[Καταδίκη της Ελλάδας για τον τρόπο απαλλαγής μαθητών από τα Θρησκευτικά ·
03/11/2019 § Σχολιάστε
Προς τα παπαδοπαίδια-δικαστές
της Ελληνικής Δικαιοσύνης
ΕΔΑΔ: Καταδίκη της Ελλάδας για τον τρόπο απαλλαγής από τα Θρησκευτικά
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων θεωρεί ότι το σύστημα για την εξαίρεση μαθητών από το θρησκευτικά παραβιάζει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση, καθώς οι γονείς απαιτείται να υποβάλλουν επίσημη δήλωση, στην οποία θα αναφέρουν ότι τα παιδιά τους δεν είναι ορθόδοξα.
«Χαστούκι» αποτελεί η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για την Ελλάδα, που αφορά στην υπόθεση «Παπαγεωργίου και Άλλοι κατά Ελλάδος» σχετικά με την υποχρεωτική θρησκευτική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία.
Η απόφαση
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ότι υπάρχει παραβίαση του Άρθρου 2 του Πρωτοκόλλου 1 (δικαίωμα στην εκπαίδευση) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 9 (ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας).
Σύμφωνα με τους δικαστές, οι αρχές δεν έχουν το δικαίωμα να υποχρεώνουν τα πρόσωπα να αποκαλύπτουν τις πεποιθήσεις τους. Ωστόσο, το σύστημα απαλλαγής εξαίρεσης παιδιών από μαθήματα θρησκευτικών απαιτεί από τους γονείς να υποβάλλουν επίσημη δήλωση, στην οποία θα αναφέρουν ότι τα παιδιά τους δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Κάτι τέτοιο, θεωρούν οι δικαστές, επιβαρύνει αδικαιολόγητα τους γονείς που καλούνται να αποκαλύψουν πληροφορίες από τις οποίες θα μπορούσε να συναχθεί ότι αυτοί και τα παιδιά τους είχαν ή δεν είχαν συγκεκριμένη θρησκευτική πίστη.
Μάλιστα, το συγκεκριμένο σύστημα θα μπορούσε να αποθαρρύνει τους γονείς από την υποβολή αίτησης απαλλαγής, ειδικά σε περιπτώσεις όπως αυτών που προσέφυγαν στο Στρασβούργο, που ζουν σε μικρά νησιά, η μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού πιστεύει σε συγκεκριμένη θρησκεία και ο κίνδυνος στιγματισμού είναι πολύ υψηλότερος.
Το χρονικό
Οι προσφεύγοντες ήταν πέντε Έλληνες, γονείς και παιδιά, που μένουν στη Μήλο και τη Σίφνο. Με βάση το Ελληνικό Σύνταγμα και άλλα νομοθετικά κείμενα, η θρησκευτική εκπαίδευση είναι υποχρεωτική για όλα τα παιδιά στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Τον Ιούλιο του 2017, οι προσφεύγοντες ζήτησαν από το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο να ακυρώσει δύο πρόσφατες υπουργικές αποφάσεις για το σχολικό έτος 2017-2018. Την εποχή εκείνη, το ένα από τα παιδιά φοιτούσε στην τρίτη γυμνασίου στη Μήλο, ενώ το άλλο στην τετάρτη δημοτικού στη Σίφνο.
Οι προσφεύγοντες είχαν ζητήσει να εξεταστεί η υπόθεσή τους με τη διαδικασίας του κατεπείγοντος, πριν την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, αλλά το αίτημά τους απορρίφθηκε, λόγω έλλειψης σημασίας.
Επίσης, το δικαστήριο ουδέποτε αποφάνθηκε επί της υπόθεσης, καθώς η αρχική ακρόαση είχε αναβληθεί για τον Σεπτέμβριο του 2018, οπότε και το σχολικό έτος είχε ολοκληρωθεί.
Με βάση τα άρθρα 43 και 44 της Σύμβασης, η απόφαση του δικαστηρίου δεν είναι οριστική, καθώς εντός τριμήνου, οι διάδικοι έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν παραπομπή της υπόθεσης στο τμήμα μείζονος σύνθεσης. Σε περίπτωση που υπάρξει τέτοιο αίτημα, μια ομάδα πέντε δικαστών θα εξετάσει εάν η υπόθεση θα παραπεμφθεί. Το μεγαλύτερο τμήμα, εφόσον εκδικάσει την υπόθεση, θα εκδώσει οριστική απόφαση. Διαφορετικά, εάν οι πέντε δικαστές απορρίψουν το αίτημα, η απόφαση θα καταστεί οριστική εκείνη την ημέρα και θα διαβιβαστεί για την εκτέλεσή της.
