τους – και έτσι το «revolution», ως ανήκουστη ανατροπή, κατέληξε να σημαίνει αυτό που στα ελληνικά αποδόθηκε με τη λέξη «επανάσταση».

Ο όρος υιοθετήθηκε στην πολιτική – και πολλοί έκτοτε έχουν την ψευδαίσθηση ότι κάνουν ανατροπές εξίσου σημαντικές με τις «περί τον ήλιο περιστροφές» του Κοπέρνικου, που τις επιβεβαίωσαν οι παρατηρήσεις και τα κοφτερά μυαλά των Κέπλερ, Γαλιλαίου, Καρτέσιου, Λάιμπνιτς, Νεύτωνα. Αυτοί βρίσκονται στη ρίζα της σύγχρονης εποχής, αυτοί είναι οι «ιδρυτές πατέρες» του σύγχρονου κόσμου και προφανώς έχουν προσφέρει στην ανθρωπότητα πολλά περισσότερα από τους Ροβεσπιέρους, τους Ναπολέοντες, τους Λένιν και άλλους ριζοσπάστες που στην τελικά αποδείχθηκαν απλοί «περιστροφείς» καθεστώτων.

Εξέλιξη του τηλεσκοπίου που κατασκεύασε ο Γαλιλαίος με τα χεράκια του είναι το θηριώδες James Webb της NASA – που στην εποχή μας δεν μπορούσε παρά να έχει το όνομα άσημου και αν-επιστήμονα Αμερικανού γραφειοκράτη.

Για την ώρα, δεν μάθαμε να έχει προσφέρει κάτι το revolutionibus το James Webb – άλλωστε για όλα αυτά τα όργανα και τα πειράματα των δεκάδων δισεκατομμυρίων ακούμε συνεχώς ότι επιβεβαιώνουν θριαμβευτικά τις υπάρχουσες φυσικές θεωρίες.

Ισως επειδή αυτοί που τα διαχειρίζονται μοιάζουν περισσότερο με τους καρδινάλιους που δίκασαν τον Γαλιλαίο, οι οποίοι επέμεναν πως όλα τα νέα δεδομένα επιβεβαίωναν τις Γραφές και οι θεωρίες των «ιδρυτών πατέρων» ήσαν απλώς αιρετικές ασέβειες.

*

Δημήτρης Κ. Ψυχογιός ot.gr

[H χρήση της φωτιάς καθόρισε την εξέλιξή μας;

11/07/2022 § Σχολιάστε

Επιστήμη

photo: sapiens.org

«Γεννημένοι» από τη φωτιά

Σταθμός στην ανθρώπινη εξελικτική ιστορία θεωρείται η στιγμή που κάποιος από τους προγόνους του ανθρώπινου είδους έριξε (κατά λάθος ή από σκοπού;) ένα κομμάτι κρέας πάνω στη φωτιά. Οχι οποιαδήποτε φωτιά, αλλά στην ελεγχόμενη φωτιά, αυτή που κατά τους αρχαίους Ελληνες έκλεψε από τους θεούς ο Προμηθέας για να τη δώσει στους θνητούς. Μια εκδοχή του προμηθεϊκού μύθου είναι στην ουσία η υπόθεση εργασίας των ανθρωπολόγων, η οποία ονομάζεται «cooking hypothesis» (υπόθεση μαγειρικής). Σύμφωνα με αυτή, η χρήση της φωτιάς καθόρισε την εξέλιξή μας όχι μόνο επειδή ευνόησε την κατασκευή εργαλείων αλλά και επειδή οδήγησε στο μαγείρεμα των τροφών και κυρίως του κρέατος. Βλέπετε, το μαγείρεμα του κρέατος σκοτώνει τα παθογόνα και διευκολύνοντας την πέψη καθιστά αποδοτικότερη την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Στον πλούτο θρεπτικών συστατικών της μαγειρεμένης τροφής αποδίδουν οι ανθρωπολόγοι τη βαθμιαία αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου των ανθρωπιδών και την ανάδυση του είδους μας (Homo sapiens).

