αγριμολογος

Τόσα χρόνια στην ποίηση ο Νίκος Φωκάς και συνεχίζουμε να τον διαβάζουμε με διακριτικότητα, του πάει άλλωστε, γιατί κι ο ίδιος είναι μακριά από ανούσιους θορύβους.

Τούτες τις περίεργες μέρες πάντως τον θυμήθηκα ξανά, ίσως γιατί μπουχτίσαμε κραυγές, ίσως γιατί έχω ιδιαίτερη προτίμηση στη «πεζή» ποίηση και σε συνθέσεις πέρα των στιλιστικών παιχνιδιών, ποιος ξέρει, μπορεί απλά να μου πάει ο τρόπος που γράφει.

Ω εσείς φτωχοί θαμώνες αιθουσών κονσέρτων, σας παρατηρώ
Την ώρα που αφουγκράζεστε μια σύνθεση στο πιάνο
Απάνω στους βραχίονες του καθίσματος να ψευτοπαίζετε
Με πονεμένα δάχτυλα σκεβρά κι αρθριτικά
Μιμούμενοι, ω δυστυχισμένοι, τον σπουδαίο σολίστα στη σκηνή
‘Η πίσω απ’ τον σολίστα τον διάσημο συνθέτη
Να ψευτοπαίζετε τη μελωδία ή να κρατάτε τον ρυθμό
Με το κεφάλι ή με το πόδι, σάμπως να διευθύνετε.
Τι ματαιωμένοι αλήθεια σολίστες ή συνθέτες είμαστε όλοι μας
Τι ματαιωμένοι στην πραγματικότητα εραστές
– Παρά τους τόσους έρωτες που πιθανό να ‘χουμε ζήσει-
Ματαιωμένοι, αλλ’ όχι και παραιτημένοι, παίζοντας
Ως τα βαθιά μας γηρατειά στα μπράτσα του καθίσματος
‘Η και το ξύλο ακόμα του τελευταίου μας κρεβατιού την ίδια μελωδία
Σαν ανταπόκριση σ’ ένα ανεκπλήρωτο όνειρο
Απάνω σε μιαν ύλη που δεν απαντάει στα δάχτυλά μας

Νίκος Φωκάς, από «Το μέτρο της κραυγής μας», Ύψιλον/Βιβλία – 2001

◉

.

.

Με αφορμή το μίνι αφιέρωμα (και εξώφυλλο) της «Βιβλιοθήκης» της Ελευθεροτυπίας 17.10.08 με κείμενα Κατερίνας Σχινά, Λίνας Πανταλέων και της Κατερίνα Οικονομάκου ήρθαν πολλά στο νου, από το παρελθόν, ξεχωρίζω δύο: «Δημιουργός» και «Εποχή». Ίσως γιατί ο δημιουργός-Ντίκενς, σε κάποιους από εμάς που έζησαν την προ-διαδικτύου εποχή νέοι, παρέμεινε στην αρχαϊκή μας ψυχοσύνθεση ότι ο δημιουργός-λογοτέχνης ήταν απαραίτητα ένας δημιουργός-τεχνίτης, ένας ζηλευτός χειρώνακτας με τη μελάνι, το πενάκι, τον πόνο και το σύμβολο του ονόματός του ως αυθεντία· και που προηγείτο στο νου μας από το περιεχόμενο του έργου τους, παρ’ όλο που στη περίπτωση του Ντίκενς το όνομα του δημιουργήματός του, π.χ. ο «Όλιβερ Τουίστ» δεν επαληθεύει ακριβώς τη σκέψη μου, αλλά ούτε και την διαψεύδει, γιατί ιδιαίτερα αυτό το δημιούργημά του στοίχειωσε παιδικές (όπως θα πρέπει να είναι πάντα) ψυχές όλων των ηλικιών, ο «Όλιβερ» δεν είναι ο κανόνας, όπως επίσης π.χ. οι «Άθλιοι» του Ουγκώ. Ο Ντίκενς παρ’ ότι παιδί της βιομηχανικής επανάστασης του 19ου αιώνα, κατά τη γνώμη μου, ο απόηχος των καλλιτεχνικών χαρακτηριστικών του 17ου και 18ου αι., δεν είχε ακόμη σβήσει σε μια συντηρητική Βικτωριανή κοινωνία όπου εισάγεται και κυριαρχεί η μαρτυρία, το χρονικό και η διδακτική αφήγηση. Από τον 19ο αιώνα η τέχνη της γραφής, η τέχνη γενικότερα, γίνεται υπερβατική και οι καλλιτέχνες αποκτούν την ιδιαίτερή τους «περσόνα», το ιδιαίτερό τους –προς τα έξω- προσωπείο. Από εκείνη την εποχή εδραιώθηκε και επικράτησε η άποψη: «δεν υπάρχουν καλλιτεχνικοί κανόνες διότι η μεγαλοφυΐα του καλλιτέχνη τους κλείνει μέσα της». Η πένα του Ντίκενς, δεν ξέρω αν παραμερίζει τον νάρκισσο-δημιουργό από μέσα της, γιατί γνώρισε νωρίς τον έπαινο «του δήμου», όμως η θεματολογία του υπηρέτησε, κατά την άποψή μου, με συνέπεια το «η αισθητική είναι ηθική», κι αυτό (μου) αρκεί. Η εκπληκτική του ικανότητα στη δημιουργία ανεπανάληπτων χαρακτήρων που κινούνται στα πλαίσια μιας άνισης κοινωνικής πραγματικότητας χωρίς καμία λογοτεχνική έκπτωση υπέρ οποιασδήποτε μορφής διδακτισμού, παραμένει αξεπέραστη. Το επίτευγμά του αυτό θα συνεχίσει να αποτελεί φαντασίωση για πολλούς σημερινούς αλλά και αυριανούς δημιουργούς.

