Ο Καρυωτάκης κι εμείς

02/12/2016 § Σχολιάστε

arb_79-kariotakis

Δεύτερη φοιτητική φωτογραφία του Καρυωτάκη, πιθανόν 1916/1917. [Από το αρχείο του Θ. Γ. Καρυωτάκη]. Πηγή: Γ. Π. Σαββίδης κ.ά., Χρονογραφία Κ. Γ. Καρυωτάκη, ΜΙΕΤ 1989.

Η πολιτική διάσταση του σαρκασμού

Εκτός από την εμμονή με τον Ροΐδη, που έχει αποτυπωθεί ποικιλοτρόπως στις σελίδες της ARB, υπάρχουν και άλλες εμμονές σε αναμονή. Μία από αυτές, ίσως η πιο επείγουσα, είναι ο Καρυωτάκης. Θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για εύνοια ή, αν η ενόχληση είναι μεγάλη, για προκατάληψη. Εμείς επιμένουμε στην εμμονή, υπό την έννοια ότι από τον πολιτισμό των νεοελλήνων μάς ενδιαφέρουν πρωτίστως οι εξαιρέσεις ή οι παραφωνίες, εκείνοι δηλαδή οι συγγραφείς και στοχαστές που δεν ακολουθούν το ρεύμα αλλά διαλέγουν το απάτητο μονοπάτι, τη δύσκολη ατραπό· εκείνοι που δεν χαϊδεύουν τους αναγνώστες τους αλλά ανατρέπουν τις στερεότυπες προσδοκίες τους. Δεν είναι πολλοί, και γι’ αυτό έχουν προτεραιότητα στις προτιμήσεις μας. Αναμφίβολα μας ενδιαφέρει η ποιότητα της γραφής και το βάρος του λόγου, παράλληλα όμως μας ενδιαφέρει η δυνατότητα να αξιοποιηθεί το έργο τους για τις σημερινές ανάγκες. Θεωρούμε ότι στις περιπτώσεις αυτές το παρελθόν δεν παραμένει νεκρό στο φιλολογικό μουσείο ή στο εθνικό μαυσωλείο αλλά ενεργοποιείται εκ νέου στις καινούργιες περιστάσεις για να συγκροτήσει τη δύναμη της διαφοράς και της ρήξης στην τέχνη και στη ζωή. Γιατί λοιπόν ο Καρυωτάκης τώρα;
Με την υπόσχεση ότι θα επανέλθουμε (άλλωστε οι εμμονές είναι ισόβιες), η απάντηση στο ερώτημα δεν μπορεί παρά να είναι προσωρινή. Για την ώρα επομένως, ιδού οι λόγοι που μας ώθησαν να συνδέσουμε το παρελθόν με το παρόν:

