[δυσκολεύονται να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι υπάρχει «φυσική» και όχι «θεία» επιλογή ·
11/08/2022 § Σχολιάστε
ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑ
Η θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου θεωρείται ακόμα και σήμερα «βλάσφημη» από τους χριστιανούς φονταμενταλιστές. Εκκλησιαστικοί παράγοντες σε όλο τον κόσμο προσφεύγουν στη λύση μιας «αντί-επιστήμης», του λεγόμενου «δημιουργισμού»
28 Ιουνίου 2000. Γραφεία της Ιεράς Συνόδου. Η σκηνή μεταδόθηκε απ’ ευθείας σε όλα τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά μέσα. Ο εκπρόσωπος της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου (ΔΙΣ) μητροπολίτης Πειραιώς κ. Καλλίνικος διαβάζει το ανακοινωθέν με τις ενέργειες που αποφασίστηκαν από το καθοδηγητικό όργανο της Εκκλησίας για τη «μάχη των ταυτοτήτων». Απαντά σε λίγες ερωτήσεις δημοσιογράφων και διαβάζει ένα δεύτερο κείμενο απόφασης. Σ’ αυτή τη δεύτερη απόφαση τα μέσα ενημέρωσης δεν δίνουν καμιά σημασία. Και όμως. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική ανακοίνωση, η οποία θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη για το θέμα και κυρίως το περιεχόμενό της: «Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος υποδέχεται με ιδιαίτερη χαρά την μεγαλύτερη και ουσιαστικότερη ίσως ανακάλυψη της ανθρώπινης επιστήμης και τεχνολογίας: την αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος. Θαυμάζει το επίτευγμα, επικροτεί την κατάκτηση της νέας γνώσεως, ανακουφίζεται φιλάνθρωπα από την προσδοκία μιας επαναστάσεως στη διαγνωστική, προληπτική και θεραπευτική ιατρική, δοξάζει τον πάνσοφο Θεό για το δώρο και εύχεται και ελπίζει πως η βαθύτερη γνώση της βιολογικής και γενετικής ταυτότητός μας θα διευκολύνει την πορεία προς την πνευματική αυτογνωσία και θεογνωσία».
Ο ανυπόκριτος αυτός ενθουσιασμός της Ιεράς Συνόδου είναι πραγματικά απίστευτος. Η επιστημονική ανακάλυψη, την οποία χαιρετίζουν οι Ιεράρχες με τόση ζέση, αποτελεί -μεταξύ άλλων- και την πιο πρόσφατη δικαίωση της θεωρίας της εξέλιξης. Όπως λένε οι ειδικοί επιστήμονες, ποτέ μέχρι σήμερα, ούτε κατά τη διάρκεια της ζωής του Δαρβίνου, οι απόψεις του δεν ήταν τόσο επίκαιρες. Η αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος επιβεβαιώνει την κοινή καταγωγή ανθρώπου και ζώων, και οι εξελικτικές αλλαγές του DNA ερμηνεύουν την προοδευτική πολυπλοκότητα στο γονιδίωμα των ειδών. Εμφανίζεται λοιπόν η Ιερά Σύνοδος να χαιρετίζει με θαυμασμό την περίφημη θεωρία του Δαρβίνου, στην πλέον σύγχρονη εκδοχή της, κάτι που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με όλα όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για τις εδραιωμένες αντιλήψεις της.
Μια πρώτη ερμηνεία που μπορεί να δοθεί σ’ αυτή την ενθουσιώδη ανακοίνωση της ΔΙΣ είναι ότι πρόκειται για μια έμπρακτη αυτοκριτική και ανασκευή της σταθερής επιμονής της εκκλησίας να αντιμετωπίζει τη θεωρία της εξέλιξης ως «ψευδοεπιστήμη» και «δηλητήριο των υλιστών». Αλλά τότε θα ήταν πολύ άκομψο να βάλουν τον καημένο τον μητροπολίτη Πειραιώς να διαβάσει το ανακοινωθέν. Ο κ. Καλλίνικος είναι εκείνος που είχε αναλάβει προσωπικά την εκστρατεία κατά του «Δαρβίνου» τη δεκαετία του ’80, και ποτέ δεν θα έκανε «πίσω» τόσο εύκολα και μάλιστα τώρα που έχει βαλθεί να εξοντώσει τον Ρενάν, τον Στράους και τον Χέκελ.
