αγριμολογος

ΒΥΣΣΙΝΟ, πορτοκάλι, κυδώνι, καρύδι και περγαμόντο. Μέσα σε αυτό το βιβίο, το σιρόπι των γλυκών του κουταλιού, αλλάζοντας χρώματα και υφή, μεταμορφώνεται πότε σε γεύση ουρανού και πότε σε κουταλιά θανάτου. Πέντε μικρές ανασυνθέσεις ζωής δια χειρός Ελένης Ζαχαριάδου, μέσα στις οποίες βλέπουμε να παρελαύνουν η αγωνία, ο έρωτας, η πλήξη, η απελπισία, η εκδίκηση, η ζωή κι ο θάνατος.

Άνθρωποι που ζουν με γεμάτη καρδιά σε έναν άδειο κόσμο, άνθρωποι με ανεξέλεγκτες προσδοκίες, άνθρωποι που εθελοτυφλούν μπροστά στη διαφορά του διπλανού τους παραβλέποντας τις ανάγκες του και κατασπαράσσοντάς τον με το δήθεν αδιαφιλονίκητο εγώ τους, άνθρωποι που σπαταλούν κυνικά το χρόνο και τις ικανότητές τους, που μισούν με πάθος κι αγαπούν με αυταπάρνηση. Αυτοί είναι οι ήρωες του βιβλίου, τις περιπέτειες των οποίων καλούμαστε να παρακολουθήσουμε έχοντας κάθε φορά στο στόμα κι από μια διαφορετική γεύση.

Βύσσινο για την ξεριζωμένη μικρασιάτισσα που δεν θα συνέλθει ποτέ από το ένδοξο και πλούσιο παρελθόν της, περνώντας από τα πουπουλένια στρώματα της στοργικής οικογενειακής αγάπης στη σκληροτράχηλη πραγματικότητα της ενηλικίωσης, του διωγμού, της χυδαιότητας του κόσμου και των άκομψων κινήσεων και συναισθημάτων.

Βαθυκόκκινο σιρόπι σε κρυσταλλένια πιατάκια, δαντελλένιες αναμνήσεις μιας ιδανικής ζωής που χάθηκε στιας φλόγες του κατατρεγμού, εικόνες και λόγια που ηχούν τις νύχτες σαν εφιάλτες με αγγελικό πρόσωπο και καταστρέφουν τα όνειρα με βασανιστική σκληρότητα. Ένα γλυκό συνοδεύει την ηρωίδα του διηγήματος σε φως και σκοτάδι, στην αγάπη και στο μίσος, στην εκδίκηση και στο φόνο. Μια γλυκόξινη γεύση που στιγματίζει κάθε στάδιο της ζωή της κάνοντάς την να βιώνει την επίγεια ύπαρξή της σαν νοσηλεία σε βρώμικο νοσοκομείο όπου κάθε απόπειρα θεραπείας και διαφυγής αποδεικνύεται μάταιη και καταδικασμένη.

Πορτοκάλι για την ορφάνεια της κατοχής και του πολέμου, μια δυνατή γλυκόπικρη γεύση στα χείλη ενός μικρού κοριτσιού που είναι προορισμένο για περιπέτειες, με αλλοπρόσαλλη τροπή και αναπάντεχο τέλος. Εκκλήσεις για συμπόνια, σκηνές πείνας και στέρησης, διαμαρτυρίες μπροστά στην ερήμωση και στο άδικο, απεγνωσμένες προσπάθειες επιβίωσης, σκληρότητα και σαρκασμός, κυνισμός και εξαναγκασμός, στάχτες που ξαναγεννούν με κρυφή ειρωνία την ελπίδα για να την παραδώσουν ακολούθως στα χέρια της τραγικής μοίρας και τελικά να την θάψουν μέσα τους δια παντός.

Κρύες σκηνές αλλοτρίωσης, υλικός και συναισθηματικός μαρασμός, παιχνίδι με τα ιερά και τα όσια, ψυχολογική εξορία και εκπόρνευση, παγίδα που αντηχεί σαν κακό γέλιο στ’αυτιά μας: αυτό είναι το στίγμα του διηγήματος με τις πορτοκαλί ανταύγειες και την ακυρωτική τροπή. Μια ελπίδα που χάνεται ειρωνικά, αφήνοντας πίσω της φλούδες πορτοκάλι και δάκρυα που τσούζουν τα μάτια.