Μέχρι πρότινος δεν υπήρχαν τα ευρήματα που θα στήριζαν την παραπάνω υπόθεση. Δεν είχαν εντοπισθεί δηλαδή υπολείμματα φωτιάς σε αρχαιολογικές θέσεις ηλικίας ενός εκατομμυρίου ετών και άνω, τότε που τοποθετείται η μετάβαση του Homo habilis σε Homo erectus. Βεβαίως, η έλλειψη τέτοιων ευρημάτων είναι αναμενόμενη καθώς τα προϊόντα καύσης (κάρβουνο, στάχτες) δεν αντέχουν στον χρόνο. Αυτό το εμπόδιο θέλησαν να ξεπεράσουν ισραηλινοί ερευνητές με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και δοκίμασαν την τύχη τους στην αρχαιότερη γνωστή παλαιολιθική θέση του Ισραήλ (Evron Quarry), η οποία εντοπίζεται στη Δυτική Γαλιλαία και χρονολογείται μεταξύ 800.000 και ενός εκατομμυρίου ετών.

Σύμφωνα με το άρθρο τους στην επιστημονική επιθεώρηση «PNAS», ο αλγόριθμος που ανέπτυξαν μπορούσε να προσδιορίζει τη θερμοκρασία στην οποία είχαν εκτεθεί αρχαιολογικά ευρήματα αναλύοντας σε μοριακό επίπεδο τις αλλοιώσεις που αυτά είχαν υποστεί. Εξετάζοντας πληθώρα εργαλείων αλλά και υπολειμμάτων πανίδας (οστά ζώων) διαπίστωσαν ότι αυτά είχαν εκτεθεί σε ένα μεγάλο εύρος θερμοκρασιών, το μεγαλύτερο εκ των οποίων άγγιζε τους 600 βαθμούς Κελσίου. Με άλλα λόγια, αυτό που πέτυχαν οι ισραηλινοί επιστήμονες είναι να διαπιστώνουν την ύπαρξη φωτιάς ακόμη και αν δεν ανευρίσκονται ορατά υπολείμματά της.

Και ενώ η ερευνητική ομάδα προτίθεται να συνεχίσει το έργο της σε ακόμη πιο αρχαίες θέσεις, είναι ιδιαίτερα γοητευτικό να παρακολουθεί κανείς το πώς η ανθρώπινη διάνοια εφευρίσκει τρόπους να αναζητεί τις ρίζες της.

✳︎

©Σουφλέρη Ιωάννα >λινκ<

[Καρκίνος ως χρόνια, ιάσιμη νόσος ·

13/06/2022 § Σχολιάστε

photo: wired.com

Η πρόληψη, η αλλαγή τρόπου ζωής, η πρώιμη ανίχνευση και οι νέες θεραπείες μετατρέπουν τον καρκίνο σε ελεγχόμενη χρόνια η και ιάσιμη νόσο.

Στα φοιτητικά μου χρόνια το ποσοστό 5ετους επιβίωσης των καρκινοπαθών ήταν περίπου 25%, σήμερα αγγίζει το 70%. Πριν 5 χρόνια ο Γιώργος Παυλάκης στην ομιλία του στο Ηράκλειο για τα 30 χρόνια του ΙΤΕ σόκαρε το ακροατήριο προβλέποντας ότι ο καρκίνος οδεύει στην επόμενη 10ετια σε μια χρόνια μη θανατηφόρο νόσο, σε πολλές περιπτώσεις ιάσιμη. Στην θορυβώδη αυτή αλλαγή συνέτεινε τα μάλα και η επιστήμη μας, η Φαρμακολογία. Τα πρόσφατα κλινικά δεδομένα με την χρήση μονοκλωνικων αντισωμάτων κατά βιολογικών παραγόντων στον καρκίνο του εντέρου με την πλήρη εξαφάνιση του όγκου και των μεταστάσεων, αντίστοιχων αποτελεσμάτων στους όγκους μαστού και ενδομητρίου αλλά και του πιο επιθετικού κακοήθους όγκου στο πάγκρεας δείχνουν τον φωτεινό μέλλον της ογκολογικής φαρμακολογίας. Η χρήση ανοσοκυττάρων του ασθενούς που τα απομονώνουμε στο εργαστήριο, τα μαθαίνουμε πως να επιτίθενται στο όγκο του, όπου βρίσκεται (ακόμη και στις μικροκυτταρικές κρυμμένες μεταστάσεις), τα πολλαπλασιάζουμε σε μεγάλες ποσότητες και τα επιστρέφουμε στον ασθενή αλλάζει την θεραπεία του καρκίνου. Από τις επιθετικές χημειοθεραπείες και τις ακτινοβολίας περνάμε στις κυτταρικές, ανοσολογικες, βιολογικές θεραπείες, με απείρως μικρότερη τοξικότητα. Οι νέες μέθοδοι πρώιμης ανίχνευσης των κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων η του γενετικού τους υλικού στο περιφερικό αίμα αυξάνουν περαιτέρω την αποτελεσματικότητα των νέων θεραπειών σε πολύ πρώιμα στάδια. Η πρόληψη, η αλλαγή τρόπου ζωής, η πρώιμη ανίχνευση και οι νέες θεραπείες μετατρέπουν τον καρκίνο σε ελεγχόμενη χρόνια η και ιάσιμη νόσο. Το μεγαλείο του ανθρώπινου μυαλού όταν αυτό εστιάζει στην προστασία της ζωής και όχι στην προώθηση του θανάτου…