Δυστυχώς δεν πρόκειται για καμιά αυτοκριτική. Αν μελετήσει κανείς τα βιβλία και τις μπροσούρες που εκδίδουν τα τελευταία χρόνια οι επίσημοι εκκλησιαστικοί φορείς θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για έναν θρησκευτικό «μεταμορφισμό» της επιστήμης, δηλαδή για μια επιχείρηση οικειοποίησης εκ μέρους της εκκλησίας ορισμένων μόνο επιστημονικών δεδομένων (όσων θεωρούνται συμβατά με το θρησκευτικό δόγμα) και την απόρριψη συλλήβδην όλων των άλλων.
Η Εκκλησία έχει κατανοήσει ότι δεν μπορεί στα χρόνια μας να εμφανίζεται ως εχθρός της επιστήμης. Για να αντικρούσει μια «υλιστική» θεωρία (τη θεωρία της εξέλιξης εν προκειμένω) αισθάνεται υποχρεωμένη να συγκροτήσει μια άλλη «μη υλιστική» θεωρία. Συνέβη λοιπόν στην Αμερική. Οι φονταμενταλιστές προτεστάντες ανακάλυψαν την «επιστήμη της δημιουργίας», επιχείρησαν δηλαδή να τεκμηριώσουν επιστημονικά τις διατυπώσεις της Βίβλου για τη δημιουργία-γένεση του κόσμου και του ανθρώπου.
Δίκες ανθρώπων και πιθήκων
Είναι γνωστό ότι η θεωρία της εξέλιξης, όταν διατυπώθηκε από τον Δαρβίνο στο πρωτοποριακό «Η καταγωγή των ειδών» το 1859, προκάλεσε πραγματικό σάλο στην Αγγλία και ισχυρές αντιδράσεις από εκκλησιαστικούς παράγοντες. Σε λίγα χρόνια, όμως, η μάχη στο χώρο της επιστήμης είχε κερδηθεί. Η θεωρία της εξέλιξης γονιμοποίησε σχεδόν άμεσα τη σκέψη και την έρευνα, όσο καμιά άλλη στο χώρο της βιολογίας και της ανθρωπολογίας. Έτσι, όταν το 1871 ο Δαρβίνος εξέδωσε το έργο «Η καταγωγή του ανθρώπου», όπου διατυπώνεται ευθέως η «βέβηλη» σκέψη ότι ο σημερινός άνθρωπος και ο σημερινός πίθηκος έχουν κοινούς προγόνους, οι αντιδράσεις ήταν πολύ ηπιότερες. Ακόμα και οι εκκλησιαστικοί παράγοντες δεν έβρισκαν τρόπο να διαμαρτυρηθούν αποτελεσματικά και επέλεξαν την πλήρη αποδοχή. «Τόσο η αγγλικανική όσο και η καθολική εκκλησία κάνουν τάχα πως παραξενεύονται για το πόσο ο δαρβινισμός συμφωνεί με τη Βίβλο…» παρατηρεί ο Μαρσέλ Πρενάν.
Η ανάπαυλα, όμως, είναι προσωρινή. Οι εκκλησιαστικοί παράγοντες όλων των δογμάτων δυσκολεύονται να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι υπάρχει «φυσική» και όχι «θεία» επιλογή. Οι φονταμενταλιστές, μάλιστα, δεν είναι διατεθειμένοι ούτε καν να συζητήσουν ότι τα αποσπάσματα της Γενέσεως που περιέχει η Παλαιά Διαθήκη δεν είναι επιστημονικά θέσφατα. Στην Αμερική υπάρχουν σήμερα τουλάχιστον 2000 σχολεία, στα οποία το μάθημα της φυσικής ιστορίας έχει αντικατασταθεί από τη διδασκαλία της creation science, της «επιστήμης της δημιουργίας», η οποία επιχειρεί να δώσει επιστημονική τεκμηρίωση στις διατυπώσεις της Βίβλου.