Κυδώνι σπιτικό και καλομαγειρεμένο συνοδεύει εδώ την περιγραφή της καταπίεσης και της ματαίωσης κάθε προσπάθειας για λόγο και πράξεις. Μια γεύση γνωστή και χιλιοδοκιμασμένη που σε αυτό το διήγημα χαρακτηρίζει την αποστροφή του εγώ, την επώδυνη και αργοπορημένη μεταμέλεια, τις χαμένες ευκαιρίες και την αδικία που κατακλύζει το μυαλό όταν όλα φτάσουν στο απροχώρητο. Ο ήρωας γεύεται τα πιο τρελλά όνειρα μέχρι να καταλήξει στην πιο πεζή και καταστρεπτική πραγματικότητα που εκείνα έκρυβαν.Όταν όλα δείχνουν πως τίποτα πια δεν είναι εφικτό, πως η ευτυχία, ο έρωτας, η γαλήνη πέρασαν δίπλα του χωρίς να τον αγγίξουν, μια ιδέα παρηγοριάς κι ελπίδας αχνοφαίνεται στον ορίζοντα μιας τυραννισμένης ζωής. Το παιχνίδι των γεύσεων και των απολαύσεων φαίνεται να μην έχει τελειώσει, αλλίμονο όμως, όλα αποτελούν κομμάτια μιας τραγικής ειρωνίας, ενός δραματικού σαρκασμού, ενός αλληγορικού παιχνιδιού που κάθε άλλο παρά αίσιο τέλος έμελλε να έχει. Μια ολέθρια καταστροφή πλήττει τον ήρωα που αναθάρρησε προς στιγμήν, δείχνοντάς του πως ζει σ’ ένα κόσμο οριστικά φθαρμένο και πλούσιο σε βία και σκληρότητα. Μια καταστροφή διδακτική όσο και καταλυτική που τον ακυρώνει βυθίζοντάς τον στο κενό και τη μελαγχολία της καθημερινής πραγματικότητάς του.

Καρύδι με άρωμα δάσους και σπιρτάδα πυρκαγιάς, για το πιο ερωτικό διήγημα της συλλογής. Καρπός που μαλακώνει μέσα στο ζαχαρένιο σιρόπι του και λιγώνει με την απελπιστική νοστιμιά του. Ήρωες που ποθούν, που τολμούν και που δοκιμάζουν. Ψέμματα περιπαικτικά και ερεθιστικά, διαβολικές σκέψεις και μελετημένες κινήσεις, κρυφά βλέμματα μέσα από μισόκλειστες πόρτες που έχουν τη δύναμη να παραλύουν το σώμα και το πνεύμα ακόμα και ως ανάμνηση, τραγελαφικές σκηνές εξαπάτησης και πόθου που τυφλώνει και οδηγεί στον παραλογισμό. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να απολαύσει κανείς ένα γλυκό του κουταλιού, κι ο καλύτερος αποδεικνύεται πως καταργεί το σημαντικότερο εργαλείο του, το κουτάλι. Η δύναμη των αισθήσεων καταργεί τα πάντα σαν άλωση και εμπνέει ακόμα περισσότερα σε εκείνους που έχουν μάθει να ζουν κατακτώντας. Το παιχνίδι όμως δεν σταματά παρά μόνο όταν ο κατακτητής πάρει τη θέση του κατακτημένου κι όλοι οι κανόνες ανατρέπονται αφήνοντας πίσω τους μια ανεπαίσθητη ηχώ γέλιου που παραλύει με το σαρδόνιο κεχριμπαρένιο χρώμα της και οδηγεί στα άκρα.

