[η πένα του Ντίκενς: η αισθητική είναι ηθική·
15/05/2025 § Σχολιάστε
Τσαρλς Ντίκενς, μερικές σκέψεις
Με αφορμή το μίνι αφιέρωμα (και εξώφυλλο) της «Βιβλιοθήκης» της Ελευθεροτυπίας 17.10.08 με κείμενα Κατερίνας Σχινά, Λίνας Πανταλέων και της Κατερίνα Οικονομάκου ήρθαν πολλά στο νου, από το παρελθόν, ξεχωρίζω δύο: «Δημιουργός» και «Εποχή». Ίσως γιατί ο δημιουργός-Ντίκενς, σε κάποιους από εμάς που έζησαν την προ-διαδικτύου εποχή νέοι, παρέμεινε στην αρχαϊκή μας ψυχοσύνθεση ότι ο δημιουργός-λογοτέχνης ήταν απαραίτητα ένας δημιουργός-τεχνίτης, ένας ζηλευτός χειρώνακτας με τη μελάνι, το πενάκι, τον πόνο και το σύμβολο του ονόματός του ως αυθεντία· και που προηγείτο στο νου μας από το περιεχόμενο του έργου τους, παρ’ όλο που στη περίπτωση του Ντίκενς το όνομα του δημιουργήματός του, π.χ. ο «Όλιβερ Τουίστ» δεν επαληθεύει ακριβώς τη σκέψη μου, αλλά ούτε και την διαψεύδει, γιατί ιδιαίτερα αυτό το δημιούργημά του στοίχειωσε παιδικές (όπως θα πρέπει να είναι πάντα) ψυχές όλων των ηλικιών, ο «Όλιβερ» δεν είναι ο κανόνας, όπως επίσης π.χ. οι «Άθλιοι» του Ουγκώ. Ο Ντίκενς παρ’ ότι παιδί της βιομηχανικής επανάστασης του 19ου αιώνα, κατά τη γνώμη μου, ο απόηχος των καλλιτεχνικών χαρακτηριστικών του 17ου και 18ου αι., δεν είχε ακόμη σβήσει σε μια συντηρητική Βικτωριανή κοινωνία όπου εισάγεται και κυριαρχεί η μαρτυρία, το χρονικό και η διδακτική αφήγηση. Από τον 19ο αιώνα η τέχνη της γραφής, η τέχνη γενικότερα, γίνεται υπερβατική και οι καλλιτέχνες αποκτούν την ιδιαίτερή τους «περσόνα», το ιδιαίτερό τους –προς τα έξω- προσωπείο. Από εκείνη την εποχή εδραιώθηκε και επικράτησε η άποψη: «δεν υπάρχουν καλλιτεχνικοί κανόνες διότι η μεγαλοφυΐα του καλλιτέχνη τους κλείνει μέσα της». Η πένα του Ντίκενς, δεν ξέρω αν παραμερίζει τον νάρκισσο-δημιουργό από μέσα της, γιατί γνώρισε νωρίς τον έπαινο «του δήμου», όμως η θεματολογία του υπηρέτησε, κατά την άποψή μου, με συνέπεια το «η αισθητική είναι ηθική», κι αυτό (μου) αρκεί. Η εκπληκτική του ικανότητα στη δημιουργία ανεπανάληπτων χαρακτήρων που κινούνται στα πλαίσια μιας άνισης κοινωνικής πραγματικότητας χωρίς καμία λογοτεχνική έκπτωση υπέρ οποιασδήποτε μορφής διδακτισμού, παραμένει αξεπέραστη. Το επίτευγμά του αυτό θα συνεχίσει να αποτελεί φαντασίωση για πολλούς σημερινούς αλλά και αυριανούς δημιουργούς.
Θα διαφωνήσω με την κα Σχινά που σημειώνει: «Παρότι ήταν συγγραφέας τόσο της πόλης όσο και της εξοχής, θα μείνει στην ιστορία ως ο ιστορικός εικονογράφος του Λονδίνου και ενός κόσμου που χάθηκε για πάντα.» και θα συμφωνήσω στο τίτλο του άρθρου της «Γεφυρώνοντας πολιτισμούς και ηλικίες». Η μεγάλη τέχνη, σαν αυτή που υπηρέτησε μέχρι τέλους ο Ντίκενς, θα ενώνει για πολύ ακόμη γενεές αναγνωστών, αλλά και δημιουργών.
✳︎
[α’ δημοσίευση 18.10.2008
◉
.
.
