[παραισθήσες, κενοδοξίες και φαντασιώσεις·
29/03/2026 § Σχολιάστε
Αξιόλογα Τύπου
Γιάννης Κουνέλης, κατασκευή, άτιτλο, 1979
Τα είπε όλα ο στιχουργός που έγραψε εκείνο το «του μυαλού σου ροκανίδια»
δοξαστικόν
Χρειάστηκαν οι όψιμες εμφάσεις της χριστιανικής δοξολογίας για να καταλήξουν το «δοξάζω» και η «δόξα» στη σημερινή σημασία τους. Το «ου κακώς δοξάζεις» του Πλάτωνα δεν σημαίνει τίποτε περισσότερο από το «έχεις δίκιο», στον καιρό του η «δόξα» έκανε σημασιολογική καριέρα κυρίως ως «γνώμη/άποψη» και στις περιπτώσεις που έπαιρνε την εννοιολογική απόχρωση της «φήμης» η φήμη μπορούσε να είναι είτε για καλό είτε για κακό – μπορούσες, με άλλα λόγια, να πιστώνεσαι με «δόξαν επί σοφία» αλλά και να χρεώνεσαι με «δόξαν επ’ ασεβεία».
Πάντως, τον πιο ύποπτο ρόλο η «δόξα» τον είχε στη φιλοσοφία του Επίκουρου. Στην υλιστικό του σύστημα, όπου το μονοπώλιο της αλήθειας το είχαν οι αισθήσεις, η «δόξα» μοιάζει με δολιοφθορέα που παρεμβάλλεται και αλλοιώνει τα αισθητηριακά δεδομένα. Το αποτέλεσμα στην καλύτερη περίπτωση είναι η παρερμηνεία, στη χειρότερη η φαντασίωση ή η παραίσθηση. Όταν ο μητροκτόνος Ορέστης του Αισχύλου βλέπει μπροστά του τις Ερινύες, η κορυφαία του Χορού (που δεν έχει λόγο να τις βλέπει) τον ρωτάει έκπληκτη «τίνες δόξαι σε στροβούσιν;» (=ποιες παραισθήσεις σε δέρνουν;).
Παραισθήσες, κενοδοξίες και φαντασιώσεις είχε κατά νου και ο ιερός Αυγουστίνος όταν αναφερόμενος στον παγανιστικό εαυτό του πριν από τη συνάντησή του με τον χριστιανισμό γράφει ότι η ψυχή του ήταν γεμάτη με «illusiones» (= ψευδαισθήσεις). Η λατινική λέξη παραπέμπει στα συνώνυμα και συγγενικά του «παιχνιδιού» και είναι αυτή που επικράτησε στη σύγχρονη ορολογία της ψυχιατρικής (illusion, delusion), είναι όμως ενδιαφέρον ότι οι κλινικές περιγραφές τέτοιων καταστάσεων μιλούν για «δοξαστικές διαταραχές» – η πιο γνωστή από τις οποίες είναι ίσως αυτή που πυροδοτείται από υπερβάλλουσα αίσθηση προσωπικής ισχύος και μεγαλείου.
Και δεν προβλέπονται βραβεία για όποιον μαντέψει ποιο είναι το διασημότερο κρούσμα των ημερών μας.
*
[πηγή: Το Βήμα της Κυριακής – 01.02.2026 via Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις
◉
[πολιτισμός στην πράξη·
24/03/2026 § Σχολιάστε
Μου αρέσει που σύμφωνα με τον… σεβαστό Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, ο βανδαλισμός της σήμανσης απαγορεύεται και τιμωρείται με κυρώσεις ( τι μες λές, αλήθεια, τιμωρείται; ). Γεγονός είναι ότι σπανίζουν οι μη-βανδαλισμένες πινακίδες σήμανσης.
διότι, ως γνωστόν, η καθαριότητα είναι… μισή αρχοντιά.
φυσικά.