Οι γονείς
Οι προσφεύγοντες γονείς διαμαρτυρήθηκαν ότι εάν ήθελαν να εξαιρεθούν οι κόρες τους από τα θρησκευτικά, θα έπρεπε να δηλώσουν ότι δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι.
Επιπλέον, μετά τη δήλωσή τους, οι αρχές του σχολείου θα έπρεπε να επιβεβαιώσουν εάν οι δηλώσεις τους ήταν αληθείς και οι δηλώσεις τους θα παρέμεναν στα αρχεία του σχολείου.
Η απόφαση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο αποφάσισε ότι με βάση την Ευρωπαϊκή Σύμβαση, οι γονείς έχουν δικαίωμα να απαιτήσουν από το κράτος σεβασμό για τις θρησκευτικές και φιλοσοφικές τους πεποιθήσεις για τη διδασκαλία των θρησκευτικών. Επίσης, το κράτος εγγυάται στους μαθητές το δικαίωμα πρόσβασης στην εκπαίδευση, με μορφή που να σέβεται το δικαίωμα να πιστεύουν ή όχι.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεώρησε ότι το κρίσιμο ζήτημα ήταν ότι εάν οι αιτούντες γονείς ήθελαν να απαλλάξουν τα παιδιά τους από τα θρησκευτικά, θα ήταν υποχρεωμένοι να υποβάλουν υπεύθυνη δήλωση, στην οποία να αναφέρεται ότι τα παιδιά τους δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι.
Πρώτον, το Δικαστήριο θεώρησε ότι το κύριο ζήτημα στην υπόθεση ήταν ότι αν οι αιτούντες γονείς ήθελαν να απαλλάξουν τα παιδιά τους από τα μαθήματα θρησκευτικής εκπαίδευσης, θα ήταν υποχρεωμένα να υποβάλουν υπεύθυνη δήλωση λέγοντας ότι τα παιδιά τους δεν ήταν ορθόδοξοι χριστιανοί.
Ένας τέτοιος μηχανισμός ή η δυνατότητα συμμετοχής σε ένα εναλλακτικό μάθημα, έχει δοθεί από σχεδόν όλα τα κράτη μέλη. Ωστόσο, σύμφωνα με το Δικαστήριο, αυτό που είχε σημασία είναι εάν οι προϋποθέσεις απαλλαγής ή μη συμμετοχής ήταν πιθανόν να επιβαρύνουν αδικαιολόγητα τους γονείς, ζητώντας για παράδειγμα να αποκαλύψουν τις θρησκευτικές ή φιλοσοφικές τους πεποιθήσεις.
Τα μέλη του Σώματος διαπίστωσαν ότι ήταν τέτοια η κατάσταση των αιτούντων γονέων, που θα τους ανάγκαζε να υποβάλλουν δήλωση, από την οποία θα μπορούσε να συναχθεί ότι τα παιδιά τους είχαν ή όχι συγκεκριμένη θρησκευτική πίστη.
Οι δικαστές έκριναν ότι το σημερινό σύστημα απαλλαγής παιδιών στην Ελλάδα από τα θρησκευτικά κινδυνεύει να εκθέσει ευαίσθητες πτυχές της ιδιωτικής ζωής των αιτούντων. Επιπλέον, το σύστημα θα μπορούσε να τους αποτρέψει από την υποβολή του αιτήματος, δεδομένου του ότι ο διευθυντής του σχολείου καλείται να επαληθεύσει τις πληροφορίες σχετικά με τη δήλωση και να ειδοποιήσει τον εισαγγελέα σε περίπτωση ασυμφωνίας. Η κατάσταση είναι πιο δύσκολη για τους αιτούντες, που ζουν σε μικρά νησιά και ο κίνδυνος στιγματισμού είναι πολύ υψηλότερος.
Επιπλέον, όπως τόνισαν οι προσφεύγοντες, στους μαθητές με απαλλαγή από τα θρησκευτικά δεν προσφέρονται εναλλακτικά μαθήματα, γεγονός που σημαίνει ότι θα χάνονταν ώρες διδασκαλίας μόνο για τις πεποιθήσεις που έχουν δηλώσει.
Οπως υπογράμμισαν οι προσφεύγοντες, δεν προσφέρθηκαν άλλες τάξεις στους απαλλασσόμενους μαθητές, πράγμα που σημαίνει ότι θα χάνονταν ώρες διδασκαλίας μόνο για τις δηλωμένες πεποιθήσεις τους.
