[στα Έξι μέτρα. Μια ολόκληρη εποχή που δεν πρέπει να ξεχαστεί·
17/02/2026 § Σχολιάστε
Έξι μέτρα δεν είναι απόσταση από τις κάννες· είναι μια ανάσα δρόμος, ένα βήμα που δεν θα γίνει ποτέ. Μπροστά στις κάννες. Στην Ελλάδα της Κατοχής. Ο κόσμος μαζεύεται σε μια κουκκίδα χρόνου. Δεν υπάρχει αύριο για να το σχεδιάσεις. Ούτε παρελθόν για να το διορθώσεις· υπάρχει μόνο το τώρα που σφίγγει σαν κόμπος στον λαιμό. Σ’ εκείνη τη λωρίδα γης. Σε τόπους που έγιναν σύμβολα όπως το Σκοπευτήριο της Καισαριανής ή χωριά που σφραγίστηκαν για πάντα όπως το Δίστομο. Ο άνθρωπος στέκεται όρθιος και μετρά τα πιο ακριβά δευτερόλεπτα της ζωής του. Μπορεί πρώτα να έρχεται η άρνηση. Ένα πείσμα του νου που ψιθυρίζει «κάτι θα γίνει, κάποιος θα φωνάξει να σταματήσουν». Το σώμα όμως ξέρει. Ακούει τον μεταλλικό ήχο. Βλέπει τα μάτια απέναντι. Νιώθει το χώμα κάτω από τα παπούτσια. Σαν τελευταία απόδειξη ότι υπήρξε.
Ύστερα, σχεδόν αναπόφευκτα, έρχεται η οικογένεια. Σαν μικρές εικόνες: το τραπέζι της Κυριακής. Ένα γέλιο στην αυλή. Η μυρωδιά του ψωμιού. «Να μην πονέσουν όταν το μάθουν». «Να θυμούνται ότι στάθηκα. Ο τελευταίος τρόπος να πεις «είμαι ακόμα εγώ». Μαζί με την αξιοπρέπεια, μπορεί να αναβλύζει θυμός — όχι ο θόρυβος της οργής, αλλά η καθαρή αίσθηση της αδικίας. Να πεθαίνεις όχι γιατί έβλαψες, αλλά γιατί κάποιος θέλει να στείλει μήνυμα. Κι όμως, μέσα στην οδύνη, υπάρχει καμιά φορά μια παράξενη διαύγεια: όταν όλα αφαιρούνται, μένει η ουσία. «Δεν πρόδωσα». «Δεν λύγισα». «Είμαι με τους δικούς μου» — φράσεις που δεν ακούγονται, αλλά βαραίνουν περισσότερο από σφαίρες.
Και την ίδια στιγμή, σκέψεις απλές· γυμνές τρυπώνουν επίμονα: «Θα πονέσει;», «θα είναι γρήγορο;», «να μην αστοχήσουν». Ο άνθρωπος είναι σώμα όσο και ιδέα. Και το σώμα φοβάται. Η καρδιά χτυπάει έντονα. Τα χέρια ιδρώνουν. Ο χρόνος τεντώνεται αφύσικα. Κάποιοι θα ψιθυρίσουν μια προσευχή. Άλλοι ένα όνομα· άλλοι τίποτα. Η σιωπή είναι κραυγή. Σε εκείνα τα έξι μέτρα, η ιστορία δεν είναι κεφάλαιο βιβλίου· είναι βλέμμα σε βλέμμα. Είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην εξουσία του όπλου και στην ελευθερία της συνείδησης. Κι αν κάτι μένει από εκείνη τη στιγμή, δεν είναι μόνο ο θάνατος. Είναι η μαρτυρία ότι ο άνθρωπος, ακόμη και όταν όλα του αφαιρούνται, κρατάει κάτι αδιαπραγμάτευτο: την επιλογή του πώς θα σταθεί.
Έξι μέτρα, λοιπόν, μπορεί να είναι λίγα. Αλλά χωρούν μέσα τους μια ολόκληρη ζωή — και μια ολόκληρη εποχή που δεν πρέπει να ξεχαστεί.