[επιδιώξεις·
13/04/2025 Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο [επιδιώξεις·
χαρταετοί
στρατος φουντούλης, ξυλογραφία, 1998
δύσκολο να παρατήσεις την ανάγνωση την περίοδο που παράγεις, ακόμα πιο δύσκολο να επιθυμείς ένα και μοναδικό πράγμα επιδιώκοντας σε αυτό την επιτυχία με όλες σου τις δυνάμεις όμως, δεν έχω αυτή τη δυνατότητα, με ενδιαφέρουν πάρα πολλά ζητήματα, που δεν έχω τη δυνατότητα να αγνοήσω κι ιδρώνω, αγωνιώ αφάνταστα με κάθε λογής σκέψεις· ωστόσο, με παρηγορεί κάτι που είχε πει κάποτε ο Gide –δεν θυμάμαι που- και δεν λέει να μου φύγει από το μυαλό: τα δηλητηριώδη ζώα είναι αυτά που δεν ιδρώνουν.
Ας είναι.
•
[πρώτη δημοσίευση 2.11.2011
◉
.
[κοπάδι·
14/03/2025 § Σχολιάστε
Η αληθινή ζωή είναι απούσα,
Δεν είμαστε στον κόσμο
Αρθρούρος Ρεμπώ
’Ενας κόσμος ασφυκτικός, όπου η κανονικότητα επιβάλλεται με τρόπο μηχανιστικό, σαν να μην υπάρχει χώρος για το απρόβλεπτο, το ανθρώπινο, το περιττό.
Η τυπολατρία γίνεται εργαλείο ελέγχου, όχι τόσο για να προστατεύσει, αλλά για να διαγράψει όσους δεν χωρούν στα καλούπια. Και το ξεβράσμα αυτών των «περιττών» είναι ίσως το πιο εφιαλτικό στοιχείο – μια κοινωνία που λειτουργεί σαν μηχανή απόρριψης και συμμόρφωσης.
Είναι ένας κόσμος όπου η ομοιομορφία παρουσιάζεται ως τάξη, αλλά στην πραγματικότητα είναι εξάλειψη της ποικιλίας, της αντίθεσης, της ζωής.
Ο κανόνας, στην ιδιωτική ζωή όσο και η φαύλη γραφειοκρατία, υπερισχύει των γνήσιων ανθρώπινων αναγκών.
Το διαφορετικο ξεβράζεται, αποκλείεται, εξορίζεται. Το απρόβλεπτο πνίγεται , όπως η εξαίρεση, κι η μοναδικότητα.
Ο κανόνας είναι να ακολουθεί κανείς το κοπάδι. Ναι, αυτός είναι συχνά ο ανεπίσημος κανόνας της κοινωνίας: να ακολουθείς το κοπάδι συγκεκριμένη ιδειολογικής κάστας και πάστας ανθρώπων. Τους χειροκροτητές κακόφωνων συναυλιών. Το κοπάδι προσφέρει ασφάλεια – εκεί μέσα, η ευθύνη διαχέεται, η ατομική σκέψη υποχωρεί μπροστά στην ομαδική κατεύθυνση. Αλλά αυτή η ασφάλεια είναι επίφαση, γιατί συχνά σημαίνει παραίτηση από την ατομική ελευθερία.
◉
[παράδοξη κομψότητα, φροντισμένη και τυχαία·
24/02/2025 § Σχολιάστε
Τόσα χρόνια, τόσα ταξίδια, τόσα χιλιόμετρα…
Διασχίζοντας δεκάδες χωριά και κωμοπόλεις της χώρας μας αλλά και της Ευρώπης, συχνά γοητεύομαι από την «επιμελώς» άναρχη πολεοδομική αισθητική τους, βρίσκεται κανείς μπρος σε ένα διαρκές αστάθμητο, μια ισορροπία μεταξύ παράδοσης και αδέξιας μοντερνικότητας. Μια περίεργη γοητεία. Μια ασυνείδητη, παράδοξη κομψότητα, όπως αυτή που συναντά κανείς σε παλιά καφενεία, μικρά εμπορικά ή αυλές με μισοξεβαμμένες καρέκλες και ασύμβατα χρώματα, όπου η αισθητική διαμορφώνεται χωρίς πρόθεση, αλλά τελικά αποκτά ταυτότητα. Πρόκειται για μια διαρκής αβεβαιότητα μεταξύ παράδοσης και νεωτερικότητας, συντηρητισμού και αυθορμητισμού.
Μικρά χωριά και πόλεις έχουν συχνά ένα γούστο που μοιάζει ασύνδετο, αλλά οργανικό, με μια αδιόρατη συνοχή που μόνο κάποιος εκ των έσω μπορεί να αντιληφθεί. Είναι σαν τη σκόπιμη ακαταστασία που δείχνει αβίαστη, αλλά στην πραγματικότητα είναι βαθιά ριζωμένη σε κοινωνικά μοτίβα και συλλογικές αναμνήσεις. Όλα εικόνες μιας διαρκούς εξαλισσόμενης κοινωνίας των ανθρώπων.
Το ταξίδι της ζωής.
αγριμολογος 