*

του καθηγητή ©Αχιλλέα Γραβάνη >

[λάβετε θέση απέναντι στην επιστήμη·

10/01/2022 § Σχολιάστε

Λαβετε θεση απεναντι στη θεωρια της εξελιξης του φαινομενου της ζωης και του ανθρωπου.

Ο αντιδαρβινισμός που μας ταλαιπωρεί

Για δεκάδες χρόνια βιολόγοι και γιατροί αγωνίζονται για περισσότερο μερίδιο επιστημών της ζωής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση – εις μάτην.

Μήπως η αναποτελεσματικότητα των μέτρων κατά του κορωνοϊού, η άρνηση του εμβολιασμού, οι θεωρίες συνωμοσίας και η αμφίσημη στάση κάποιων εκκλησιαστικών παραγόντων έχουν να κάνουν, σε κάποιο βαθμό, με αυτό το έλλειμμα όχι μόνο στην παιδεία αλλά και στην πληροφόρηση του κοινού; Το ερώτημα είναι εύλογο και η απάντηση σύνθετη.

Σε μια δημοσκόπηση με το ερώτημα «δέχεστε τη θεωρία της εξέλιξης;», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science τo 2006, το ποσοστό του ΝΑΙ για την Ελλάδα ήταν 54%. Από τις 33 χώρες που περιελάμβανε η μελέτη, έξι είχαν χαμηλότερο ποσοστό: Λιθουανία (50), Βουλγαρία (49), Λετονία (47), Κύπρος (46), ΗΠΑ (42) και Τουρκία (28). Σε τρεις από τις παραπάνω χώρες (Ελλάδα, Βουλγαρία, Κύπρος) η Ορθοδοξία είναι το κοινότερο θρήσκευμα. Νεότερα στοιχεία υπάρχουν και για άλλες έξι ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες η Ορθοδοξία αποτελεί το κύριο θρησκευτικό στοιχείο: Ρωσία (65), Σερβία (61), Γεωργία (58), Ρουμανία (56), Ουκρανία (54) και Λευκορωσία (43) (τα ποσοστά είναι εκτιμήσεις από διαγράμματα και επομένως μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς από τα πραγματικά νούμερα που δεν είναι διαθέσιμα). Και στις εννέα ορθόδοξες χώρες το ποσοστό είναι κατώτερο από τον μέσο όρο (69%) των 25 μη ορθοδόξων χωρών της Ευρώπης. Η πιθανότητα να είναι τυχαία αυτή η κατανομή των ποσοστών μεταξύ ορθοδόξων και μη ορθοδόξων χωρών είναι 3:10.000. Η σχέση είναι αιτιώδης, αλλά ποια είναι τα αίτια;

Δεν υπάρχει τίποτε στο δόγμα ή στην ιστορία της Ορθοδοξίας που να την καθιστά περισσότερο εχθρική προς τη θεωρία της εξέλιξης απ’ ό,τι τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ή τον Προτεσταντισμό. Δεν έχει στήσει Ιερές Εξετάσεις, δεν έχει εμπλακεί σε ενδο-χριστιανικούς πολέμους. Φρενάρισε όμως, σε συνδυασμό με την οθωμανική κυριαρχία, την έλευση της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού και έμεινε αμέτοχη στη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού, ένα βασικό χαρακτηριστικό του οποίου είναι ο διαχωρισμός της πολιτειακής και της θρησκευτικής εξουσίας. Κατολίσθησε έτσι στην ομάδα των φονταμενταλιστών του Αμερικανικού Προτεσταντισμού και του Ισλάμ, όπου πρέπει να ανατρέξουμε για να βρούμε ποσοστά κατώτερα εκείνων που σπιλώνουν τη χώρα μας. Και όμως δεν έχουμε τίποτε το κοινό με τον ρατσισμό του πρώτου ή τον υποβιβασμό της γυναίκας του δεύτερου, για να αναφέρω μόνο δύο χαρακτηριστικά. Το ότι τα ποσοστά μας βάζουν στην ίδια κατηγορία μας αδικεί στην καλύτερη περίπτωση, μας υποτιμά στη χειρότερη.

