αγριμολογος

Η ψευδαίσθηση της ομοιότητας κολακεύει αν και το ενδιαφέρον στη ζωή έγκειτο πάντα στη διαφορά γι’ αυτό και «εμείς» επιλέγουμε –είναι αναπόφευκτο- τη συνεχή αναθεώρηση, αλλάζουμε κάθε δευτερόλεπτο, κάθε λεπτό, φαντάσου σε ένα χρόνο πόσες αλλαγές συντελούνται στη φυσιολογία μας, αν σκεφτείς κανείς το απλούστερο: γερνάς, μεγαλώνεις, σαφρακιάζεις βρ’ αδερφέ· είσαι «καθ’ οδόν», πορεύεσαι προς ένα (αν είσαι τυχερός και δεν πας από αυτοκινητιστικό) άδειο κιβώτιο γνωστό και ως «χούφταλο». Γι αυτό πρέπει, οφείλουμε, να είμαστε αιωνίως ανικανοποίητοι, όχι αχάριστοι, ανικανοποίητοι, δεν είν’ το ίδιο. Είμαστε ηθελημένα ή αθέλητα επιμελητές του εαυτού μας, άρα φιλήδονοι εκ φύσεως· κι όσοι αρνούνται τη κινητήρια δύναμη της ηδονής, είναι μη-φυσιολογικοί, είναι άνθρωποι λειψοί· γι’ αυτό και οι ασκητές που αρνούνται την ηδονή δεν είναι άνθρωποι, είναι ασκητές –άλλο το ένα κι άλλο το άλλο, δεν είν’ το ίδιο να είσαι σχιζοφρενής που επιλέγεις μία κολόνα και κάθεσαι επάνω της τριάντα-πέντε ξέρω ‘γω χρόνια όπως ο όσιος Συμεών ο Στυλίτης, αυτός ήταν όσιος δεν ήταν άνθρωπος, ήταν ένας θεότρελος που αγράμματοι κι ακαλλιέργητοι μωροί φανατικοί θαύμαζαν «το κατόρθωμά» του. Αγνοείστε τους γκαβούς. Αλλάζουμε συνεχώς, σώμα πνεύμα και ιδέες, είμαστε εκρηκτικά φυσιολογικά φιλήδονα θνητά πλάσματα, ναι εκρηκτικά, διότι για ποιο λόγο μελετούμε τους δισταγμούς ενός Δάντη και τις εμμονές ενός Τζόϋς, και γιατί ο χρόνος έπαψε να είναι νύχτα; διότι εμείς τον μετατρέψαμε σε μέρα ηλιόλουστη, σε χρόνο γεμάτο Φως. Διότι αλλάζουμε συνεχώς και ξέρω ότι μερικοί τα διαβάζετε αυτά, τα θεόμουρλα ομολογώ, με πικρό σκεπτικισμό, αλλά ήμουν κάποτε άλλος και τώρα εκ διαμέτρου άλλος και παραμένω ο ίδιος και το αυτό αφορά όλους μας και όλους σας, δεν έχει νόημα να το αρνείστε -αυτό κι αν είναι θαύμα εκρηκτικό.

Hermann Broch 1886-1951

Ένα απόσπασμα από τον πρόλογο που έγραψε ο Μίλαν Κούντερα για την ιταλική έκδοση του μυθιστορήματος του Χέρμαν Μπροχ Οι Υπνοβάτες, εκδ. Mimesis (2010)

Ο Μπροχ κατανόησε ότι υπάρχει μια κρυφή αναγκαιότητα η οποία προσανατολίζει την Ιστορία, μολονότι αυτή η τελευταία, εξαιτίας των απρόβλεπτων και αναπόφευκτων εκβάσεων της πολιτικής ζωής, μπορεί να υλοποιήσει αυτήν την αναγκαιότητα με έναν μεγάλο αριθμό παραλλαγών. Γι’ αυτό, τον Μπροχ δεν τον ενδιαφέρει μια πραγματική ιστορία, η οποία (κατά τύχη) έχει συμβεί. Αυτός δεν επιθυμεί να γράψει ένα «ιστορικό μυθιστόρημα». Αυτό που τον σαγηνεύει είναι η κρυφή, αθέατη, δύναμη, η οποία διαμορφώνει τα πρόσωπα και τις σκέψεις τους.