α) Ο Καρυωτάκης είναι ένας αιωρούμενος ποιητής. Αιωρούμενος ανάμεσα στη γενιά του Παλαμά/Σικελιανού και στην παρέα που ονομάστηκε γενιά του ’30 (το σωστό θα ήταν «και στον ελληνικό μοντερνισμό»). Μολονότι βρέθηκε στην πιο δύσκολη θέση κατάφερε να γλιτώσει από τον πνιγμό και να εκφέρει έναν λόγο μοναδικό, έναν λόγο δικό του που δεν ταιριάζει με τίποτε άλλο. Η αξία του είναι η μοναδικότητά του. Όπως ήταν αναμενόμενο οι παλαιοί σιώπησαν και οι νεότεροι θορυβήθηκαν. Σιωπή και αμφισβήτηση λειτούργησαν εναντίον του, όμως δεν κατάφεραν τελικά να σβήσουν στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας την εξαίρεση που λέγεται «Καρυωτάκης».
β) Ο Καρυωτάκης δεν εκπροσωπεί κάποια ομαδική κίνηση, ένα ρεύμα τέλος πάντων. Δεν διέθετε υποστηρικτές, διαφημιστές, ούτε καν πρόθυμους φίλους. Πορεύτηκε μόνος του. Στάθηκε όμως τυχερός. Στην εποχή του βρέθηκαν άνθρωποι όπως ο Τέλλος Άγρας και ο Κλέων Παράσχος (κυρίως ο πρώτος), που φάνηκαν γενναιόδωροι και οξυδερκείς, που αναγνώρισαν την αξία του, έστω και αν κάτι τέτοιο μείωνε το δικό τους έργο. Ο Καρυωτάκης είναι ο κατεξοχήν ποιητής του ελληνικού μεσοπολέμου. Σε αυτή τη θέση παραμένει πάντα μοναχικός και αναντικατάστατος.
γ) Ο Καρυωτάκης συνεχίζει να αποτελεί πρόβλημα. Και το όνομα αυτού «καρυωτακισμός». Πολύ μελάνι έχει χυθεί τότε και τώρα για τον όρο. Όποια και αν υπήρξε η επίδραση του ποιητή στην εποχή του δεν είναι αρκετή για τέτοια σαρωτική γενίκευση. Ο «καρυωτακισμός» χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα, το πρόσχημα μιας επιδημίας. Ο απώτερος στόχος, εκ των πραγμάτων και κατά συνεκδοχή, δεν ήταν άλλος από τον ίδιο τον Καρυωτάκη. Τυχαία άραγε όσοι κατέφυγαν στον όρο αυτό, για να καταδικάσουν το φαινόμενο, ήταν πρωτεργάτες, σύμμαχοι ή οπαδοί της γενιάς του ’30; Αναρωτιόμαστε: όσοι τα τελευταία χρόνια επανέρχονται στον όρο, γιατί μένουν στα τετριμμένα και δεν μελετούν τις σχέσεις εξουσίας και αντιπαράθεσης στον πολιτισμικό χώρο; Γιατί δεν συμπεριλαμβάνουν στις εκτιμήσεις τους και τους τρόπους διακίνησης και διεκδίκησης του πολιτισμικού κεφαλαίου; Μήπως γιατί εξακολουθούν να είναι ζαλισμένοι από τα θυμιάματα των επιγόνων της κατασκευασμένης γενιάς;
δ) Δεν υποτιμούμε τη λογοτεχνική πλευρά του Καρυωτάκη. Αν δεν είχε πετύχει να μεταφράσει ποιητικά την ιδιαιτερότητά του, αν δεν είχε βρει τον δικό του δρόμο στην τέχνη, δεν θα είχε ξεχωρίσει στην ιστορία της λογοτεχνίας. Θεωρούμε όμως παράλληλα ότι η ποίησή του έχει και κοινωνική διάσταση, υπό την έννοια ότι χρησιμοποιεί ως αντίδοτο στην ελεγειακή θεώρηση της ύπαρξης τη σαρκαστική αμφισβήτηση καθιερωμένων εκδοχών της ατομικής και της συλλογικής ταυτότητας. Ο σαρκασμός του Καρυωτάκη, ως αντίρροπη δύναμη, συγκρατεί τον υπαρξιακό του μηδενισμό. Αυτό που ο ίδιος ονόμασε «σάτιρες» δεν είναι παρά ένας σκληρός καθρέφτης μέσα στον οποίο το «εγώ» και το «εμείς» κρίνονται και δοκιμάζονται. Ο Καρυωτάκης αποφεύγει το κοινωνικό κήρυγμα γιατί η ποίησή του αποφεύγει την απλοϊκή στράτευση. Αν η κοινωνική του κριτική δεν έχει χάσει τη ζωτικότητά της, είναι γιατί κατάφερε να την ασκήσει ποιητικά αναμιγνύοντας ιδιοφυώς την απαισιοδοξία με τον σαρκασμό.
ε) Ο Καρυωτάκης είναι πολιτικός ποιητής. Όχι με την έννοια της ιδεολογίας και της στράτευσης, αλλά με την έννοια της αντισυμβατικής τέχνης. Αυτό μας συνδέει κατά κύριο λόγο μαζί του. Το έργο του μπορεί ακόμη να λειτουργήσει σαν καθρέφτης αυτοκριτικής και αυτογνωσίας. Ίσως να είναι ο πιο αναγκαίος ποιητής στην Ελλάδα της παρούσας κρίσης, γιατί δεν παρηγορεί και δεν κολακεύει, αλλά σαρκάζει μελαγχολικά την κατάρρευση μιας κοινωνίας που αποφεύγει συστηματικά να αναμετρηθεί με τις ψευδαισθήσεις της. Ο μαστροπός λαός και αι μάζαι, με ιδιοτελή καρδίαν και παρειάν αναίσθητον εις τους κολάφους δεν είναι μόνο μια, ποιητική αδεία, ρητορική υπερβολή, η οποία αναδεικνύει παράλληλα και το χάσμα που βιώνει ο ποιητής στη σχέση του με την ελληνική κοινωνία, αλλά και μια πολιτική θέση που εξακολουθεί να είναι επίκαιρη, γιατί θέτει το δύσκολο ερώτημα της συλλογικής ευθύνης χωρίς να εξιδανικεύει το «εμείς» και να ηρωοποιεί το «εγώ».