◉
[η Αλληλεγγύη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική·
01/02/2026 § Σχολιάστε
Ζητήματα Ελευθερίας
Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν δεν είναι απλώς αυταρχικό· είναι ένα σύστημα εξουσίας που θεμελιώνεται στη συστηματική βία, στην καταστολή κάθε μορφής διαφωνίας και στον έλεγχο των σωμάτων και των ζωών των πολιτών του, με ιδιαίτερη αγριότητα απέναντι στις γυναίκες, στους νέους και στις μειονότητες. Οι εκτελέσεις, οι δολοφονίες διαδηλωτών, τα βασανιστήρια και οι φυλακίσεις δεν αποτελούν «υπερβολές» ενός πολιτισμικά διαφορετικού μοντέλου, αλλά δομικά στοιχεία μιας θεοκρατίας που επιβιώνει μόνο μέσω του φόβου. Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η αμηχανία σημαντικού τμήματος της Αριστεράς είναι πολιτικά και ηθικά αποκαλυπτική. Φοβούμενη μήπως ταυτιστεί με δυτικές ιμπεριαλιστικές αφηγήσεις ή μήπως «νομιμοποιήσει» παρεμβάσεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, συχνά καταφεύγει σε σιωπή, συμψηφισμούς ή σχετικοποιήσεις: ναι μεν το καθεστώς είναι καταπιεστικό, αλλά τι γίνεται με τις κυρώσεις, τον ιμπεριαλισμό, την αποσταθεροποίηση της περιοχής. Όλα αυτά είναι υπαρκτά ζητήματα, όμως δεν αναιρούν το κεντρικό γεγονός ότι στο Ιράν άνθρωποι δολοφονούνται επειδή διεκδικούν στοιχειώδη δικαιώματα. Μια Αριστερά που αδυνατεί να σταθεί καθαρά στο πλευρό των καταπιεσμένων, χωρίς αστερίσκους και γεωπολιτικές υπεκφυγές, κινδυνεύει να χάσει το ηθικό της έδαφος. Η αλληλεγγύη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική ούτε να υποτάσσεται σε στρατόπεδα· αλλιώς μετατρέπεται από αξία σε εργαλείο.
◉
[Ρόζα Λούξεμπουργκ: κριτική στον αυταρχισμό και τον ολοκληρωτισμό·
16/01/2026 § Σχολιάστε
Η αγάπη σκόνη και τ’ όνειρο καπνός
Η Ρόζα Λούξεμπουργκ γίνεται συχνά σημείο αναφοράς στις εσωτερικές διαμάχες της Αριστεράς επειδή συμπυκνώνει ένα από τα βαθύτερα και πιο επώδυνα ερωτήματα του αριστερού κινήματος: αν και πώς μπορεί να υπάρξει επαναστατικός μετασχηματισμός της κοινωνίας χωρίς απώλεια της δημοκρατίας και της ελευθερίας.
Η πολιτική και θεωρητική της στάση βρίσκεται σε μια μοναδική θέση, καθώς συνδύασε αταλάντευτο επαναστατικό μαρξισμό με ριζική υπεράσπιση των πολιτικών ελευθεριών, γεγονός που την καθιστά δύσκολο να απορριφθεί είτε ως ρεφορμίστρια είτε ως «αστική» δημοκράτισσα. Επειδή δεν άσκησε ποτέ κρατική εξουσία και δολοφονήθηκε από τη Δεξιά, η μορφή της δεν βαραίνεται από την εμπειρία αποτυχημένων καθεστώτων ή κατασταλτικών πρακτικών, και έτσι λειτουργεί ως ηθικό και πολιτικό μέτρο σύγκρισης μέσα στην Αριστερά.
Η κριτική της στον αυταρχισμό, στον μονοκομματισμό και στη γραφειοκρατική υποκατάσταση της εργατικής τάξης από το κόμμα την καθιστά σημείο αναφοράς για όσους αντιστέκονται στον σταλινισμό και σε κάθε μορφή συγκεντρωτικής εξουσίας που δικαιολογείται στο όνομα της επανάστασης. Ταυτόχρονα, η ανοιχτή και μη δογματική φύση της σκέψης της επιτρέπει διαφορετικές, συχνά επιλεκτικές αναγνώσεις, γεγονός που την καθιστά «χρήσιμη» σε αντιπαραθέσεις για ζητήματα όπως η εσωτερική δημοκρατία, ο ρόλος της βάσης έναντι της ηγεσίας, και η σχέση κόμματος και κινήματος. Σε περιόδους κρίσης, όταν περιορίζεται η διαφωνία ή η δημοκρατία θυσιάζεται στο όνομα της αποτελεσματικότητας, η επίκληση της Λούξεμπουργκ επανέρχεται ως υπενθύμιση ότι η χειραφέτηση δεν μπορεί να επιβληθεί από τα πάνω και ότι ο σοσιαλισμός χωρίς ελευθερία αυτοαναιρείται.
