αγριμολογος

Julius Bissier(1893-1965), from the «Brush Drawings» series

Ο πραγματικός κόσμος είναι φτιαγμένος από ύλη και οργανωμένος σε συστήματα. Mεταρρυθμίζουμε μόνο ορισμένους κανόνες, ανάλογα με τις εξελίξεις. Η μαγγανεία του αντισυστημισμού πατάει στην αφέλεια της αγέλης των οπαδών και κρύβει την πονηρή δίψα των δημαγωγών για εξουσία.

Η πραγματικότητα του Σύμπαντος είναι συστήματα. Αναρίθμητα παραδείγματα: σύστημα ηλιακό, περιοδικό, βιολογικό, οικονομικό, θρησκευτικό, ασφαλιστικό κ.λπ. Ό,τι χαρακτηρίζεται από τάξη και οργάνωση λέγεται συστηματικό, συστημική είναι η υπαγωγή σε σύστημα, αντισυστημική η ιδεολογία άρνησης της πραγματικότητας των συστημάτων.

Γενικώς κάθε σύστημα είναι σύνολο διαφορών που μπορούν να θεωρηθούν μια ολότητα.  Στις διαφορές ενυπάρχουν ανισότητες. Η θετική γόνιμη ματιά, όμως, θα εστιάσει στην σύνθεση των διαφορετικών στοιχείων που συγκροτούν την ολότητα. Έτσι, η συνθετική έννοια του συστήματος είναι χρήσιμη και έχει επιτυχία στα ανθρώπινα πράγματα. Χαρακτηριστικά, ξεκινώντας από την φύση, ο όρος οικοσύστημα χρησιμοποιείται πλέον και σε οικονομικές ή άλλες εφαρμογές.

Ήταν αντισυστημικές οι ιστορικές επαναστάσεις; Όχι, απλώς μετασχημάτισαν συγκεκριμένα κοινωνικά συστήματα. Ουσιαστικά επιτέθηκαν σε προ-νόμια, δηλαδή στα πλεονεκτήματα κάποιων προνομιούχων που θεωρήθηκαν άδικα, καθότι ασύμβατα με τα δικαιώματα των υπολοίπων. Η Γαλλική Επανάσταση κατεδάφισε τα προνόμια των αριστοκρατών. Οι μαρξιστικές επαναστάσεις αφαίρεσαν προνόμια των κατεχόντων τα μέσα παραγωγής. Οι επαναστάσεις της δεκαετίας του ’60 αμφισβήτησαν προαιώνια προνόμια, διεκδικώντας δικαιώματα και ελευθερίες για γυναίκες, νέους, μειονότητες κ.λπ. Η κατάργηση προνομίων στο εσωτερικό ενός συστήματος οδηγεί σε δικαιότερους νόμους και ρυθμίσεις, άρα σε τροποποίηση σχέσεων μεταξύ των στοιχείων του. Ο αντισυστημισμός, αντίθετα, δεν τροποποιεί κανόνες αλλά απορρίπτει τελείως την οντότητα του οργανωμένου συστήματος.

Το ρομαντικό ρεύμα φέρνει στην επιφάνεια ένα θολό αρνητισμό, ανέκαθεν διαδεδομένο και ίσως αυξανόμενο στην εποχή μας. Φαντασιώνεται αναρχικά όνειρα, με ζωή χωρίς ρυθμίσεις, με συντροφικότητα και αλληλεγγύη μεταξύ των όντων, σε πλαίσιο κάποιας βιωματικής σχέσης με την φύση. Ωστόσο, αυτός ο ειδυλλιακός κόσμος της Αρκαδίας, όπου όλα ζούσαν ιδανικά, δεν υπήρξε ποτέ. Πολλοί άνθρωποι τείνουν να υποκαθιστούν το δύσκολο ζήτημα της αρμονικής κοινωνικής συμβίωσης με κάτι που επιδέχεται πιο εύκολες απαντήσεις. Η αγανάκτηση αναζητά στο συναίσθημα λύσεις, όπως «μην εμπιστευθείτε την λογική, εμπιστευθείτε αυτό που βγαίνει από μέσα σας». Διαισθητικά, προσπαθεί να ερμηνεύσει το πολύπλοκο γίγνεσθαι με απλό, αυτόματο τρόπο. Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι όπως «τα πιάνουμε με μια ματιά». Η επιστήμη ξέρει σήμερα ότι η διαίσθηση οδηγεί σε αυταπάτες. Τις έχει κυρίως το μικρό παιδί για την αντίληψη των πραγμάτων, αλλά συχνά και ο νεαρός, ακόμα και ο ενήλικος άνθρωπος. Αναγκαίος όρος γόνιμης κοινωνικής συνύπαρξης και προόδου είναι το προβάδισμα της λογικής σκέψης έναντι διαισθητικών προσεγγίσεων. Οι δυσλειτουργικές κοινωνίες πέφτουν σε διαδοχικές κρίσεις και, για να τις υπερβούν, πρέπει πρώτα να τις καταλάβουν ορθολογικά. Η λογική επιτρέπει την κατανόηση της πραγματικότητας  και επιτυγχάνει τιθάσευση των ακατάστατων συναισθημάτων.