Θα διαφωνήσω με την κα Σχινά που σημειώνει: «Παρότι ήταν συγγραφέας τόσο της πόλης όσο και της εξοχής, θα μείνει στην ιστορία ως ο ιστορικός εικονογράφος του Λονδίνου και ενός κόσμου που χάθηκε για πάντα.» και θα συμφωνήσω στο τίτλο του άρθρου της «Γεφυρώνοντας πολιτισμούς και ηλικίες». Η μεγάλη τέχνη, σαν αυτή που υπηρέτησε μέχρι τέλους ο Ντίκενς, θα ενώνει για πολύ ακόμη γενεές αναγνωστών, αλλά και δημιουργών.

◉

.

.

Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι, Σύννεφο με παντελόνια
Μετάφραση από τα Ρωσικά: Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης
Σειρά: Ρωσικό πανόραμα
Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2008
Απόσπασμα σελ. 23 έως 31

Μία παραγωγή του PPP (Poiein Podcast Production)
Σειρά: Ποιητές διαβάζουν Ποιητές, cd#1
http://poiein.podomatic.com/entry/eg/2008-10-10T09_37_41-07_00

του http://www.poiein.gr/

.

.

ΓΕΝΝΗΣΗ: Mπέιρα Mοζαμβίκης 1906
ΘΑΝΑΤΟΣ: Aθήνα 1994

Της μοναξιάς ο ύπνος μισοθάνατος.
[«Της μοναξιάς ο ύπνος μισοθάνατος»], 1. Ποιήματα, 1954. 7.
—
Όταν ξεκινάμε βέβαιοι για την αποτυχία
συλλογιζόμαστε τι μας κάνει να πέφτουμε
κι ύστερα τι μας φέρνει ν’ ανθίζουμε αυτό το πέσιμο;
[…]

—
Υπάρχει πάντα κάτι, λέω τώρα,
ύστερ’ από τόσες αποτυχίες
μια ανακωχή μ’ ανθισμένο χαμόγελο.
«Γράμμα της Αττικής άνοιξης», 1-3, 7-9. Ποιήματα, [1939]. 24.

—
Κύριε, άνθρωποι απλοί
πουλούσαμε υφάσματα,
(κι η ψυχή μας
ήταν το ύφασμα που δεν τ’ αγόρασε κανείς).
Την τιμή δεν κανονίζαμε απ’ την ούγια
η πήχη και τα ρούπια ήταν σωστά
τα ρετάλια δεν τα δώσαμε μισοτιμής ποτέ:
η αμαρτία μας.