Τι πρέπει να γίνει; Η Εκκλησία της Ελλάδος οφείλει να διαμορφώσει και να διακηρύξει μια ξεκάθαρη θέση έναντι της θεωρίας της εξέλιξης, όπως έκανε η Ρωμαιοκαθολική το 1996. Η σιωπή ισοδυναμεί με άρνηση. Κανένα θρησκευτικό δόγμα και καμιά ιδεολογία δεν μπορεί να μονοπωλήσει τις κοινωνίες. Η διαφορετικότητα είναι νόμος της φύσης και η συνύπαρξη με το διαφορετικό απαιτεί τη συνεννόηση και τη συνεργασία. Η φυσική επιστήμη αποτελεί ένα συμπαγές σώμα.

Το να δεχόμαστε την ιατρική που είναι μέρος της βιολογίας και να απορρίπτουμε τη θεωρία της εξέλιξης, που είναι η θεμελιώδης αρχή της βιολογίας, αποτελεί αντίφαση.

Προβάλλουμε, από άγνοια ή σκοπιμότητα, μια όψη της θεωρίας της εξέλιξης, τον ανταγωνισμό μεταξύ ατόμων και ειδών. Αλλά αποσιωπούμε την εξελικτική ερμηνεία του αλτρουισμού και της ενσυναίσθησης που βρίθουν στο ζωικό βασίλειο και στον άνθρωπο – μια άλλη αντίφαση. Μέσα από την εξέλιξη, η επιστήμη αποκαλύπτει τα βαθιά αίτια του ψυχισμού του ανθρώπου και δείχνει ότι η ζυγαριά γέρνει προς τη συνεργασία και την κοινωνικότητα (παράδειγμα η εργασία του Νικόλα Χρηστάκη, όπως την παρουσιάζει στο βιβλίο του «Προσχέδιο»). Εφοδιάζει έτσι με εργαλεία όσους είναι ταγμένοι στην υπηρεσία της κοινωνίας.

Η Εκκλησία είναι κύρια δύναμη προς αυτή την κατεύθυνση. Η επιστήμη καταθέτει την προσφορά της και αναμένει ανταπόκριση. Πρόσφατα, η προκλητικότητα της γείτονος χώρας μας έκανε να κραυγάζουμε εναγωνίως προς τους εταίρους μας ότι τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ενωσης βρίσκονται απέναντι από την ακτή της Μικράς Ασίας. Παράλληλα, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τους υπενθυμίζουμε ότι τα πολιτισμικά σύνορα της Ευρώπης αφήνουν έξω τα Βαλκάνια. Και αυτό αποτελεί μια άλλη αντίφαση.

Οι αντιφάσεις έχουν κοινό τροφό: το ιστορικό φορτίο που δεν μπορούμε να αποτινάξουμε από τις πλάτες μας. Τις ζούμε καθημερινά ως δυσπιστία (καμιά φορά και εχθρότητα) στην επιστημονική γνώση, δεισιδαιμονίες, προτιμήσεις για εύκολες λύσεις. Ο κορωνοϊός τις έφερε στο προσκήνιο με δραματικό τρόπο. Ομως δεν μπορούμε να ζούμε εσαεί μέσα σε αντιφάσεις. Το κόστος είναι μεγάλο, υποβιβάζει την ποιότητα της ζωής μας και πριονίζει τη θέση μας μέσα στον πολιτισμένο κόσμο.

Επαναλαμβάνω την έκκληση προς όσους έχουν ή μπορούν να έχουν ρόλο. Λάβετε θέση απέναντι στην επιστήμη, λάβετε θέση απέναντι στη θεωρία της εξέλιξης του φαινομένου της ζωής και του ανθρώπου.

*

Ο ©Λευτέρης Ζούρος στην Καθημερινή, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, πρόεδρος της Ελληνικής Εξελικτικής Εταιρείας.

⚙︎

Where Am I?

You are currently browsing the επιστήμη category at αγριμολογος.