Περγαμόντο σαν στολίδι μέσα σε γυάλες λαμπερές και διάφανες, μικρά κομματάκια ζαχαρωτής ώχρας μέσα σε μια γλυκειά λίμνη διαθέσεων, σκέψεων, συναισθημάτων. Μια συζήτηση-αναδρομή στα περασμένα ανάμεσα σε μια νεκρή μάνα κι έναν ομοφυλόφιλο γιο που ποτέ δεν βρήκαν έναν τρόπο ειλικρινούς προσέγγισης μεταξύ τους.
Σε αυτό το διήγημα ο πουριτανισμός που συχνά βαραίνει πάνω μας απειλητικά, οι προκαταλήψεις που στερούν από τον άνθρωπο τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει τους γύρω του ως όντα ισότιμα με αυτόν, οι ιδεοληψίες που μας εμποδίζουν να δούμε και να αγαπήσουμε τους ανθρώπους έτσι όπως τους έφτιαξε η φύση έρχονται αντιμέτωπα με μια φωνή διαμαρτυρίας που προσπαθεί να ακουστεί παντού. Κι αν κάποτε αντιστρέφονταν οι ρόλοι, γιατί να μην έπαιρναν οι κατηγορούμενοι το ρόλο του δικαστή και να δίκαζαν τα πραγματικά εγκλήματα που διαπράττει ο άνθρωπος στο όνομα της υστερικής ευταξίας και της δήθεν κανονικότητας μέσα στην οποία ζει εθελοτυφλώντας, εξαναγκάζοντας κι αδικώντας χωρίς κανένα λόγο;

Την ύστατη ώρα κανείς δεν γλιτώνει από την κρίση εκείνων που έκρινε. Όσα δεν καταλάβαμε την κατάλληλη στιγμή κάποτε θα γίνουν το κρίμα που θα μας βυθίσει στην αιώνια αδικία, στρέφοντάς την εναντίον μας. Η στέρηση αγάπης και η αμφισβήτηση της αξιοπρέπειας, ο πόνος που μπορεί να προκαλέσει μια σκληρή συμπεριφορά, η επιπολαιότητα και το οντολογικό κακό που διέπουν συχνά τη συμπεριφορά και τη σκέψη μας καθίστανται αρρώστια από την οποία απειλείται άμεσα ο άνθρωπος, και σε αυτό το διήγημα η συγγραφέας προσπαθεί να μας προφυλάξει από την κακοδαιμονία και τη σήψη της.

Τα γλυκά του κουταλιού παρουσιάζονται με συμβολικό ρόλο μέσα σε αυτό το ενδιαφέρον και με αξιώσεις βιβλίο. Η συγγραφέας κατορθώνει να μας βυθίσει σε μιαν ατμόσφαιρα νοσταλγίας κι αρμονίας ακόμη και με εποχές και σκηνές που δεν ζήσαμε ποτέ. Με προσεκτικό και λιτό ύφος, με πολυτονικό σύστημα, με σφιχτοδεμένη οικονομία και κάπως μελοδραματικό τόνο, το ρεπερτόριο των διηγημάτων της Ζαχαριάδου κατορθώνει τελικά να μας αφήσει μια ευχάριστη γεύση στο στόμα.

Το ψυχικό άλγος, το αίσθημα ασυμβατότητας με πρόσωπα και καταστάσεις, η ταύτιση με κάποια άλλα, η παραίτηση που συντελείται συχνά μπροστά στα μάτια μας παράλληλα με την πεισματική αντίσταση που συναντάμε από αυτά σε άλλες περιπτώσεις, μας βοηθούν να δανειστούμε έστω και για λίγο το πρόσωπο του κάθε ήρωα και να γλιστρήσουμε μέσα στην ιστορία του.

Το κατοπτρικό παιχνίδι που διαδραματίζεται σε κάθε διήγημα, όμοιο με προσωπική προσέγγιση των καθημερινών καταστάσεων της ζωής, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα αμεσότητας και συγκίνησης η οποία καθιστά το ανάγνωσμα ισχυρό και μας καλεί να λάβουμε μέρος στο μοτίβο του.

Κλείνοντας αυτό το βιβλίο έχουμε γευτεί κουταλιές γλυκόπικρης ευτυχίας και ενδέχεται να σπαταλήσαμε και κάποια δάκρυα πάνω στις σελίδες του. Έτσι όμως μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως φτάνοντας στην τελευταία σελίδα είδαμε την ακινησία του αδιάφορου αναγνώστη να κάμπτεται και πως ικανοποιήσαμε την ανάγκη μας για ένα καλό βιβλίο.

.

.

– Η κριτική της Μαρίας Πετρίτση: Ελένη Ζαχαριάδου: «Γλυκά του κουταλιού», Εκδόσεις Το Ροδακιό – δημοσιεύτηκε στο 8ο τεύχος του περιοδικού Στάχτες

– Άλλα κριτικά δημοσιεύματα της Μαρίας Πετρίτση εδώ

.

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.