Το δικαστήριο, ως εκ τούτου, έκρινε ότι υπάρχει παραβίαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, καθώς οι αρχές δεν έχουν το δικαίωμα να παρεμβαίνουν στη σφαίρα της ατομικής συνείδησης, να εξακριβώνουν τη θρησκευτική πίστη των ατόμων ή να τους υποχρεώνουν να αποκαλύψουν τις πεποιθήσεις τους.
Το Δικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα να καταβάλλει 8.000 ευρώ στους πρώτους τρεις προσφεύγοντες και το ίδιο ποσό, από κοινού, προς τον τέταρτο και τον πέμπτο. Επίσης, επιδίκασε 6.566,52 ευρώ στους πρώτους τρεις προσφεύγοντες για δικαστική δαπάνη. [Το Βήμα 31.10.209]
[Η σημασία της Αφρικής για την Ευρώπη·
30/09/2019 § Σχολιάστε
Του Ernst Stetter*
Κατά την τελευταία διάσκεψη κορυφής Αφρικής-Ευρωπαϊκής Ένωσης που πραγματοποιήθηκε στις 29-30 Νοεμβρίου 2017 στο Αμπιτζάν, οι Ευρωπαίοι και Αφρικανοί αρχηγοί κρατών συναντήθηκαν για να συζητήσουν ένα ευρύ φάσμα παγκόσμιων και περιφερειακών προκλήσεων στο πλαίσιο της ενίσχυσης της αφρικανικής νεολαίας. Πράγματι, στην καταληκτική δήλωση που δημοσιεύθηκε στις 7 Δεκεμβρίου, δόθηκε έμφαση στην επένδυση στη νεολαία ως προϋπόθεση για την οικοδόμηση ενός βιώσιμου μέλλοντος.
Όπως δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στο πανεπιστήμιο Ουαγκαντούγκου δύο ημέρες πριν από τη σύνοδο κορυφής, η επιρροή αυτής της γενιάς στην αφρικανική ήπειρο θα είναι καθοριστική για το μέλλον του κόσμου, δεδομένου ότι μέχρι το 2050 θα υπάρχουν 450 εκατομμύρια νέοι σε αναζήτηση ευκαιριών απασχόλησης στην αγορά εργασίας, ενώ 1 στους 4 εργαζόμενους θα είναι Αφρικανός.
Αντιμετωπίζοντας τα κυριότερα προβλήματα
Προκειμένου η Αφρική να έχει βιώσιμο μέλλον, θα πρέπει να αντιμετωπίσει τα σοβαρά οικονομικά και πολιτικά προβλήματα της ηπείρου: κακή διακυβέρνηση, πολιτικές συγκρούσεις, δυσαρεστημένο πληθυσμό, επισιτιστική ανασφάλεια, μαζική εκτόπιση πληθυσμών και μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη.
Ωστόσο, όταν πρόκειται να γίνει η συζήτηση για την Αφρική, υπάρχει τόσο έντονη αίσθηση «déjà vu» με πολλές επαναλήψεις των συχνά αναφερόμενων όρων, όπως η αειφόρος και αμοιβαία ανάπτυξη, η εταιρική σχέση μεταξύ των δύο ηπείρων, τα στρατηγικά συμφέροντα.
Το πιο επείγον ζήτημα είναι αναμφισβήτητα το ζήτημα της μετανάστευσης και η συνεχιζόμενη τραγωδία των ανθρώπινων απωλειών στη Σαχάρα και στη Μεσόγειο Θάλασσα. Πρέπει να ειπωθεί σαφώς ότι δεν υπάρχει βραχυπρόθεσμη στρατηγική ούτε για την Ευρώπη ούτε για την Αφρική ως προς την επίλυση των βασικών αιτιών της μετανάστευσης και ιδιαίτερα της παράτυπης μετανάστευσης. Οι βραχυπρόθεσμες αυξήσεις των επενδύσεων στην Αφρική προς δημιουργία θέσεων εργασίας για τους νέους και η εστίαση της Ευρώπης στην ασφάλεια, δεν θα περιορίσουν άμεσα τις μεταναστευτικές ροές.