Ως εκ τούτου ο τίτλος «εμείς και ο Καρυωτάκης» υποδεικνύει μια σχέση που πρέπει να οικοδομηθεί εκ νέου, μακριά από τον κονιορτό του λογιοτατισμού και τις σειρήνες του λυρικού συναισθηματισμού, και να προβληθεί στην οθόνη της πολιτικής κρίσης.
Η επιμέλεια του αφιερώματος είναι του Δημήτρη Δημηρούλη, τον οποίο ευχαριστούμε και από τη θέση αυτή.

art-separator

Θερμές ευχαριστίες στην © The Athens Review of Books, τεύχος 79 -Δεκέμβριος 2016

Advertisements

«Εντευκτήριο τ. 92»: Σελίδες για τον Κώστα Αξελό

02/05/2011 § Σχολιάστε

…στην έκδοση της Άνοιξης

Κυκλοφορεί την Παρασκευή 7 Μαΐου 2011

Σελίδες για τον Κώστα Αξελό, με αποσπάσματα από το τελευταίο του βιβλίο (ανέκδοτο ακόμη στα ελληνικά) «Αυτό που επέρχεται», εκτενές όσο και πλήρες Χρονολόγιο βίου και έργου του, συνταγμένο και γνώση και ευαισθησία από την επί 30 χρόνια σύντροφό του (και μεταφράστρια των βιβλίων του στα ελληνικά) Κατερίνα Δασκαλάκη, καθώς και κείμενα των Ζαν Λωξερουά, Σερβάν Ζολιβέ, Φ. Δ. Δρακονταειδή, Στέλλας Μανέ.

συνέχεια στο ΣτάχτεςBlog

Εντευκτήριο,τεύχος 90

16/12/2010 § Σχολιάστε

– Μια ανοιχτή επιστολή της Κικής Δημουλά προς τον διευθυντή του «Εντευκτηρίου» προτάσσεται στο νέο τεύχος του περιοδικού, που μόλις κυκλοφόρησε…

– Αδημοσίευτα ποιήματα του Αργύρη Παλούκα, του Γιώργου Βέλτσου, του Γιάννη Τζανετάκη, του Παναγιώτη Πετραντωνάκη.

– Στην πεζογραφία ξεχωρίζουν: το αφήγημα «Η Ελληνίδα γιαγιά μου» (μετ.: Χριστίνα Φωτιάδου) του Χρήστου Τσιόλκα, του Ελληνοαυστραλού συγγραφέα που συζητείται πολύ τον τελευταίο καιρό εξαιτίας των μυθιστορημάτων του «Νεκρή Ευρώπη» (εκδ. Printa) και «Το χαστούκι» (εκδ. Ωκεανίδα)• το άρθρο του Ορχάν Παμούκ «Η τουρκική μου βιβλιοθήκη» (μετ.: Γιάννης Θεοδοσίου), για τα αγαπημένα βιβλία του στην γλώσσα του (συλλογές των ποιητών του λεγόμενου Πρώτου και Δεύτερου Κύματος.

– Σελίδες για τον Πάνο Θασίτη (Μήθυμνα Λέσβου, 1923 – Θεσσαλονίκη, 21.8.2008) «Κι αν οι μέτριοι στίχοι τους αγνοήθηκαν/ μάταιοι δεν υπήρξαν// Κάποτε, με τον καιρό/ μπορεί να πνεύσουν πάλι./ Να θάλλουν ξάφνου μυστικά/ να κατορθώνεται η συγκίνησή τους/ μέσα σ’ ωραίους στίχους άλλων.»: «Poetae Minoris», ένα από τα εννιά ανέκδοτα ποιήματα του Πάνου Θασίτη, που πρωτοδημοσιεύονται στο «Εντευκτήριο», ανοίγοντας το πολυσέλιδο αφιέρωμα του περιοδικού στον ολιγογράφο ποιητή και οξυδερκή δοκιμιογράφο και κριτικό, που οι γραμματολόγοι τον έχουν κατατάξει σχηματικά στην «τριάδα των ποιητών της ήττας» (μαζί με τον Μανόλη Αναγνωστάκη και τον Κλείτο Κύρου).

….

Περισσότερα στις Στάχτες Blog
και στο ιστολόγιο του Γιώργου Κορδομενίδη

The Athens Review of Books–12ο τεύχος

10/11/2010 § Σχολιάστε

Ένας χρόνος επιτυχούς κυκλοφορίας

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ (επιλογή)

Ένας χρόνος Athens Review of Books. Ο απολογισμός και οι προοπτικές παρουσιάζονται με το κύριο άρθρο της: «Με λογισμό και μ’ όνειρο…».
Το επετειακό, 12ο τεύχος, της ARB είναι αφιερωμένο στον Άρη Αλεξάνδρου και στη σιωπή του «Κιβώτιου». Γράφει ο κορυφαίος κριτικός και κατεξοχήν ειδικός, Δημήτρης Ραυτόπουλος.

