αγριμολογος

Ζητήματα Ελευθερίας

Mehr Licht, 1985. Julião Sarmento (1948 – 2021) Presented by the artist 2007.

Το «woke» ξεκίνησε ως έννοια εγρήγορσης απέναντι στις κοινωνικές αδικίες και από αυτό προέκυψαν κινήματα κοινωνικής δικαιοσύνης που διεκδίκησαν ορατότητα, ισότητα και δικαιώματα. Στην πορεία όμως, ο όρος χρησιμοποιήθηκε και ως πρόσχημα λογοκρισίας, τόσο από όσους τον επικαλούνται για να περιορίσουν τον λόγο όσο και από όσους τον δαιμονοποιούν για να απορρίψουν κάθε κριτική. Έτσι διαμορφώθηκε ένας ιδιότυπος πόλεμος λόγου, που δημιουργεί στρατόπεδα, πολώνει τη δημόσια συζήτηση και μετατρέπει σύνθετα κοινωνικά ζητήματα σε συνθήματα. Αυτή η σύγκρουση αποτελεί πρόκληση για τη δημοκρατία, γιατί αντί για διάλογο και ανοχή στην πολυφωνία, ενισχύει τη λογική του «εμείς ή αυτοί» και φθείρει τον κοινό δημόσιο χώρο.

Θα μπορούσε επίσης να πει κανείς ότι πρόκειται και ως μια μορφή κόπωσης της Δύσης από την ίδια της την αυτοκριτική. Για δεκαετίες, η αυτοκριτική υπήρξε πηγή ανανέωσης: αποκάλυψε αποκλεισμούς, διεύρυνε δικαιώματα, ενίσχυσε τη δημοκρατική ευαισθησία. Όταν όμως γίνεται μόνιμη κατάσταση κρίσης και όχι εργαλείο κατανόησης, μπορεί να μετατραπεί σε βάρος.

Σε αυτό το σημείο, η αυτοκριτική παύει να λειτουργεί απελευθερωτικά και αρχίζει να βιώνεται ως ηθικός καταναγκασμός. Τότε εμφανίζεται η αντίδραση: άλλοι την απορρίπτουν συνολικά ως «woke ιδεολογία», άλλοι τη σκληραίνουν σε κανόνα ορθότητας που δεν ανέχεται απόκλιση. Και οι δύο στάσεις τροφοδοτούν την ίδια κόπωση.

Το κρίσιμο ερώτημα για τη δημοκρατία δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει αυτοκριτική — αυτό είναι θεμέλιό της — αλλά αν μπορεί να παραμείνει γόνιμη χωρίς να ακυρώνει τον διάλογο, χωρίς να μετατρέπεται σε ταυτότητα ή σε στρατόπεδο. Όταν η αυτοκριτική χάνει το μέτρο, η Δύση δεν κουράζεται από τις αξίες της· κουράζεται από τον τρόπο που τις διαχειρίζεται.

◉

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.