Με την Κοινή Στρατηγική Αφρικής-ΕΕ (2007-2017) και με τη λήξη της Συμφωνίας του Κοτονού, αντιστοίχως το 2017 και το 2020, η ανανέωση αυτής της συνεταιρικής σχέσης μεταξύ των δύο Ενώσεων είναι ουσιώδης και πρέπει να είναι ένα πραγματικό στρατηγικό σύμπλεγμα που μπορεί να διαρκέσει για τουλάχιστον άλλες δύο δεκαετίες. Το μελλοντικό πλαίσιο αυτού του συμπαγούς πρέπει να ενσωματώνει κοινωνικοοικονομικά και πολιτικά χαρακτηριστικά. Πρέπει επίσης να ξεπεράσει τις κούφιος διατυπώσεις και να αντιμετωπίσει τα βαθιά ριζωμένα αίτια για την αυξανόμενη δυσπιστία μεταξύ Αφρικής και Ευρώπης, καθώς και την αναποτελεσματικότητα της συνεργασίας ΕΕ-Αφρικής. Τελικά ο στόχος μιας τέτοιας συμφωνίας συνεργασίας θα ήταν μια αμοιβαία συναίνεση και μια βαθύτερη κατανόηση της συνεταιρικής σχέσης. Και οι δύο εταίροι πρέπει να παράσχουν ισχυρά και επιτακτικά επιχειρήματα για να “σαγηνεύσουν” τη διεθνή κοινότητα και να δώσουν κίνητρα στην επιχειρηματική κοινότητα.
Τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της Αφρικής
Αναμφίβολα η Αφρική έχει σημασία: Η αφρικανική ήπειρος είναι η δεύτερη μεγαλύτερη και η δεύτερη πιο πυκνοκατοικημένη ήπειρος με περισσότερους από 1,3 δισεκατομμύρια κατοίκους. Καθώς ο πληθυσμός αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, εκτιμάται ότι το 2050 περίπου 2,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα ζουν στην Αφρική. Το 2015 σηματοδοτεί το 20ό έτος από την εισαγωγή της υποσαχάριας Αφρικής σε πορεία ταχύτερης οικονομικής ανάπτυξης. Κατά την περίοδο αυτή, η ανάπτυξη ήταν κατά μέσο όρο 5,2% ετησίως. Υπάρχουν βιώσιμοι ρυθμοί ανάπτυξης, αυξανόμενες ξένες άμεσες επενδύσεις και συναλλαγματικά αποθέματα, ισχυρές εξαγωγικές επιδόσεις και χαμηλότερα επίπεδα χρέους σε πολλές αφρικανικές χώρες. Από περιβαλλοντικής απόψεως, η Αφρική έχει σημασία επειδή έχει τη μεγαλύτερη ικανότητα να διατηρεί την ισορροπία της βιόσφαιρας και να αποφεύγει την περαιτέρω εξάντληση της στιβάδας του όζοντος. Η ήπειρος έχει τα μεγαλύτερα αποθέματα βωξίτη, χρωμιτών, κοβαλτίου, διαμαντιών και χρυσού στον κόσμο. Είναι πλούσια σε παλλάδιο, φωσφορικά άλατα, μέταλλα της ομάδας πλατίνας, μέταλλα τιτανίου, βανάδιο και ζιρκόνιο. Η αφρικανική παραγωγή αντιπροσωπεύει το 80% των μετάλλων της ομάδας πλατίνας παγκοσμίως, 55% των χρωμιτών, 49% παλλάδιο, 45% βανάδιο και έως 55% χρυσός και διαμάντια. Οι ιστορικοί δεσμοί της Αφρικής και η γεωγραφία της παρέχουν στους Ευρωπαίους επενδυτές συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι της Βόρειας Αμερικής και της Ασίας, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας.
Ωστόσο, οι πολυάριθμοι παράγοντες που συνέβαλαν όλο και περισσότερο στην περιθωριοποίηση της ηπείρου, σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν πρέπει να ξεχαστούν. Αυτοί οι παράγοντες περιλαμβάνουν τις πολιτικές αδυναμίες και τις κακές δομές διακυβέρνησης, δεδομένου και ότι η ανεξαρτησία δηλώθηκε στη δεκαετία του 1960. Η μεταρρύθμιση της πολιτικής και οικονομικής διακυβέρνησης της Αφρικής είναι σαφώς η απόλυτη προτεραιότητα, αλλά είναι κατά πρώτο και κύριο λόγο ένα εσωτερικό πρόβλημα για την Αφρική. Για περισσότερα από 30 χρόνια, οι ξένοι προσπάθησαν χωρίς μεγάλη επιτυχία να υποστηρίξουν και να συμβάλουν σε περισσότερη δημοκρατία, μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και καλή διακυβέρνηση.Υπάρχει αυξανόμενη συνειδητοποίηση μεταξύ της νεότερης γενιάς, της ανάγκης να σημειωθεί πρόοδος στην επίτευξη μόνιμης οικονομικής σταθερότητας, βιώσιμης ανάπτυξης και ιδίως καλύτερης διακυβέρνησης. Επιπλέον, αυξάνεται επίσης η συνειδητοποίηση ότι η ήπειρος πρέπει να αλλάξει τη δημόσια εικόνα της, η οποία συνδέεται συνήθως με την πείνα, τη φτώχεια, τις ασθένειες και τις συγκρούσεις και η οποία δεν καταγράφει την διαφορετική πραγματικότητα της Αφρικής.
Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να αντιμετωπίσει το ζήτημα της μετανάστευσης και το πρόβλημα της νεολαίας χωρίς να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες του ταχέως αναπτυσσόμενου πληθυσμού, ο οποίος δεν διαθέτει επαρκή υποδομή για να ανταποκριθεί στις ταχύτατα αυξανόμενες ανάγκες του. Ο αριθμός των κατοίκων της ηπείρου που ζούσε κάτω από 1,25 δολάρια την ημέρα συνεχίζει να αυξάνεται από 358 εκατομμύρια το 1996 σε 415 εκατομμύρια το 2011, το τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν επίσημες εκτιμήσεις. Ο αντίκτυπος της αλλαγής από το «παραδοσιακό» γεωργικό μοντέλο, αφήνοντας πολλούς άνεργους και σε επισφαλείς συνθήκες, μη δίνοντάς τους καμία προορατική εκπαίδευση και κατάρτιση και προτρέποντάς τους να εγκαταλείψουν τις αγροτικές περιοχές και να μετακομίσουν στις πόλεις, οδήγησε σε τεράστιο το πρόβλημα των ταχέως αναπτυσσόμενων πόλεων χωρίς βιώσιμο πολεοδομικό σχεδιασμό και την έλλειψη ευκαιριών απασχόλησης σε όλες σχεδόν τις αφρικανικές πόλεις. Για παράδειγμα, ενώ η Ντακάρ στη Σενεγάλη ήταν, στη δεκαετία του 1970, μια πόλη περίπου ενός εκατομμυρίου κατοίκων, σήμερα είναι μια αστική περιοχή με περισσότερους από έξι εκατομμύρια κατοίκους. Στη δεκαετία του 1970 η Σενεγάλη είχε πληθυσμό 6 εκατομμυρίων κατοίκων. Αυτό έχει αυξηθεί σε 12 εκατομμύρια σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ μόνο το ένα έκτο του πληθυσμού κατοικούσε στην πρωτεύουσα, η αναλογία αυξήθηκε στο μισό του πληθυσμού.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι η εκπαίδευση και η κατάρτιση σε συνδυασμό με την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και, ειδικότερα, την επαγγελματική κατάρτιση στο χώρο εργασίας.
Αυτός είναι ένας από τους πιο προφανείς λόγους για τους οποίους η φτώχεια, η ανασφάλεια και η έλλειψη προοπτικών για το μέλλον οδηγούν πολλούς ανθρώπους να επιλέξουν επικίνδυνα μονοπάτια, διακινδυνεύοντας τη ζωή τους στη Σαχάρα και τη Μεσόγειο Θάλασσα για να φτάσουν στην ευρωπαϊκή ήπειρο ή μετά από ριζοσπαστικές ομιλίες που οδηγούν στην ισλαμιστική ριζοσπαστικοποίηση και στην τρομοκρατία.
Η δημιουργία ευκαιριών για τους νέους να ευδοκιμήσουν και να παραμείνουν στην Αφρική είναι ως εκ τούτου το βασικό συστατικό για την αειφόρο ανάπτυξη, τη σταθερότητα και την ειρήνη. Αλλά αυτό είναι πιο εύκολο να συμφωνήσουμε παρά να το εφαρμόσουμε. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η εκπαίδευση και η κατάρτιση σε συνδυασμό με την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και, ειδικότερα, την επαγγελματική κατάρτιση στο χώρο εργασίας. Ως μεγάλοι οικονομικοί παραγωγοί στις περισσότερες αφρικανικές χώρες, οι μεσαίες και μικρής κλίμακας βιομηχανίες χρειάζονται καλά εκπαιδευμένους και εξειδικευμένους ανθρώπους. Χωρίς αυτούς δεν υπάρχει παραγωγή και χωρίς παραγωγή δεν υπάρχει ανάγκη για ειδικευμένους εργαζόμενους.
Ιστορικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε πάντα θετικό αντίκτυπο όσον αφορά την αναπτυξιακή βοήθεια στις αφρικανικές χώρες. Ως ο τέταρτος μεγαλύτερος αρωγός στον κόσμο (καθαρή επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια), η ΕΕ συνεισέφερε με περισσότερα από 15,7 δισεκατομμύρια δολάρια το 2016 και έχει θέσει ως στόχο προτεραιότητας τη μείωση της φτώχειας και την ανθρώπινη ευημερία. Μια από τις αποφάσεις που ανακοινώθηκαν στη Σύνοδο Κορυφής του Abidjan, η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Εξωτερικού Επενδυτικού Σχεδίου για την Αφρική, ύψους 44 δισεκατομμυρίων ευρώ (πέραν των πρωτοβουλιών που έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή από το πολυετές πλαίσιο και το Ταμείο για την Αφρική), ανοίγει ακόμη περισσότερες ευκαιρίες για την ενθάρρυνση στις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα που μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία επειγόντως αναγκαίων, ποιοτικών και βιώσιμων θέσεων εργασίας.
Τέλος, η Αφρική έχει σημασία για την Ευρώπη και η Ευρώπη έχει σημασία για την Αφρική. Και τα δύο μέρη πρέπει να εργαστούν από κοινού για τη σφυρηλάτηση μιας ευρείας κλίμακας διηπειρωτικής συνεταιρικής σχέσης.
* Ο Ernst Stetter είναι Οικονομολόγος και Πολιτικός Επιστήμονας, πρ. Γεν. Δ/ντης του FEPS και πρ. επικεφαλής του τμήματος Αφρικής του FEPS
** Τo παραπάνω κείμενο αποτελεί μέρος του αφιερώματος του ΔΙΚΤΥΟΥ για την Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη «Ανακαλύπτοντας την Αφρική του 21ου αιώνα», με απόψεις ειδικών, προσωπικοτήτων κι επιστημόνων που σχετίζονται με την Αφρική και μας εισάγουν στον διάλογο για την νέα ανερχόμενη δύναμη παγκόσμιας κλίμακας που επηρεάζει άμεσα το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης.
πηγή: liberal.gr
Richard Wolin, Τα Παιδιά του Χάιντεγκερ
13/09/2019 § Σχολιάστε
Χάνα Άρεντ, Καρλ Λέβιτ, Χανς Γιόνας και Χέρμπερτ Μαρκούζε (Με Προλεγόμενα του συγγραφέα για τη 2η έκδοση)
Μετάφραση: Μάνος Βασιλάκης / Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ συγκαταλέγεται στους σπουδαιότερους φιλοσόφους του 20ού αιώνα, και το έργο του αποτέλεσε το ερέθισμα για πολλά πρωτότυπα και συναρπαστικά επιτεύγματα της νεωτερικής σκέψης. Η παρουσία του στις πανεπιστημιακές αίθουσες ήταν σαγηνευτική, και τη δεκαετία του 1920 προσήλκυε τους ευφυέστερους νεαρούς διανοούμενους της Γερμανίας. Πολλοί από αυτούς ήταν Εβραίοι, οι οποίοι θα έπρεπε εν τέλει να συμβιβάσουν τη φιλοσοφική και συχνά προσωπική αφοσίωσή τους στον Χάιντεγκερ με τις επαίσχυντες πολιτικές του αντιλήψεις.
Το 1933 ο Χάιντεγκερ συνέδεσε την τύχη του με τον εθνικοσοσιαλισμό. Ποδοπάτησε τη σταδιοδρομία Εβραίων φοιτητών και κατήγγειλε συναδέλφους του καθηγητές τους οποίους θεωρούσε ανεπαρκώς ριζοσπαστικούς. Επί σειρά ετών, υπέγραφε επιστολές και ξεκινούσε τις παραδόσεις του με τον χαιρετισμό «Χάιλ Χίτλερ!», ενώ μέχρι τέλους κατέβαλλε τη συνδρομή του στο ναζιστικό κόμμα. Εξίσου προβληματικές για τους πρώην φοιτητές του ήταν οι προσπάθειές του να θέσει την υπαρξιστική σκέψη στην υπηρεσία ναζιστικών επιδιώξεων, αλλά και το ότι ποτέ δεν αποκήρυξε τις ενέργειές του εκείνες.