Όλες αυτές οι κινήσεις έχουν αφετηρία την περίφημη «Δίκη του Πιθήκου», το 1925, όταν ο νεαρός καθηγητής του Γυμνασίου στο Ντέιτον του Τενεσί Τζον Σκόουπς καταδικάστηκε σε πρόστιμο 100 δολαρίων, επειδή δίδασκε τη «βλάσφημη» θεωρία της εξέλιξης. Η έκβαση της δίκης και η ουσιαστική δικαίωση του καθηγητή θεωρήθηκε τότε νίκη της επιστήμης και της προόδου απέναντι στον θρησκευτικό σκοταδισμό του ρατσιστικού Νότου. Όμως στην πραγματικότητα ο «Δαρβίνος» είχε ηττηθεί. Αν μελετήσει κανείς τα πρακτικά της ιστορικής δίκης, θα διαπιστώσει ότι δεν υπάρχει ούτε λέξη για τη θεωρία της εξέλιξης. Όλη η συζήτηση διεξήχθη γύρω από τη Βίβλο. Ο μηνυτής είχε χάσει τη μάχη, αλλά είχε κερδίσει τον πόλεμο.
Από τότε, επιχειρήθηκε επανειλημμένα στην Αμερική να υποκατασταθεί η θεωρία της εξέλιξης από την «επιστήμη της δημιουργίας». Το 1938 συγκροτήθηκε η «Γεωλογική Εταιρεία του Κατακλυσμού», το 1941 η ASA, με στόχο τη συμφιλίωση χριστιανισμού και επιστήμης και το 1963 ιδρύθηκε η «Εταιρεία Μελέτης της Δημιουργίας» η οποία αργότερα μεταλλάχτηκε σε «Ινστιτούτο Έρευνας της Δημιουργίας». Πρόκειται για το θινκ τανκ των «δημιουργιστών», με έναν προπαγανδιστικό μηχανισμό που εκτείνεται σε 35 πολιτείες των ΗΠΑ με εκδόσεις, μπροσούρες, και 90 ραδιοσταθμούς. Η οργάνωση αυτή χρηματοδοτεί επιστήμονες που «τεκμηριώνουν» τη δημιουργία, αναζητώντας π.χ. την Κιβωτό του Νώε στο Αραράτ ή ίχνη ανθρώπου σύγχρονα με τα ίχνη δεινοσαύρων. Από την άλλη μεριά, η οργάνωση ασκεί πίεση ως «λόμπι» στην πολιτεία, για την τροποποίηση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Τον Μάρτιο του 1981 ο κυβερνήτης του Αρκάνσας υπέγραψε ένα νόμο, σύμφωνα με τον οποίο πρέπει στα σχολεία τα παιδιά να διδάσκονται «κατά ισοδύναμο τρόπο» (!) τη θεωρία της εξέλιξης και τη θεωρία της δημιουργίας. Μετά από λίγους μήνες ο νόμος κρίθηκε αντισυνταγματικός, επειδή στις ΗΠΑ απαγορεύεται κάθε νόμος που επιβάλλει μια θρησκεία. Το ομοσπονδιακό δικαστήριο έκρινε ότι η «θεωρία της δημιουργίας» είναι απλή θρησκευτική κατήχηση.
Παρόμοιες κινήσεις «δημιουργιστών» παρατηρούνται σε όλο τον κόσμο, κυρίως από ομάδες προτεσταντών. Στη Γερμανία δύο βιολόγοι έγραψαν το 1993 ένα σχολικό εγχειρίδιο με τίτλο «Δημιουργία και Ιστορία της Ζωής», στο οποίο παρουσιάζονται η θεωρία της εξέλιξης και ο «δημιουργισμός» ως ισοδύναμα επιστημονικά μοντέλα. Επισήμως το βιβλίο απορρίφθηκε, αλλά αυτό δεν εμποδίζει τους Γερμανούς «δημιουργιστές» δασκάλους να το προτείνουν ως βοήθημα.
