αγριμολογος

Μαρία Λαϊνά

Στοπ

«Ο Φρόιντ ανακάλυψε κάτι, να το δεχτούμε αυτό, δεν έχω την παραμικρή αντίρρηση να το δεχτώ αυτό. Εκεί στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα και στις αρχές του εικοστού, δεν θυμάμαι τώρα, ανακάλυψε κάτι ο Φρόιντ, κάτι που ασκεί μια σοβαρή έλξη, δεν έχω αντίρρηση να το δεχτώ αυτό. Ανακάλυψε κάτι που αφού ανακαλύφθηκε, ναι ανακάλυψε κάτι που βλάστησε και άνθισε και ευδοκίμησε δεν μαράθηκε, ανακάλυψε κάτι αειθαλές που, αφού ανακαλύφθηκε, ανακαλύπτεται διαρκώς και ξανά και ξανα-ανακαλύπτεται, που δεν του φτάνει που δεν πέθανε, ποτέ δεν πέθανε, ανακαλύπτεται και διαρκώς ξαναανασταίνεται, αλλά, εδώ είναι το κουμπί, με περαιτέρω νόημα, ανασταίνεται αλλά ουχί εις την προτέρα αυτού μορφή, δεν του αρκεί η σκέτη πρότερη μορφή, όχι, ανασταίνεται εν διαρκεί πνεύματι, ναι, το σώμα ανανεώνει του πνεύμα του διαρκώς. Ο Φρόιντ υπέστη και ο Φρόιντ τη λαίλαπα της ερμηνείας, καλά να πάθει αφού αυτός την ξεκίνησε, την ίδια τύχη είχε και ο Μαρξ λίγο πιο πριν, την ίδια ακριβώς τύχη είχε με τη λεπτομερέστατα διατυπωμένη εξελικτική θεωρία του, μας είπε κι αυτός πώς θα γίνουν βήμα βήμα τα πράγματα, μας εξήγησε και μας περιέγραψε καταλεπτώς βήμα βήμα, την κατιούσα και την ανιούσα διαδοχή ενός εκάστου και το ρόλο και τη σχέση ενός εκάστου με την εξουσία, και το ρόλο των διανοουμένων και κόντρα διανοουμένων που του έδωσαν και κατάλαβε, που δεν κατάλαβαν το αυτονόητο και αυθύπαρκτο, ναι, δεν το κατάλαβαν οι κρεμάμενοι από αέρος διανοούμενοι και κόντρα διανοούμενοι, δεν κατάλαβαν οι στρατευμένοι στοχαστές της Αριστεράς ότι οι λαϊκές μάζες μετά την επανάσταση και την αναπόφευκτη, μην πω τώρα, πορεία προς την ανάσταση ενός εκάστου, εδώ είναι το κουμπί, εμφορούνται ανάλογα με τις δυνατότητες και τις ανάγκες ενός εκάστου, ναι, εμφορούνται πατόκορφα από πνεύμα μικροαστού, και λίγο λέω. […]»

✳︎

[©Μαρία Λαϊνά, Το νόημα, (κωμωδία, πράξη πρώτη), εκδόσεις Καστανιώτη, 2003

◉

©JimmyRobert, FrammentiII_inkjet_print, courtesy Thoma Dane Gallery, London

Βοκκάκιος: «Ψωμί» και «Ποίηση»

Το να κάνεις παρέα με τις Μούσες ―που ο Βοκκάκιος ταυτίζει με τις γυναίκες με σάρκα και οστά ―βοηθά να ζεις καλύτερα. Πράγματι, στο Δεκαήμερο, ο συγγραφέας επιτίθεται στους κακολόγους, οι οποίοι, με την εμμονη της συσσώρευσης «θησαυρών», τον καλούν να σκεφτεί περισσότερο το «ψωμί» παρά τα «παραμύθια» των ποιητών:

Και τι να πω σ’ εκείνους που με οικτίρουν για την πείνα μου και με συμβουλεύουν να κοιτάξω για ψωμί; Κι εγώ δεν ξέρω ― αν και είμαι περίεργος να ‘βλέπα την απάντησή τους, αν και τύχαινε, από ανάγκη, ν’ αποταθώ σ’ αυτούς. Φαντάζομαι πως θα απαντούσαν: «Πήγαινε από δώ! Ζήτησέ το από τα παραμύθια σου». Και ασφαλώς οι ποιητές βρήκαν περισσότερο ψωμί στα παραμύθια τους, απ’ ό,τι πολλοί πλούσιοι στους θησαυρούς τους. Κι ακόμα, πόσοι ποιητές, κυνηγώντας τα παραμύθια τους, έφτασαν στην ακμή της ηλικίας τους ενώ, αντίθετα, πολλοί που επιζητούσαν ν’ αποκτήσουν περισσότερο ψωμί απ’ όσο χρειάζονταν, βρήκαν πρόωρο θάνατο!(Βοκκακίου Δεκαήμερο).

Tα «παραμύθια» των ποιητών, ανεξάρτητα από την ποσότητα του «ψωμιού» που μπορεί κανείς να αγοράσει, είναι αναγκαία για να καταλάβει κανείς τα βασικά πράγματα που λεχουμε ανάγκη. Και κυρίως μας διδάσκουν να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας από την εμμονή του κέρδους και του χρήσιμου η οποία, όπως συμβαίνει στους κυνηγούς του πλούτου, γίνεται συχνά ο κύριος λόγος ενός πρόωρου θανάτου.

*
[Nuccio Ordine, Η χρησιμότητα του άχρηστου, μτφρ.: Ανταίος Χρυσοστομίδης, εκδόσεις Άγρα.

◉

Το 1834, Θεόφιλος Γκωτιέ, σε ηλικία εικοσιτριών χρόνων και συγγραφέας της Δεσποινίδος ντε Μωπέν προλογίζει το μυθιστόρημά του με μια μακριά εισαγωγή που θα εξελιχθεί όχι μόνο σε μανιφέστο της λεγόμενης «τέχνης για την τέχνη», αλλά, γενικότερα, σε εύγλωττη αντίδραση μιας εξεγερμένης γενιάς εναντίον όσων «έχουν μνε νοικοδομήσουν την κοινωνία από την κορυφή ως τα νύχια»:

Όχι, όχι και πάλι όχι, ανόητοι, ηλίθιοι και δύσμοιροι. Από ένα βιβλίο δεν παράγεται σούπα ― ένα μυθιστόρημα δεν είναι ένα ζευγάρι μπότες· ένα σονέτο δεν είναι σύριγγα· ένα δράμα δεν είναι σιδηρόδρομος, δεν είναι ένα αντικείμενο εκπολιτιστικού και ωφελιμιστικού ενδιαφέροντος και δεν οδηγεί την ανθρωπότητα στη οδό της προόδου.

[…] Ο Γκωτιέ όμως πιστεύει ότι εναντί0ν της διαδεδομένης χυδαιότηταςδεν είναι αρκετή μια ήπια αντίδραση. Αντίθετα, βασιζόμενος στο παράδοξο στυλ του, ωθεί μέχρι τα άκρα την επίθεσή του κατά του ωφελισμισμού πλέκοντας ένα προκλητικό και ριζοσπαστικό εγκώμιο του άχρηστου:

Το πραγματικά ωραίο δεν χρησιμεύει σε τίποτα. Οτιδήποτε είναι χρήσιμο είναι και άσχημο, διότι είναι η έκφραση μιας ανάγκης και οι ανάγκες του ανθρώπου είναι βρόμικες και απεχθείς, όπως η φτωχή και πλημμελής φύση του. Το πιο χρήσιμο μέρος μιας κατοικίας είναι το αφοδευτήριο.

*

[από το βιβλίο του Nuccio Ordine, Η χρησιμότητα του άχρηστου, μτφρ: Ανταίος Χρυσοστομίδης, εκδόσεις Άγρα.

◉