Το βιβλίο διερευνά τους τρόπους με τους οποίους τέσσερις από τους σημαντικότερους Εβραίους φοιτητές του Χάιντεγκερ προσέγγισαν τη σχέση του δασκάλου τους με τους ναζί, καθώς και το πώς το γεγονός αυτό επηρέασε τη σκέψη τους. Η Χάνα Άρεντ, ερωμένη αλλά και φοιτήτρια του Χάιντεγκερ, έφθασε να συγκαταλέγεται στους σπουδαιότερους πολιτικούς στοχαστές του 20ού αιώνα. Ο Καρλ Λέβιτ επέστρεψε στη Γερμανία το 1953 και σύντομα έγινε ένας από τους κορυφαίους φιλοσόφους της. Ο Χανς Γιόνας απέκτησε φήμη ως ο κορυφαίος φιλόσοφος του περιβαλλοντισμού στη Γερμανία. Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε έγινε διάσημος ως διανοούμενος της Σχολής της Φραγκφούρτης και μέντορας της Νέας Αριστεράς.
Γιατί δεν κατόρθωσαν οι λαμπρές εκείνες διάνοιες να αντιληφθούν τι έκρυβε η καρδιά του Χάιντεγκερ και τι επιφύλασσε το μέλλον στη Γερμανία; Πώς, μετά τον πόλεμο, θα επανεκτιμούσαν τις γερμανικές διανοητικές παραδόσεις; Θα μπορούσαν άραγε να περισώσουν κάποιες πτυχές της σκέψης του Χάιντεγκερ; Η φιλοσοφία τους θα αντανακλούσε ή θα απέρριπτε εντελώς τις πρώιμες σπουδές τους; Θα μπορούσαν άραγε οι χαϊντεγκεριανοί εκείνοι να συγχωρήσουν, ή ακόμη και να προσπαθήσουν να κατανοήσουν, την προδοσία του ανθρώπου που τόσο θαύμασαν; Τα Παιδιά του Χάιντεγκερ εντάσσουν τις παραδοξότητες αυτές σε μια ευρύτερη σκληρή ειρωνεία της τύχης: οι Ευρωπαίοι Εβραίοι βίωσαν τη μεγαλύτερη συμφορά τους αμέσως μετά την πληρέστερη αφομοίωσή τους. Το βιβλίο βρίσκει στις αντιδράσεις τους απαντήσεις σε ερωτήματα για τη φύση της υπαρξιακής απογοήτευσης και για το σημείο όπου οι ιδέες συναντούν την πολιτική.
*
Διαβάστε ενδεικτικές σελίδες του βιβλίου, εδώ
[Η αμφιβολία ως πυξίδα του λόγου·
07/07/2019 § Σχολιάστε
Η αμφιβολία ως δρόμος προς την αλήθεια
Ο Σκεπτόμενος του Ροντέν
Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα ομιλίας που εκφώνησε τον περασμένο Ιούνιο ο γνωστός Ιταλός συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις, στο πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων Milanesiana, που οργανώνει κάθε χρόνο ο δήμος του Μιλάνου.
Αν αρχίσεις να αμφιβάλλεις για τη σύζυγό σου, λέει σε ένα διήγημά του ο Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ, καταλήγεις να αμφιβάλλεις για τις Ιερές Γραφές. Δεν πρόκειται μόνο για ένα ευφυολόγημα. Το έργο του μεγάλου συγγραφέα, που γνώρισα καλά -μία από τις μεγάλες συναντήσεις της ζωής μου-, είναι μια αναζήτηση της αλήθειας που διαπερνιέται από τη βαθιά αίσθηση της ίσως ανέφικτης γνώσης της, αλλά και του μυστηριώδους χαρακτήρα της. Πολλά από τα πρόσωπα των αφηγημάτων του Σίνγκερ είναι ερευνητές της αλήθειας – συχνά αποτυχημένοι, αλλά στην έσχατη στιγμή αυτής της αποτυχίας είναι, χωρίς να το γνωρίζουν, μπροστά στην αλήθεια.
Αυτήν την ειρωνική προτροπή να μην αμφιβάλλουμε, που διαψεύδεται από τόσους πρωταγωνιστές των διηγημάτων και των μυθιστορημάτων του, πρέπει να την πάρουμε στα σοβαρά.