Η θεωρία των «δημιουργιστών» δεν είναι αυτοτελής. Συνίσταται κυρίως στην προσπάθεια να ανακαλυφθούν αντιθέσεις μεταξύ των ειδικών επιστημόνων που στηρίζονται στη θεωρία της εξέλιξης. Φυσικά αντιθέσεις υπάρχουν. Αλλά, όπως γράφει ο καθηγητής Αλαχιώτης, «οι αντιθέσεις αυτές αντανακλούν την ύπαρξη ενός ενεργού ερευνητικού μετώπου, το οποίο στηρίζει όλο και περισσότερο τον δαρβινισμό με τη σημερινή του μορφή, τη νεοδαρβινική, και αποκρούει κάθε μορφή αντιδαρβινισμού». («Το Βήμα της Κυριακής», 12/9/99). Χαρακτηριστικό για τον τρόπο που σκέπτονται οι «δημιουργιστές» είναι η μελέτη του Ιωάννου Κωστώφ που κυκλοφορεί από τις επίσημες εκδόσεις της ελληνικής εκκλησίας: «Δεν μπορεί ποτέ να αποδειχθεί ότι έλαβε χώρα η εξέλιξη, διότι αναγκαία προϋπόθεση της αποδείξεως είναι η ύπαρξη εκείνου ο οποίος αποδεικνύει. Εφόσον όμως, σύμφωνα με τις εξελικτικές αντιλήψεις, ο άνθρωπος (ο οποίος θα έπρεπε να αποδείξει το ζητούμενο) είναι ο τελευταίος κρίκος της βιοσφαιρικής αλυσίδας, αυτό σημαίνει ότι δεν ήταν παρών στα προηγούμενα στάδια και συνεπώς ούτε τα παρατήρησε ούτε τα κατέγραψε». (σελ. 194-5) Όλως επικουρικώς -όπως θα λέγαμε αν γινόταν και στη χώρα μας κάποια πραγματική δίκη- ο ίδιος συγγραφέας συμπεραίνει: «Ακόμα και η απόδειξη -η οποία βέβαια ούτε έχει ούτε πρόκειται να επιτευχθεί- της θεωρίας της εξελίξεως δεν σημαίνει κατανάγκην ότι δεν υπάρχει Θεός. Για τον απλούστατο λόγο ότι ο Θεός θα μπορούσε κάλλιστα να φέρει στην ύπαρξη όλο το βιόκοσμο μέσω της εξελικτικής διαδικασίας». (σελ. 293)
Εγχώριοι πιθηκομάχοι
Στην Ελλάδα η ιδεολογική «δίκη του πιθήκου» γνώρισε τρεις κορυφαίες στιγμές. Η πρώτη συνδέεται με τα περίφημα «αθεϊκά» του Βόλου, το 1910-11, όταν οι σκοταδιστές Ιεράρχες σε συνεργασία με υπερσυντηρητικούς πολιτικούς παράγοντες επιχείρησαν να διακόψουν την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που είχαν ξεκινήσει οι κορυφαίοι δημοτικιστές και παιδαγωγοί της εποχής (Δελμούζος, Σαράτσης, κλπ) στο Παρθεναγωγείο του Βόλου. Τελικά οι υπεύθυνοι του σχολείου παραπέμφθηκαν, μεταξύ άλλων και επειδή «κατά διαφόρους εποχάς από του Σεπτεμβρίου 1908 μέχρι τέλους Μαρτίου 1911 εν Βόλω, Λαρίση και ιδίως εν τω Εργατικώ Κέντρω και τω Ανωτέρω Παρθεναγωγείω Βόλου, προσεπάθησαν διά ζώσης, διά διδασκαλίας και δι’ εντύπων φυλλαδίων να ελκύσωσι προσηλύτους εις λεγόμενα θρησκευτικά δόγματα, τουτέστι την αθεϊαν, με τα οποία ενεργούμενα είναι ασυμβίβαστος η διατήρησις της πολιτικής τάξεως, διδάσκοντες ότι δεν υπάρχει Θεός (…), ότι ο άνθρωπος εδημιουργήθη υπό πιθήκων, ότι ο Θεός είναι ένα αγγούρι (κλπ)». Η δίκη που διεξήχθη στο Ναύπλιο το 1914 (11 ολόκληρα χρόνια πριν από τη δίκη του Σκόουπς) κατέληξε σε πανηγυρική αθώωση των κατηγορουμένων, όμως η θεωρία της εξέλιξης παρέμεινε στο περιθώριο του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, παίζοντας κρυφτούλι με την κυρίαρχη κατηχητική διδασκαλία της «Δημιουργίας».
