αγριμολόγος

Είτε: «Αφέθηκε να παρασυρθεί από τα λόγια του και ακόμα περισσότερο από τη φωνή του και τη θέα του προσώπου του, και μάλιστα τόσο έντονα που έκανε πως τον πίστευε, ή ίσως νόμιζε ότι πίστευε τον λόγο του χωρισμού τους» (Γκ. Φλωμπέρ, Μαντάμ Μποβαρύ)

Αυτή η μόνη και μοναδική λέξη –«ίσως»- αποτελεί το πρώτο βήμα από το ψυχολογικό είδος προς τη μοντέρνα πρόζα. Η συγκεκριμένη λέξη γεφυρώνει το χάσμα που χωρίζει τον παντογνώστη από τον σκεπτικιστή (τον αβέβαιο) αφηγητή, είναι το πρώτο σύμπτωμα γήρανσης του είδους, η πρώτη άσπρη τρίχα στα πλούσια μαλλιά των κλασικών.

Αν ο Φλωμπέρ είχε συμπτύξει το τεράστιο υλικό του εξωτικό του μυθιστορήματος σε αφήγημα που εκθέτει το περιεχόμενο ενός φανταστικού και πολύπλοκου βιβλίου, του οποίου ο τίτλος είναι Ο πειρασμός του Αγίου Αντωνίου, ή εάν περιόριζε το Μπουβάρ και Πεκυσέ σε διήγημα το οποίο περιλαμβάνει, έτσι απλά, μέρος του υλικού για το Μπουβάρ και Πεκυσέ (που θα ήταν εύκολο να το φανταστεί, αφού ο Φλωμπέρ είχε ήδη την ιδέα του Μπόρχες να δίνει τις ψεύτικες βιβλιογραφικές ενδείξεις ως πραγματικές), η λογοτεχνία δεν θα ήταν υποχρεωμένη να περιμένει περίπου εκατό χρόνια μέχρι την εμφάνιση του Βιβλίου των φανταστικών όντων του Μπόρχες.

Ντανίλο Κις, Homo Poeticus, εκδόσεις Scripta, μετάφραση Ισμήνη Ραντούλοβιτς

[Στο φίλο Σωτήρη Παστάκα]