Μα, πολλοί στον κόσμο μας ασφυκτιούν, αισθάνονται ότι δεν πάει άλλο! Θεωρούν ότι η σύγχρονη δυτική ζωή είναι ό,τι χειρότερο. Τους εκφράζει η δήλωση ΒΑΣΑΝΙΖΟΜΑΙ, που συχνά αναγράφεται σε δημόσιους τοίχους. Η άμεση πίεση από αρνητικά φαινόμενα της εποχής συνδυάζεται με αμνησία ή άγνοια για αρνητικά του παρελθόντος: δουλεία, πολέμους και κατοχές, δικτατορίες, καταπίεση γυναικών, πείνα, αμάθεια, υψηλό πληθωρισμό, αρρώστιες, παιδική θνησιμότητα, κάπνισμα στα νοσοκομεία. Η κατάθλιψη του ΒΑΣΑΝΙΖΟΜΑΙ δεν έχει προς το παρόν εξηγηθεί ικανοποιητικά. Παίζουν πιθανώς ρόλο η πανταχού παρουσία της τεχνολογίας, η αποτυχία της εκπαίδευσης, η απομάγευση του κόσμου, το βάρος της ατομικής ευθύνης, η κυριαρχία της εικόνας, η οικογενειακή υπερπροστασία κ.α.

Αντισύστημα, πάντως, δεν υπάρχει. Ο πραγματικός κόσμος είναι φτιαγμένος από ύλη και οργανωμένος σε συστήματα. Mεταρρυθμίζουμε μόνο ορισμένους κανόνες, ανάλογα με τις εξελίξεις. Η μαγγανεία του αντισυστημισμού πατάει στην αφέλεια της αγέλης των οπαδών και κρύβει την πονηρή δίψα των δημαγωγών για εξουσία.

*

[Ο καθηγητής ΕΜΠ ©Κίμων Χατζημπίρος, εφημ., Τα Νέα 22 Μαρτίου 2025

◉

Bertrand Russell (1872-1970)

Wikipedia Commons

«Όλες οι θρησκείες κάνουν κακό. Μπορούμε να ορίσουμε την ‘πίστη’ ως μια σταθερή πίστη σε κάτι για το οποίο δεν υπάρχουν αποδείξεις. Όπου υπάρχουν αποδείξεις, κανείς δεν μιλάει για ‘πίστη’. Δεν μιλάμε για πίστη ότι δύο και δύο ίσον τέσσερα ή ότι η γη είναι στρογγυλή. Μιλάμε για πίστη μόνο όταν θέλουμε να αντικαταστήσουμε το συναίσθημα με την απόδειξη. Και η αντικατάσταση του συναισθήματος με αποδεικτικά στοιχεία μπορεί να οδηγήσει σε διαμάχες, αφού διαφορετικές ομάδες αντικαθιστούν διαφορετικά συναισθήματα».