Η δεύτερη «δίκη του πιθήκου» δεν διεξήχθη στα δικαστήρια, αλλά στα ελληνικά βουνά! Ο εμφύλιος πόλεμος ήταν -μεταξύ άλλων- και μάχη μέχρις εσχάτων του «αθέου υλισμού» από τη μια και της «ορθόδοξης παράδοσης» από την άλλη. Το σημαντικότερο ιδεολογικό μανιφέστο της πλευράς των νικητών ήταν η «Διακήρυξις της Χριστιανικής Ενώσεως Επιστημόνων» που κυκλοφόρησε σε χιλιάδες αντίτυπα το 1946, με πρωτοβουλία των παραεκκλησιαστικών οργανώσεων. Η Διακήρυξη επιδιώκει να αντικρούσει τις προοδευτικές και αριστερές ιδέες που ηγεμόνευαν στη διανόηση την περίοδο εκείνη. Πρώτος στόχος των συντακτών της Διακήρυξης ήταν ο Δαρβίνος και δεύτερος ο Φρόιντ. Από τις προσεκτικές διατυπώσεις του κειμένου διαφαίνεται το γεγονός ότι πρόκειται για μειοψηφική άποψη: «Ο Δαρβινισμός δεν είναι ταμπού άθικτον, αλλά θεωρία περί της οποίας θα μας επιτρέπεται κάποια συζήτησις». Με το επιχείρημα ότι δεν έχει ανακαλυφθεί «πιθηκάνθρωπος» η διακήρυξη καταλήγει στη σχετικοποίηση της θεωρίας της εξέλιξης: «Ναι μεν η θεωρία του Δαρβίνου είναι μια επιστημονική θεωρία, η οποία είχε και έχει τους υποστηρικτάς της, αλλά μόνον εδώ εις την Ελλάδα, ή και αλλαχού, μόνον εις κύκλους που εμφορούνται από σκόπιμον προχειρολογίαν, θεωρείται ο δαρβινισμός ως η τελευταία λέξις της επιστήμης».
Η τρίτη «δίκη του πιθήκου» είναι πολύ πρόσφατη και την περιγράφουμε στην επόμενη σελίδα. Ξεκίνησε το 1984 με την εξέγερση των ορθόδοξων φονταμενταλιστών εναντίον του σχολικού βιβλίου του Σταυριανού και ολοκληρώθηκε στην αρχή της δεκαετίας του ΄90 με την τελική απόσυρση του «βλάσφημου» εγχειριδίου. Η υπόθεση αυτή σημάδεψε την αδυναμία της πολιτείας να επιβάλει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που επιλέγουν οι επιστημονικοί της σύμβουλοι και επιβεβαίωσε το βέτο της Ιεραρχίας σε όλο το εύρος του διδακτικού προγράμματος, και όχι μόνο στο μάθημα των θρησκευτικών.