Ιδού το νόημα του τίτλου: «Οι υπνοβάτες». Όλα τα πρόσωπα του Μπροχ είναι υπνωτισμένα από κρυφές δυνάμεις και δρουν (σαν υπνοβάτες) χωρίς να μπορούν να εξηγήσουν ορθολογικά γιατί κάνουν αυτό που κάνουν, γιατί λένε αυτό που λένε. Η λέξη-κλειδί για να συλλάβουμε την κρυφή δύναμη που προσανατολίζει τη συμπεριφορά του ανθρώπου είναι, κατά τον Μπροχ, η έννοια της «αξίας». Αυτός αντιλαμβάνεται τον ευρωπαϊκό χρόνο ως μια διαδικασία «αποσύνθεσης των αξιών». « Read the rest of this entry »

Πυρήνας του σαδισμού, κοινός σ’ όλες του τις εκφράσεις, είναι το πάθος να έχει κανείς απόλυτο και απεριόριστο έλεγχο πάνω σ’ ένα ζωντανό πλάσμα, είτε ζώο είτε παιδί, είτε άντρα είτε γυναίκα. Το ν’ αναγκάσουμε κάποιον να δοκιμάσει πόνο ή εξευτελισμό χωρίς να μπορεί να προστατέψει τον εαυτό του είναι μια εκδήλωση απόλυτου ελέγχου άλλα όχι και η μοναδική. Το άτομο πού ασκεί απόλυτο έλεγχο πάνω σ’ ένα άλλο ζωντανό πλάσμα κάνει αυτό το πλάσμα αντικείμενο του, ιδιοκτησία του, ενώ ταυτόχρονα γίνεται θεός γι’ αυτό το πλάσμα. […] Ο σαδισμός δεν έχει ουσιαστικά πρακτικό σκοπό, δεν είναι «επιφανειακός» αλλά μορφή αφοσίωσης. Είναι η μεταμόρφωση της αδυναμίας στην εμπειρία της παντοδυναμίας, είναι η θρησκεία των ψυχικά ανάπηρων. […] Ο σαδιστής θέλει να γίνει κύριος της ζωής, γι’ αυτό και επιδιώκει να διατηρήσει τη ζωή στο θύμα του. Κι αυτό είναι πού τον διακρίνει ουσιαστικά από το καταστροφικό άτομο. Ο καταστροφέας θέλει να εξοντώσει το άτομο, να το εξαφανίσει, να καταστρέψει την ίδια τη ζωή, ό σαδιστής γυρεύει την αίσθηση πως ελέγχει και πνίγει τη ζωή. Ένα άλλο γνώρισμα τού σαδιστή είναι πώς τον ερεθίζουν μόνο τα αβοήθητα άτομα και ποτέ τα ισχυρά. Για παράδειγμα, δεν αισθάνεται καμιά σαδιστική ικανοποίηση αν πληγώσει έναν εχθρό σε μια μάχη ίσου προς ίσο, επειδή σ’ αυτή την κατάσταση η πρόκληση μιας πληγής δεν είναι έκφραση έλεγχου. Για το σαδιστικό χαρακτήρα μόνο μια θαυμαστή ιδιότητα υπάρχει-η δύναμη, θαυμάζει, αγαπάει και υποτάσσεται μόνο σε κείνους πού έχουν δύναμη, ενώ περιφρονεί και θέλει να ελέγχει τους ανίσχυρους πού δε μπορούν να τον πολεμήσουν. Ο σαδιστικός χαρακτήρας φοβάται όλα όσα δεν είναι βέβαια και προβλέψιμα, όλα όσα τού προσφέρουν εκπλήξεις που θα τον ανάγκαζαν ν’ αντιδράσει αυθόρμητα και γνήσια. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο φοβάται τη ζωή. Η ζωή τον τρομάζει ακριβώς επειδή από τη φύση της είναι απρόβλεπτη και αβέβαιη. […] Οι ρωμαίοι καίσαρες πρόσφεραν στο κοινό θεάματα κυρίως σαδιστικής φύσης. Η σύγχρονη κοινωνία προσφέρει παρόμοια θεάματα με τη μορφή των ρεπορτάζ στις εφημερίδες και την τηλεόραση γύρω από εγκλήματα, πολέμους, αγριότητες, όπου το περιεχόμενο δεν είναι ανατριχιαστικό, δεν είναι και θρεπτικό —όπως τα δημητριακά των παιδικών τροφών πού προωθούνται από τα ίδια μέσα μαζικής ενημέρωσης και φθείρουν την υγεία των παιδιών. Αυτή η πολιτιστική τροφή δεν προσφέρει ενεργοποιητικά ερεθίσματα άλλα προωθεί την παθητικότητα και την αδράνεια. Στην καλύτερη περίπτωση προσφέρει διασκέδαση και συγκίνηση, αλλά σχεδόν ποτέ τη χαρά• κι αυτό γιατί η χαρά απαιτεί ελευθερία…

[Erich Fromm, Η ανατομία της ανθρώπινης καταστροφικότητας – Τόμος 1ος, μτφρ: Τζένη Μαστοράκη, εκδόσεις Μπουκουμάνη 1973 via Politeianet.gr]

Κλείνοντας εισιτήρια Aegean από εδώ, ενισχύετε τις Στάχτες