*
Όλα κατηγορίας «πολιτισμός στην πράξη»
◉
[η καλλιέργεια κλίματος σκανδαλολογίας·
10/02/2026 § Σχολιάστε
Όταν τα ΜΜΕ μένουν χωρίς σοβαρό περιεχόμενο, τα σκάνδαλα γίνονται πρώτο θέμα. Σε περιόδους όπου η ουσιαστική ενημέρωση απαιτεί έρευνα, γνώση και ευθύνη, πολλά μέσα επιλέγουν τον εύκολο δρόμο της εντυπωσιοθηρίας. Αντί να φωτίζουν σύνθετα κοινωνικά, πολιτικά ή οικονομικά ζητήματα, καταφεύγουν στην υπερβολική προβολή σκανδάλων, πραγματικών ή διογκωμένων, με στόχο την αύξηση της τηλεθέασης και των «κλικ». Το σκάνδαλο λειτουργεί ως υποκατάστατο της δημοσιογραφικής σοβαρότητας: είναι γρήγορο, προκλητικό και δεν απαιτεί βάθος.
Η συνεχής αναπαραγωγή τέτοιου περιεχομένου δεν εξυπηρετεί την ενημέρωση του πολίτη, αλλά την αποπροσανατόλισή του. Σημαντικά θέματα περνούν στα ψιλά, ενώ η κοινή γνώμη εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο αγανάκτησης και κουτσομπολιού. Τα ΜΜΕ, αντί να διαμορφώνουν κριτική σκέψη, συχνά καλλιεργούν κλίμα σκανδαλολογίας, όπου η ουσία χάνεται πίσω από κραυγαλέους τίτλους και αποσπασματικές πληροφορίες.
Αποτέλεσμα: η σταδιακή απαξίωση τόσο της ενημέρωσης όσο και των ίδιων των μέσων. Όταν το κοινό συνηθίζει να καταναλώνει σκάνδαλα ως βασική πηγή «ειδήσεων», παύει να απαιτεί ποιότητα και αξιοπιστία. Έτσι, η σοβαρή δημοσιογραφία υποχωρεί και τη θέση της καταλαμβάνει η επιφανειακή προβολή γεγονότων. Σε αυτό το πλαίσιο, τα σκάνδαλα δεν αποτελούν απλώς θεματολογία, αλλά σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης σοβαρότητας και ευθύνης στον χώρο των ΜΜΕ.
◉
[διπλωματία, η συνειδητή επιλογή του λόγου απέναντι στη βία·
09/01/2026 § Σχολιάστε
Πολιτισμός
Diplomacy Cartoon, 1913, by William A Rogers
Η διπλωματία αποτελεί μία από τις υψηλότερες κατακτήσεις του ανθρώπινου πνεύματος στον αδιάκοπο αγώνα για ειρήνη και συνύπαρξη. Σε έναν κόσμο όπου οι διαφορές —εθνικές, πολιτικές, ιδεολογικές— γεννούν συχνά την ένταση και τη σύγκρουση, η διπλωματία αναδύεται ως η συνειδητή επιλογή του λόγου απέναντι στη βία, της σύνεσης απέναντι στην καταστροφή. Δεν είναι απλώς ένα εργαλείο διαχείρισης κρίσεων, αλλά έκφραση πολιτισμού και ωριμότητας, μια διαδικασία μέσα από την οποία τα κράτη και οι κοινωνίες αναγνωρίζουν ότι η δύναμη των επιχειρημάτων υπερέχει της ισχύος των όπλων. Μέσα από τον διάλογο, τον συμβιβασμό και την αμοιβαία κατανόηση, η διπλωματία επιτρέπει την επίλυση διαφορών χωρίς να θυσιάζεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και χωρίς να διαρρηγνύεται ο ιστός της ειρήνης. Σε τελική ανάλυση, είναι ο μοναδικός δρόμος που μπορεί να οδηγήσει σε βιώσιμες λύσεις, γιατί μόνο εκεί όπου κυριαρχεί ο λόγος μπορεί να εδραιωθεί η ελπίδα για ένα κοινό μέλλον.
αγριμολογος 