Αντισημιτισμός. Η ιδιαιτερότητά του και οι μορφές του
14/05/2019 § Σχολιάστε
Στην εικόνα: Οι Εβραίοι θηλάζουν από ένα χοίρο και τρώνε τα περιττώματά του (Ξυλογραφία από το Kupferstichkabinet, Μόναχο, c. 1470)
Από τον ©Ιακώβ Σιμπή στην Athens Review of Books
Ένα ερώτημα που τίθεται συχνά στην έρευνα για τον σύγχρονο αντισημιτισμό είναι αν αποτελεί ιστορική εξέλιξη του αντιεβραϊκού μίσους των προηγούμενων γενεών ή αν πρόκειται για καινούργιο φαινόμενο. Προσωπικά, θεωρώ τον αντισημιτισμό ως φαινόμενο που μεταλλάσσεται στη διάρκεια της Ιστορίας. Ωστόσο, οι αρχές του –το αντιεβραϊκό μίσος και η απόρριψη του Ιουδαϊσμού– εξακολουθούν να υφίστανται από την ελληνιστική εποχή μέχρι σήμερα. Σφάλλουν, λοιπόν, όσοι προσπαθούν να διαχωρίσουν τον αντισημιτισμό σε ναζιστικό, αραβικό ή ρωσικό, ή τον μελετούν ερήμην της ιστορικής του βάσης. Υπάρχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στις εκφάνσεις του αντισημιτισμού σε κάθε κοινωνία, χώρα και εποχή. Παρ’ όλα αυτά, κάθε σχετική συζήτηση θα έπρεπε να αρχίζει με το θεμελιώδες ερώτημα: ποια είναι η φύση αυτού του φαινομένου, που διαρκεί πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια, και που παρά τις όποιες διαφορές μπορούμε να θεωρήσουμε ότι είναι ενιαίο;
Λίγα φαινόμενα στην Ιστορία έχουν να επιδείξουν τόσο μακρά διάρκεια. Πολλοί είναι οι λαοί και οι πολιτισμοί στο πλαίσιο των οποίων έζησαν και έδρασαν, σε διάφορες εποχές, οι Εβραίοι. Ανάμεσα σε αυτούς και στα έθνη που τους περιέβαλλαν αναπτύχθηκαν σχέσεις και δημιουργήθηκε μια διαρκής ένταση. Αυτή η ένταση δεν περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο και δεν εξαντλείται σε αυτό που ονομάζεται «αντισημιτισμός». Ούτε οι διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στον σύγχρονο αντισημιτισμό και το παραδοσιακό αντιεβραϊκό μίσος είναι ικανοποιητικές για την κατανόησή τους.
Πρόκειται στην ουσία για τις αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στον λαό του Ισραήλ και τους άλλους λαούς, ανάμεσα στους Εβραίους και τους μη Εβραίους. Είναι, νομίζω, το πλέον κατάλληλο πλαίσιο για να συζητήσουμε αυτό το φαινόμενο. Όταν προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τις ρίζες του αντισημιτισμού δεν πρέπει να αγνοούμε και την άλλη όψη της εικόνας, δηλαδή τη δράση, τον χαρακτήρα και την οργάνωση των Εβραίων σε σχέση με τη δημιουργία αυτής της αμοιβαίας έντασης.
Δεν θα επιχειρήσω να ανασύρω όλες τις ιστορικές ρίζες της έντασης, ούτε να εξετάσω πώς δημιουργήθηκε η σχέση του ξένου περίγυρου προς τους Εβραίους και ποιες ήταν οι εκφάνσεις της στις προηγούμενες γενιές. Για τις ανάγκες της συζήτησης, αρκεί να ορίσω τον αντισημιτισμό ως ένα από τα σημαντικότερα ψυχολογικά και ιδεολογικά φαινόμενα του ευρωπαϊκού πολιτισμού (και μέχρι ενός σημείου του μουσουλμανικού), που βρήκε την κοινωνική του έκφραση τα τελευταία εκατό χρόνια. Αποτελεί σταθερό παράγοντα στις κοινωνικές σχέσεις και στις συνειδήσεις των ανθρώπων. Δεν μπορούμε, σήμερα, να διανοηθούμε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, την οργάνωσή του και τις αποδεκτές ιδεολογίες του, χωρίς τον αντισημιτισμό. Και εφόσον δεν μπορεί να απαλειφθεί, ο αντισημιτισμός αποτελεί μόνιμο φαινόμενο σε αυτούς τους μηχανισμούς. Ακόμη και όταν γίνεται προσπάθεια να απωθηθεί από την πολιτισμική, πνευματική, θρησκευτική και ιδεολογική κληρονομιά της Ευρώπης, παραμένει ως παχύ κατακάθι στις σχέσεις της με τους Εβραίους και τον Ιουδαϊσμό.