Μετά από αυτή την τριπλή ήττα της θεωρίας της εξέλιξης δεν μπορεί κανείς να είναι πολύ αισιόδοξος για την απρόσκοπτη εισαγωγή της στην ελληνική εκπαίδευση. Στην ίδια απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της 28ης Ιουνίου που παραθέσαμε στην αρχή του κειμένου, αναγγέλλεται και η διενέργεια «Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου» τον Οκτώβριο με θέμα «Η έκφραση της Ορθοδόξου Πίστεως στην πρόκληση των θετικών επιστημών και τεχνολογιών αιχμής στο κατώφλι του 21ου αιώνα». Το θέμα της 5ης ενότητας του Συνεδρίου είναι η «Γενετική Μηχανική και η Βιοτεχνολογία». Να δούμε αν θα τολμήσουν οι «διασημότεροι Έλληνες επιστήμονες του κόσμου» τους οποίους έχει καλέσει -σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση- η Ιερά Σύνοδος, να πουν το αυτονόητο: ότι δηλαδή η σημερινή ανακάλυψη επιβεβαιώνει για μια ακόμα φορά την ορθότητα της θεωρίας που οι φανατικοί όλων των δογμάτων εξακολουθούν να αποτάσσονται μετά βδελυγμίας
✳︎
[Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 30/7/2000) via iospress.gr
◉
[ο Γκοντάρ στον «αντισυστημικό» ρωσόφιλο γαλαξία·
27/06/2022 § Σχολιάστε
Η δυτική αισθητική, ο Γκοντάρ και ο Ζελένσκι
Ο ©Νικόλας Σεβαστάκης στο lifo.gr »»»
«Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΖΕΛΕΝΣΚΙ στο Φεστιβάλ των Καννών είναι προφανής, αν την εξετάσουμε από την άποψη αυτού που ονομάζεται “σκηνοθεσία”: ένας κακός ηθοποιός, ένας επαγγελματίας κωμικός υπό το βλέμμα άλλων επαγγελματιών οικείων επαγγελμάτων. Νομίζω ότι έχω πει κάτι ανάλογο πριν από πολύ καιρό. Χρειάστηκε έτσι η σκηνοθεσία του νιοστού παγκόσμιου πολέμου και η απειλή μιας ακόμη καταστροφής για να μάθει ο κόσμος ότι οι Κάννες είναι ένα εργαλείο προπαγάνδας, όπως όλα τα άλλα. Προπαγανδίζουν τη δυτική αισθητική…»
Έτσι σχολίασε ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ την παρέμβαση του Ουκρανού Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Φεστιβάλ των Καννών. Και συμπλήρωσε με μια αναφορά στα «συμφέροντα» και τους πολέμους, ανατρέχοντας στην Ιστορία, από τον Βρούτο μέχρι τον Μπάιντεν και τον Πούτιν.
Δεν έχει, νομίζω, τόση σημασία η ενθουσιώδης υποδοχή των λόγων του Γκοντάρ από ιστολόγια και φόρουμ του δικού μας «αντισυστημικού» ρωσόφιλου γαλαξία, όπου, έτσι κι αλλιώς, ο Ζελένσκι ήταν απεχθής εξαρχής. Περισσότερο ενδιαφέρον έχει αυτή η παράξενη αναφορά στη δυτική αισθητική. Τι σημαίνει αυτό; Γιατί κάποιος με λίγες γνώσεις της πολιτισμικής ιστορίας των χρόνων από τη δεκαετία του ’60 και έπειτα θα μπορούσε να κάνει την άβολη σκέψη ότι μέρος της δυτικής αισθητικής ήταν και ο ίδιος ο Γκοντάρ. Όχι ως συγκεκριμένος σκηνοθέτης της πρωτοπορίας αλλά ως ένας από τους καλλιτέχνες-γκουρού του ανθηρού και ευπώλητου προϊόντος που ονομάστηκε «γαλλικός μαοϊσμός». Που ήταν βέβαια κάτι άλλο από την κινέζικη, πρωτότυπη εκδοχή, κάτι εξαιρετικά γαλλικό και ευρωπαϊκό στα συστατικά του. Και θα μπορούσαμε ακόμα να πούμε ότι η ίδια η σαρωτική, ειρωνική ή απομυθοποιητική επίθεση στη δυτική αισθητική ήταν (και είναι ακόμα) ένα σημαντικό μέρος της δυτικής κουλτούρας.