Ένα κείμενο που θα συζητηθεί είναι το άρθρο της Θάλειας Δραγώνα περί «εθνικής παιδείας», της εκπαίδευσης παιδιών που ανήκουν σε μειονοτικές ομάδες, αλλά και τις απειλές και τη βαρβαρότητα των φανατικών εθνικιστών εις βάρος της ίδιας όπως και εναντίον κάθε πολιτισμένου ανθρώπου που δεν θεωρεί δεύτερης κατηγορίας πολίτες τους Ρομά, τους μουσουλμανόπαιδες κ.ά.

Η σιωπή, εξάλλου, σχετικά με τις απειλές (ακόμη και διά του Τύπου) εις βάρος της κ. Θ. Δραγώνα, θεσμών και εξουσιών, είναι ανησυχητική, εκκωφαντική και διόλου τιμητική (γι’ αυτές).

Στο 12ο τεύχος μπορείτε ακόμη να διαβάσετε:
— Η Άννα Φραγκουδάκη γράφει για την απουσία γλωσσικής πολιτικής της ΕΕ, τα αίτιά της και τις συνέπειες της στάσης της Ελλάδας.
— Με τον «ιμιτασιόν Χριστόδουλο» και την «Εφαρμοσμένη Θεολογία» ασχολείται το άρθρο του Μ. Βασιλάκη με αφορμή την απειλή του μητροπολίτη Άνθιμου προς τον υποψήφιο Δήμαρχο Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη: «Όσο ζω εγώ, η Εκκλησία δεν θα σου επιτρέψει να δεις τη δημαρχία»!
— Ο Βίκτωρ Ιβάνοβιτς γράφει για τον νομπελίστα Μάριο Βάργας Λιόσα και τους (απανταχού) «τέλειους ηλίθιους».
— Για την Ευρώπη των πολλαπλών κρίσεων, ένα χρόνο μετά την εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας γράφει ο Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης.
— Αντιφιλελευθερισμός στα Ατομικά Δικαιώματα; Ο Παύλος Κ. Σούρλας γράφει για την τάση αυτή, που διαμορφώνεται από Γερμανούς συνταγματολόγους και η οποία ασκεί μεγάλη επιρροή σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
— Ο Νικηφόρος Διαμαντούρος γράφει για τη Συνθήκη της Λισαβόνας σε σχέση με την ενίσχυση της διαφάνειας, της ανοικτής διακυβέρνησης και το δικαίωμα στη χρηστή διοίκηση – ναι, υπάρχει και τέτοιο δικαίωμα, και ελπίζουμε να υποχρεωθεί να το αναγνωρίσει ως τέτοιο και η χώρα μας.
— Τα θέματα μετανάστευσης και ταυτότητας, που ετέθησαν με τις πρόσφατες δηλώσεις και πολιτικές από τους Μέρκελ και Σαρκοζί, αλλά και τη δημιουργία ενός διανοητικού κλίματος που θα ευνοεί την αναζήτηση εσωτερικών εχθρών στην ΕΕ αναλύει ο Σωτήρης Ριζάς.
— Για τους εθνολαϊκιστές και τους δεινόσαυρους των Τροπικών (Τσάβες, αδελφούς Κάστρο, κ.ά.) γράφει ο Ανδρέας Παππάς («Γιο, χο, χο, μ’ ένα μπουκάλι ρούμι»).
— Η Κατερίνα Σχινά γράφει για την Τέχνη και την ανυπόφορη ηθικολογία κάθε Κίρκης αυτού του κόσμου.
— Ο Στάθης Ψύλλος διαβάζει Ίαν ΜακΓιούαν και γράφει για έναν γνωστικά αβέβαιο και ηθικά ακατάστατο κόσμο.
— Ο Ηρακλής Μήλλας, με αφορμή το τελευταίο βιβλίο του Ζ. Λιβανελί («Το σπίτι στο Βόσπορο»), γράφει για το Τουρκικό Μυθιστόρημα και τους Έλληνες.
— Ο Σπύρος Σφενδουράκης αναλύει δυο παράξενα βιβλία που προσπαθούν να συμβιβάσουν τη θεωρία της Εξέλιξης με τη θρησκεία και εξηγεί γιατί ο Θεός δεν ταιριάζει με την επιστήμη.
— Ο Γιώργος Ξενίας γράφει έναν συναρπαστικό Επίλογο για τη μεγάλη ντίβα Τζόαν Σάδερλαντ που χάθηκε πρόσφατα.
— Ο Λεωνίδας Λουλούδης κάνει μια τεκμηριωμένη κριτική της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
— Επίσης, ποίηση των Χριστόφορου Λιοντάκη, Στρατή Πασχάλη, Αντώνη Φωστιέρη, Δήμητρας Χ. Χριστοδούλου.

Σχέδιο εξωφύλλου: ο Άρης Αλεξάνδρου από τον Κωνσταντίνο Παπαμιχαλόπουλο.

Συνδρομές

.

.

Where Am I?

You are currently browsing the περιοδικά category at αγριμολογος.