Όπως είπαμε, ένα από τα πιο εμφανή χαρακτηριστικά του φαινομένου είναι η μακρά ιστορική του διάρκεια, που σε μεγάλο βαθμό σχετίζεται με την παράδοση της πνευματικής και κοινωνικής κληρονομιάς από γενιά σε γενιά. Ήδη από την εποχή του Μεσαίωνα διαμορφώθηκε στην Ευρώπη μια παράδοση ιδεών, πεποιθήσεων και απόψεων, βασισμένων σε μοντέλα που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε στερεοτυπικά. Αν κοιτάξουμε τα σχολικά βιβλία του Μεσαίωνα, ή τα μαθήματα διδασκαλίας για καλλιτέχνες, καθώς και διάφορα έργα τέχνης, θα παρατηρήσουμε αυτά τα έντονα στερεοτυπικά πρότυπα. Δεν πρέπει να εκπλησσόμαστε, λοιπόν, που και η σχέση με τον Εβραίο και η ένταση ανάμεσα στο εβραϊκό και μη εβραϊκό περιβάλλον μετασχηματίστηκαν σε αρνητικό στερεότυπο, και η απεικόνιση του Εβραίου και η σχέση προς αυτόν επηρεάστηκαν από αυτή την ψυχολογική και πολιτισμική διαδικασία εκμάθησης. Όπως άλλα μοντέλα, όμως, έτσι και το στερεότυπο του Εβραίου δεν είναι ενιαίο, δεν είναι πάντα δεδομένο, αλλά επηρεάζεται από την εξελίξεις, την πραγματικότητα και τις αλλαγές που διαδραματίζονται στις κοινωνίες όπου υπάρχει.
Διαβάστε συνέχεια στην ιστοσελίδα της ©Athens Review of Books →
[Αλλοτινά: Όπου η Φρειδερίκη μοιράζει το «βιβλιάριο απόρων κορασίδων»
11/05/2019 § Σχολιάστε
Γιατρέ,
αυτό κάτι με θυμίζει.
Από το ιστολόγιο «Από το Λόλα, να ένα άλλο«
[επίθεση κατά της Θεωρίας της Εξέλιξης — από «ντοκιμαντέρ» της ΕΤ3
10/05/2019 § Σχολιάστε
Aπό την Ελληνική Εξελικτική Εταιρεία
Αρχικά, θα θέλαμε να σας ενημερώσουμε ότι η ΕΛΕΞΕ είναι μια μη κερδοσκοπική επιστημονική εταιρεία που συστάθηκε πολύ πρόσφατα και έχει ως σκοπό την προώθηση και τη διάδοση της εξελικτικής σκέψης στην επιστήμη και την κοινωνία, μεταξύ άλλων μέσα από τη διοργάνωση συνεδρίων, σεμιναρίων, διαλέξεων και συζητήσεων, την έκδοση συγγραμμάτων, εκπαιδευτικού υλικού, μελετών, περιοδικών και ενημερωτικών φυλλαδίων, και την υποβοήθηση κάθε δραστηριότητας που συμβάλλει στην εμπέδωση της εξελικτικής θεώρησης στις επιστήμες της ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΛΕΞΕ ενδιαφέρεται για την ευρύτερη αντιμετώπιση της εξελικτικής θεώρησης και τις παρανοήσεις της από την ελληνική κοινωνία. Κάποια πρόσφατα γεγονότα επιβεβαίωσαν με χαρακτηριστικό τρόπο την επικαιρότητα και την αναγκαιότητα ύπαρξης της ΕΛΕΞΕ. Αναφερόμαστε στο θέμα που ήρθε στο προσκήνιο με αφορμή τα «έργα και τις ημέρες» συγκεκριμένων φυσικών, που είτε με το περίβλημα του αξιώματός τους στην Ένωση Ελλήνων Φυσικών (ΕΕΦ) είτε προσωπικά έχουν μετουσιώσει τη φυσική από επιστήμη σε μυστικισμό συμβάλλοντας έτσι περαιτέρω στην τάση αποδόμησης της επιστήμης, από την οποία δεν έμεινε άτρωτη η βιολογία. Δυστυχώς, όπως, ήταν αναμενόμενο, η θεωρία της εξέλιξης αποτέλεσε και αποτελεί τον κύριο στόχο αυτών των προσπαθειών.