Η Ρόζα Λούξεμπουργκ υποστήριξε ότι ο σοσιαλισμός μπορεί να προκύψει μόνο ως αποτέλεσμα της ενεργής, συνειδητής και δημοκρατικής δράσης της ίδιας της εργατικής τάξης και όχι ως προϊόν μεταρρυθμίσεων από τα πάνω ή επιβολής από ένα κόμμα-πρωτοπορία. Στο βιβλίο της «Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση;» [1] που έγραψε το 1899, ασκεί κριτική στον ρεφορμισμό του Έντουαρντ Μπερνστάιν και υποστηρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού. Αν και υποστηρίζοντας ότι οι κοινοβουλευτικές μεταρρυθμίσεις, αν και μπορούν να βελτιώσουν προσωρινά τις συνθήκες ζωής, δεν αναιρούν τις δομικές αντιφάσεις του καπιταλισμού ούτε οδηγούν από μόνες τους στον σοσιαλισμό, γι’ αυτό και τόνιζε την αναγκαιότητα της επαναστατικής ρήξης. Ταυτόχρονα, άσκησε έντονη κριτική στον αυταρχικό και συγκεντρωτικό σοσιαλισμό, επιμένοντας ότι χωρίς ελευθερία λόγου, Τύπου, οργάνωσης και πολιτικής διαφωνίας η επανάσταση εκφυλίζεται σε γραφειοκρατική κυριαρχία πάνω στην κοινωνία. Στα κείμενά της για τη ρωσική επανάσταση [2] υποστήριξε ότι η κατάργηση της δημοκρατίας και ο περιορισμός των ελευθεριών στο όνομα της επαναστατικής αναγκαιότητας οδηγούν σε «δικτατορία πάνω στο προλεταριάτο» και όχι σε δικτατορία του προλεταριάτου.
Ανέπτυξε την ιδέα της μαζικής απεργίας ως μορφής αυθόρμητης και δημιουργικής δράσης των εργαζομένων, μέσα από την οποία οι μάζες μαθαίνουν πολιτικά, οργανώνονται και μετασχηματίζουν τη συνείδησή τους, υπογραμμίζοντας ότι τα λάθη και οι συγκρούσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της χειραφέτησης. Υποστήριξε επίσης ότι ο ιμπεριαλισμός και ο μιλιταρισμός δεν είναι τυχαίες πολιτικές επιλογές, αλλά αναγκαία αποτελέσματα της καπιταλιστικής συσσώρευσης [3], γεγονός που καθιστά τον σοσιαλισμό ιστορική αναγκαιότητα και όχι ηθική επιλογή. Σε όλο το έργο της διαπερνά την άποψη ότι η δημοκρατία δεν είναι απλώς ένα μέσο για την κατάκτηση της εξουσίας, αλλά η ίδια η μορφή της σοσιαλιστικής κοινωνίας, καθώς μόνο μέσα από την ελεύθερη συμμετοχή, τη διαφωνία και τον συλλογικό αυτοκαθορισμό μπορεί να υπάρξει πραγματική κοινωνική απελευθέρωση.
Η Λούξεμπουργκ δεν λειτουργεί απλώς ως ιστορική μορφή, αλλά ως διαρκές κριτικό σημείο αναφοράς που φωτίζει τις αντιφάσεις και τα όρια της ίδιας της Αριστεράς.
________________
Πηγές:
[1] Ρόζα Λούξεμπουργκ, Μεταρρύθμιση ή επανάσταση; εκδόσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1972
[2] Η Ρωσική Επανάσταση (εκδόσεις Υψιλον, 1980) που εκδόθηκε μετά τον θάνατό της, στο οποίο στηρίζει την επανάσταση αλλά ασκεί σφοδρή κριτική στον αυταρχισμό και στον περιορισμό των δημοκρατικών ελευθεριών από τους μπολσεβίκους.
[3] Το 1913 γράφει το πιο εκτενές και θεωρητικό της έργο, όπου εξετάζει τον ιμπεριαλισμό ως αναγκαστικό αποτέλεσμα της καπιταλιστικής συσσώρευσης: Η συσσώρευση του Κεφαλαίου, (2 τόμοι) εκδόσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1973
✳︎
Διαβάστε όλα: [τα όνειρα καπνός]
αγριμολογος 