— Bertrand Russell, Human Society in Ethics and Politics (1954), Ch. VIl: Can Religion Cure Our Troubles?, p. 213. (μπορείτε να το βρείτε εδώ >>)

Ο Russell συνεχίζει με χιούμορ —στο “The Faithful”

«Θαυμάζω ιδιαίτερα μια προφήτισσα που ζούσε δίπλα σε μια λίμνη στη Βόρεια Πολιτεία της Νέας Υόρκης περί του έτους 1820. Ανήγγειλε στους πολυάριθμους οπαδούς της ότι είχε τη δύναμη να περπατά στο νερό και ότι πρότεινε να το κάνει στις 11 η ώρα ένα συγκεκριμένο πρωί. Την αναφερόμενη ώρα, οι πιστοί συγκεντρώθηκαν κατά χιλιάδες δίπλα στη λίμνη. Του μίλησε λέγοντάς τους:

«Είστε όλοι απόλυτα πεπεισμένοι ότι μπορώ να περπατήσω στο νερό;»

Όλοι με μια φωνή της απάντησαν: «Είμαστε».

«Τότε, σε αυτή την περίπτωση»,  ανακοίνωσε, «δεν χρειάζεται να το κάνω».

Και όλοι αποχώρισαν για το σπίτι τους επαρκώς διαφωτισμένοι.

— Bertrand Russell, An Outline of Intellectual Rubbish: A Hilarious Catalogue of Organized and Individual Stupidity (1943) (μπορείτε να το βρείτε εδώ >> )

*

[ελεύθερη απόδοση: Αγριμολόγος

◉

Δημήτρης Ραυτόπουλος 1924 – 2025

Ύστερα από δύο δικτατορίες, του Μεταξά και της Χούντας των Συνταγματαρχών, τη γερμανική Κατοχή, την εμπειρία του Εμφυλίου και τις εξορίες, ο Δημήτρης Ραυτόπουλος, εμβληματική μορφή της Aριστεράς, εξακολουθεί να γράφει και να ασκεί κριτική. «Η Αριστερά», έχει πει, «πρέπει να λέει αλήθειες. Δεν μπορεί να παραμένει προσκολλημένη στους μύθους της, να κατασκευάζει εχθρούς σε όσους λένε κάτι άλλο».

[…]Είμαστε μια χώρα, όπου ο νόμος δεν είναι υποχρεωτικός. Ο ίδιος ο νόμος μάλιστα συχνά προτρέπει στην παράβαση ή την επιβραβεύει, ενώ τιμωρεί τη νομιμοφροσύνη, μειονεκτούσα στον ανταγωνισμό. Αυτό δεν ισχύει μόνο στα οικονομικά (φορολογία, πίστωση, πολεοδομία), αλλά σε όλα τα πεδία της δημόσιας ζωής. Δημοκρατικό, προοδευτικό, ιερό δικαίωμα θεωρείται η βία των λίγων επί των πολλών, που πληρώνουν τα σπασμένα, οι καταλήψεις και οι καταστροφές δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας, ο αποκλεισμός της κυκλοφορίας και των μεταφορών, η ομηρεία πόλεων, παραγωγών, τουρισμού, μαθητών, σπουδαστών, ασθενών… οι βαρβαρότητες σε μνημεία, το κιτσαριό των συνθημάτων και γκράφιτι, η ηχορύπανση της ντουντούκας και των ηρωικών παιάνων, οι ρεβανσιστικές φαντασιώσεις του νέου Δεκέμβρη, του Γράμμου και των γουναράδικων. Λες και το αύριο του έθνους, το μέλλον αυτών των παιδιών είναι… η κάθοδος στον Ομαλό για να κάνουν μάνες δίχως γιους… ή το Κούγκι, η Έξοδος των Βρυξελλών!

Όλα αυτά δεν είναι σύμπτωση ή άσχετα μεταξύ τους, είναι αλληλένδετα, πραγματική κουλτούρα αντικοινωνικότητας και ανομίας, όπου συμπράττουν η αναξιοκρατία, η καταδίκη της αριστείας, η παιδαγωγική της ελάσσονος προσπάθειας. Η πίστη στη θέση της γνώσης, όπως στον Μεσαίωνα: το πανεπιστήμιο δεν είναι αυτό που σημαίνει η λέξη, είναι πεδίο αγώνα, μετερίζι. Στη λογική αυτή η πρόοδος δεν είναι στην έρευνα, στην παραγωγικότητα, είναι στην καταστροφή και στον αγελαίο δυναμισμό, στο δρόμο, στα κάγκελα.[…]

[διαβάστε την υπόλοιπη συνέντευξη με τίτλο «Σκληρές αλήθειες από έναν άνθρωπο που έζησε έντονα τον ταραγμένο 20ό αιώνα»

◉