Προς επίρρωση των παραπάνω, είναι ενδεικτικό το ότι το οπτικοακουστικό υλικό στην ηλεκτρονική διεύθυνση: https://bit.ly/2IZJyyT που αναρτήθηκε ήδη από το 2015, δεν έχει ανακληθεί ακόμα. Παρότι στους ειδικούς μπορεί να προκαλεί θυμηδία, αυτό το παραπλανητικό τηλεοπτικό υλικό μπορεί να έχει εξαιρετικά ανησυχητική επίδραση στην ευρύτερη κοινωνία. Γεγονότα πέρα από κάθε αμφισβήτηση αγνοούνται ή παραποιούνται σκοπίμως, παραβιάζοντας ακόμα και θεμελιώδεις αρχές της βιολογίας, τις οποίες θα μπορούσε κανείς να αναγνώσει ακόμα και στα πλέον στοιχειώδη εγχειρίδια. Η ρήση του διάσημου και σπουδαίου εξελικτικού βιολόγου Θεοδόσιου Ντομπζάνσκυ (Theodosius Dobzhansky), «τίποτε δεν αποκτά νόημα στη βιολογία εκτός κι αν το δούμε κάτω από το φως της εξέλιξης», σήμα κατατεθέν της σύγχρονης βιολογίας, γελοιοποιείται και μαζί της γελοιοποιείται και αυτός που το είπε.
Αν και το αδιαμφισβήτητο γεγονός της εξέλιξης δεν εμπόδιζε τον Ντομπζάνσκυ από το να διατηρεί μια προσωπική, εκλεπτυσμένη αντίληψη για τις μεταφυσικές ανησυχίες του ανθρώπου, αυτό δεν φαίνεται να αφορά τον νέο «συμπαντικό» μυστικισμό που μας κατακλύζει. Το βέβαιο είναι ότι ο πολύς κόσμος δεν θα δει το εν λόγω video ως φαιδρή ψευδο-επιστήμη, ούτε και ως καπήλευση των απώτερων ανησυχιών του ανθρώπου αλλά θα το ερμηνεύσει με τον τρόπο που επιδιώκουν αυτοί που το παρήγαγαν και το διακινούν: ως διάψευση του γεγονότος της εξέλιξης και της επιστημονικής θεωρίας που την ερμηνεύει. Στην ουσία, βέβαια, πρόκειται για μια σκοταδιστική επίθεση κατά των θεμελίων της ίδιας της επιστήμης της βιολογίας και των επιστημών που βασίζονται σε αυτή, όπως οι επιστήμες υγείας, γεωπονίας και περιβάλλοντος.
Έχουμε την επιστημονική και ηθική υποχρέωση να προβάλλουμε σθεναρή αντίσταση απέναντι σε αυτή και σε ανάλογες προσπάθειες διαστρέβλωσης και σπίλωσης της επιστήμης μας, οι συνέπειες των οποίων μπορεί να είναι ολέθριες αν δεν τις προλάβουμε. Η βιολογία υποβαθμίζεται στην αντίληψη των πολιτών αλλά και των υποψήφιων φοιτητών μας, αποδυναμώνοντας περαιτέρω την ήδη απαράδεκτα υποβαθμισμένη και παιδαγωγικά αδύναμη θέση της στη Μέση Εκπαίδευση. Η χώρα μας κινδυνεύει να συμπεριληφθεί στις χώρες όπου η εξελικτική βιολογία αμφισβητείται σε ποσοστά που φθάνουν το 75% του πληθυσμού και να αποκτήσει άλλη μία θλιβερή διάκριση στην Ευρώπη, στο μεγαλύτερο μέρος της οποίας η θεωρία της εξέλιξης γίνεται αποδεκτή από τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών.
Η ΕΛΕΞΕ είναι διατεθειμένη να αναλάβει δράση κατά της απαξίωσης της βιολογίας και ειδικά της εξελικτικής θεώρησης των βιολογικών φαινομένων, η οποία είναι και η μοναδική που μπορεί να τα εξηγήσει με επαρκή, επιστημονικά συνεπή και συνεκτικό τρόπο. Για τον σκοπό αυτό ζητάμε και τη δική σας υποστήριξη. Η ΕΛΕΞΕ, στο εγγύς μέλλον, θα διοργανώσει εκδηλώσεις και πρόσθετες παρεμβάσεις ενημέρωσης για θέματα σχετικά με την εξελικτική βιολογία. Φυσικά, δεν πρόκειται να αφήσει αναπάντητη καμία προσπάθεια υποβάθμισης της εξέλιξης στον δημόσιο χώρο.
Το Δ.Σ. της ΕΛΕΞΕ
Ελευθέριος Ζούρος, Ομότιμος Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Πρόεδρος
Θεόδωρος Αμπατζόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας ΑΠΘ, Αντιπρόεδρος
Σπύρος Σφενδουράκης, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, Γραμματέας
Νίκος Πουλακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Διευθυντής Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Πανεπιστημίου Κρήτης, Ταμίας
Σίνος Γκιώκας, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, μέλος
Παναγιώτης Παφίλης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας ΕΚΠΑ, μέλος
Παύλος Παυλίδης, Βοηθός Ερευνητής Ινστιτούτου Πληροφορικής ITE-FORTH, μέλος
Σπύρος Μανουσέλης, βιολόγος, δημοσιογράφος, αναπληρωματικό μέλος
*
αγριμολογος 