Είχαμε μόνο ποιότητας πραμάτεια.
Έφτανε στη ζωή μας μια στενή γωνιά
―πιάνουν στη γη μας λίγο τόπο τα πολύτιμα.
Τώρα, με την ίδια πήχη που μετρήσαμε
μέτρησέ μας· δε μεγαλώσαμε το εμπορικό μας·
Κύριε, σταθήκαμε έμποροι κακοί!
«Οι κακοί έμποροι». Ποιήματα, [1939]. 12.

—
Τραβερσωμένοι ας πάμε
Τραβερσωμένοι ας πάμε έτσι ακόμα!..
Πρωτοχρονιά έξη φορές μακρι’ απ’ το σπίτι:
Λιμάνια νέα ακόμα υπάρχουνε για να μας στείλουν,
κυνηγητό του ναύλου γύρω απ’ τα δώδεκα σελίνια
απ’το ποτάμι πάνω για το Κόντινεντ ‘ δε θα τελειώσεις.
Πρωτοχρονιά έξη φορές μακρι’ απ’ το σπίτι,
τα γράμματα έχουν γίνει πια σωρός που τα βαριέμαι
σ’ ένα συρτάρι’ να μην ξαναγράψεις

http://www.snhell.gr/references/quotes/writer.asp?id=12

-Δ.Ι. ΑΝΤΩΝΙΟΥ (1906-1994) Ο Δημήτριος Αντωνίου γεννήθηκε στην Μπέιρα της Μοζαμβίκης και καταγόταν από μεγάλη ναυτιλιακή οικογένεια της Κάσου. Πέρασε τα πρώτα παιδικά του χρόνια στη γενέτειρά του και στο Σουέζ και ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην Αθήνα, όπου εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του το 1912. Φοίτησε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ασχολήθηκε παράλληλα με την εκμάθηση ξένων γλωσσών και ερασιτεχνικά με την ορυκτολογία, τη βοτανική, την εντομολογία, τη ζωολογία, τη μουσική. Από το 1928 ακολούθησε στρατιωτική καριέρα στην εμπορική ναυτιλία και έφτασε ως το βαθμό του πλοιάρχου. Συνταξιοδοτήθηκε το 1968. Κατά τη διάρκεια του ελληνογερμανικού πολέμου υπηρέτησε ως έφεδρος αξιωματικός στο αντιτορπιλικό Κείος. Νέος μπήκε στον κύκλο του Παλαμά και γνωρίστηκε με τους Κωνσταντίνο Τσάτσο, Γιώργο Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη και τους άλλους λογοτέχνες της λεγόμενης γενιάς του Τριάντα, με τους οποίους συμπορεύτηκε στην ανανέωση του ελληνικού ποιητικού λόγου. Στα γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1936 από τις σελίδες των Νέων Γραμμάτων με τη δημοσίευση ποιημάτων που κρίθηκαν ευνοϊκά από το Γιώργο Σεφέρη. Εξέδωσε τρεις ποιητικές συλλογές (Ποιήματα, Ινδίες [Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης – 1967], Χάι-Κάι και Τάνκα [Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης – 1972]), ενώ πολλά έργα του (ποιήματα, λογοτεχνικά δοκίμια, μεταφράσεις) βρίσκονται δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά. 1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Δ.Ι.Αντωνίου βλ. Αργυρίου Αλεξ., «Δ.Ι.Αντωνίου», Η ελληνική ποίηση · νεωτερικοί ποιητές του Μεσοπολέμου, σ.200-201 (της εισαγωγής) και 298 (της ανθολογίας). Αθήνα, Σοκόλης, 1979, Χατζηφώτης Ι.Μ., «Αντωνίου Δημήτριος», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας2. Αθήνα, Χάρη Πάτση, [1968] και χ.σ., «Αντωνίου Δημήτριος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό1. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1983. (Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.).

Perizitito.gr