Ας πούμε ότι από το 1968 (σχηματικά) και μέχρι τις μέρες μας η «δυτική αισθητική» θα περιέχει και το πανκ και τις αυτοδιαχειριστικές κολεκτίβες και τους αριστερισμούς των διανοουμένων και τις παλιότερες και σύγχρονες θεωρίες για το τέλος ή τον θάνατο της Δύσης. Δηλαδή, εκτός από τις επίσημες σκηνές της ποπ αισθητικής, η δυτική αισθητική θα φιλοξενεί και τους πειραματικούς κάθε λογής, τους αναγνώστες του Λακάν, εκείνους που μυθοποίησαν την Πολιτιστική Επανάσταση στην Κίνα αλλά και τους συντηρητικούς και φιλελεύθερους που πήραν αργότερα τη ρεβάνς.
Ο Γκοντάρ ήρθε όμως τώρα απλώς να συναντήσει όλους εκείνους που, κατά βάθος, θεωρούν τον Βολοντίμιρ Ζελέσνκι βασικό υπαίτιου του κακού. Γιατί; Γιατί με κάποιον τρόπο ο Ζελένσκι, παρότι «κακός ηθοποιός», πείθει περισσότερο για την αλήθεια αυτού του συγκεκριμένου πολέμου. Και γιατί επίσης ο Ουκρανός Πρόεδρος χρησιμοποιεί όντως την ποπ αισθητική για να δώσει ζωντάνια σε εκείνους τους πολιτικούς και ηθικούς συμβολισμούς της Δύσης που είχαν ξεθυμάνει ή είχαν σκεπαστεί κάτω από τους κυνισμούς της ψευτο-ρεαλιστικής πολιτικής και των συμβολαίων με την Gazprom.
Και κάτι ακόμα, ενοχλεί εκείνους που θεοποίησαν την κατεδαφιστική επίθεση του ιερού τέρατος Γκοντάρ στις Κάννες στον Ουκρανό Πρόεδρο: το ότι αυτή η ποπ αισθητική αποκτά νόημα ως στήριγμα και ενθάρρυνση μιας δημοκρατικής αυτοάμυνας που υπερβαίνει πλέον το Ουκρανικό και τον ίδιο τον Ζελένσκι.
Θα πει κανείς πως ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ είναι η κληρονομιά μιας γενιάς που την καθόρισε η επιθυμία για πάση θυσία αντικομφορμισμό. Δεν έχει, άλλωστε, κάτι πρωτότυπο η επίθεση στις Κάννες ή σε οποιαδήποτε επίσημη διοργάνωση όπου ο κόσμος του θεάματος βραβεύει και βραβεύεται λέγοντας συνήθως καλά, συγκινητικά, στρατευμένα λόγια. Υπάρχει πάντα ο πειρασμός της άρνησης των τελετών και ακόμα περισσότερο ο πειρασμός να επιτεθείς σε κάποιον που η συγκυρία τον έχει ανεβάσει ψηλά.
Θα μπορούσε να είναι, πραγματικά, μια χειρονομία κριτικής σκέψης, μια δήλωση πνευματικής ανεξαρτησίας, ένα αίτημα ριζοσπαστικής διαφωνίας. Να όμως που όλα αυτά –η πνευματική ανεξαρτησία, η κριτική σκέψη‒ είναι κεκτημένα της «δυτικής αισθητικής». Αυτό δηλαδή που ο Γκοντάρ βλέπει με την περιφρόνηση του μεγάλου, ανατρεπτικού μαέστρο, αυτό το ίδιο αναπτύσσεται μέσα σε αυτή την καταραμένη αισθητική.
Και η μεγάλη διαφορά μεταξύ του κακού ηθοποιού της Ουκρανίας και του τυράννου της Μόσχας –αυτή η διαφορά που την καταργεί κανείς κάτω από κοινότοπες κουβέντες περί συμφερόντων και προπαγάνδας– είναι ότι ο κόσμος του Ζελένσκι δεν ξαναστήνει τον ολοκληρωτισμό στα πόδια του. Έχει κι αυτός τις τεχνικές επικοινωνίας, τη «σκηνοθεσία», την αισθητική του επιμέλεια. Προφανώς, μόνο που αυτή η αισθητική δεν οδηγεί στην ισοπέδωση πόλεων, στη δικτατορία και στο καθεστώς του φόβου.
Με μια λέξη: στον κόσμο του Βλαντίμιρ Πούτιν το συμβάν Γκοντάρ δεν θα υπήρχε ή θα δυσκολευόταν να αποφύγει την αναγκαστική σιωπή. Ή, αν υπήρχε, θα ήταν ο κακός ηθοποιός ενός νάρκισσου αντισυστημισμού που όλους αυτούς τους μήνες υπηρετεί –από την άνεση των δυτικών καναπέδων‒ τον κυνισμό του Κρεμλίνου.
◉
[Σβετλάνα Αλεξίεβιτς: Να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Ουκρανίας ·
11/06/2022 § Σχολιάστε
Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς πιστεύει ότι ο αγώνας για την ελευθερία, σε κάθε περίπτωση, οδηγεί στη νίκη του φωτός επί του σκότους. Αλλά ο δρόμος προς αυτήν είναι αρκετά μακρύς και δύσκολος, εδήλωσε η βραβευμένη με Νόμπελ Λευκορωσίδα συγγραφέας και δημοσιογράφος στο Belsat και την Gazeta Wyborcza.
Athens Review of Books 09/06/2022, Τεύχος 140 – ΙΟΥΝΙΟΣ
Η Ουκρανία για εμάς σήμερα είναι παράδειγμα θάρρους. Δείχνει ότι μπορείς να συνεχίσεις και να παλεύεις μέχρι τέλους. Και αυτό το κάνουν όχι ένα άτομο, ούτε δύο ή μερικές εκατοντάδες, αλλά ένα ολόκληρο έθνος. Αυτό εντυπωσιάζει όλους, συμπεριλαμβανομένων των Λευκορώσων και των Ρώσων που βρίσκονται σε έναν λήθαργο.
Είμαι βέβαιη ότι οι Ουκρανοί δεν θα παραδοθούν ποτέ. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες απλών ανθρώπων. Με συγκίνησε ένα ρεπορτάζ που είδα στην τηλεόραση, όταν ένας Ουκρανός είπε: «Μπορεί να πάρει έναν χρόνο από τώρα, είκοσι χρόνια από τώρα, αλλά θα τους διώξουμε από τη γη μας». Οι Ουκρανοί θα παλέψουν μέχρι τέλους. Πρέπει να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Ουκρανίας.
Σκέφτομαι επίσης σήμερα τους Λευκορώσους, τους οποίους ερωτεύτηκα ξανά το καλοκαίρι του 2020. Και σκέφτομαι πόσο θλιβερό είναι που τα έθνη μας έχουν υπομείνει δύο μεγάλες συμφορές υπό τη μορφή του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Αλεξάντρ Λουκασένκο. Πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε συνεχώς. Κάποια μέρα θα απαλλαγούμε από αυτούς, ακόμα κι αν όχι τόσο γρήγορα όσο θα θέλαμε.
Είμαστε απομονωμένοι εδώ και χρόνια σε ένα ενυδρείο. Είναι σαν κάποιος να έχει ζήσει σε ένα στρατόπεδο εργασίας όλη του τη ζωή, και όταν βγει από αυτό, υποτίθεται ότι είναι αμέσως ελεύθερος άνθρωπος. Άλλωστε, δεν ξέρουν καν πώς είναι η ελευθερία, να ζεις ως ελεύθερος άνθρωπος. Δεν έχουμε εμπειρία δημοκρατίας. Χρειάζεται πολύς χρόνος για να αποτινάξουμε τον ζυγό. Μια αυτοκρατορία δεν καταρρέει από τη μια μέρα στην άλλη∙ ο δρόμος προς την ελευθερία είναι γεμάτος αγκάθια.
αγριμολογος 