Πρώτα απ’ όλα, υπάρχει αμφιβολία και αμφιβολία. Προφανώς ο Σίνγκερ δεν έχει καμία σχέση με την αλαζονική αξίωση να γνωρίζουμε και να κατέχουμε την αλήθεια, αξίωση που είναι η μητέρα τόσων δογματισμών, αλλά και μισαλλοδοξιών και διώξεων εκείνων που δεν συμμερίζονται ή αμφισβητούν αυτήν την αλήθεια. Ο Σίνγκερ όμως δεν έχει τίποτα κοινό και με τη ρητορική της αμφιβολίας, που στους καιρούς μας περισσότερο από κάθε άλλη φορά κυριαρχεί με τις πιο κοινότοπες, πομπώδεις και στερεότυπες μορφές της.
Η δημιουργική αμφιβολία δεν είναι στενόμυαλη και υπεροπτική αδιαφορία για την αλήθεια, αδιαφορία που στις μέρες μας φαίνεται υποχρεωτική για να θεωρούμαστε πολιτισμένοι, ανοιχτόμυαλοι, εναρμονισμένοι με το πνεύμα των καιρών.
Υπάρχει μια κοινότοπη εξύμνηση της αμφιβολίας ως σχετικισμού, που γίνεται αντιληπτός όχι ως αναγκαίο συστατικό στην αναζήτηση της αλήθειας και ως διόρθωση της αλαζονείας ότι την έχουμε βρει και την κατέχουμε, αλλά ως αδιαφορία: Εγώ είμαι αντισημίτης, εσύ δεν είσαι, καθένας από τους δυο μας έχει τη δική του γνώμη, που πρέπει να είναι εξίσου σεβαστή. Τρομερή και ανόητη διαστρέβλωση της ανεκτικότητας.
Στην παραβολή των τριών δαχτυλιδιών, που επαναλαμβάνει ο Λέσινγκ στο έργο του «Νάθαν ο σοφός» -ένα αριστούργημα του Διαφωτισμού, της ελευθερίας της συνείδησης και της αυθεντικής ανεκτικότητας-, γίνεται λόγος για τρία δαχτυλίδια που συμβολίζουν τις τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες, τον εβραϊσμό, τον χριστιανισμό και τον ισλαμισμό.
Ενα από τα δαχτυλίδια είναι το αυθεντικό, το πρωτότυπο. Τα άλλα δύο -λέει η παραβολή- είναι τέλειες απομιμήσεις, που δεν μπορούν να διακριθούν από το αληθινό. Δεν είναι επομένως δυνατό να γνωρίζουμε ποια είναι η αλήθεια, την οποία μπορούμε να διαβλέψουμε μόνον έμμεσα, στην ανθρωπιά εκείνου που έχει στο δάχτυλό του το δαχτυλίδι. Εκείνος από τους τρεις που φαίνεται πιο ανθρώπινος, περισσότερο ικανός για αγάπη και κατανόηση προς τους άλλους, πιο ανοιχτός, αυτός είναι που έχει στο δάχτυλό του το αληθινό δαχτυλίδι. Η αδυναμία όμως να γνωρίσουμε την αλήθεια δεν σημαίνει ότι αυτή δεν υπάρχει.
Αυτή, λέει ο Λέσινγκ, ανήκει μόνο στον Θεό, ενώ το καθήκον του ανθρώπου είναι να την αναζητάει, να την προσεγγίζει όσο το δυνατόν περισσότερο. Την αλήθεια δεν μπορούμε να την κοιτάξουμε απευθείας, επειδή είναι αβάσταχτη, εκτυφλωτική, όπως στο ευαγγελικό επεισόδιο της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Ο Κάφκα, που τον βασάνιζε η ιδέα της αλήθειας και της αδυναμίας να τη συλλάβουμε, έλεγε ότι μόνον ο μορφασμός στο κατάπληκτο πρόσωπο που αποτραβιέται από τη θέα του είναι αληθινός.
Μόνο στην πολύχρωμη αντανάκλασή της, λέει ο Γκέτε στον «Φάουστ», κατέχουμε τη ζωή. Σε αυτή τη διαδρομή του νου και της καρδιάς, η αμφιβολία έχει έναν αναγκαίο και θεμελιώδη ρόλο.
Οχι η στείρα και αλαζονική αυτοϊκανοποιημένη αμφιβολία ή εκείνη που χάνεται μέσα σε μια ψυχολογική αβεβαιότητα, αλλά η αμφιβολία ως αυτοκριτική συνειδητοποίηση των ορίων μας και των αβεβαιοτήτων μας. Με αυτήν την έννοια, η αμφιβολία είναι το άλας, η ουσία, η κινητήρια δύναμη κάθε έρευνας της σκέψης. Αν αμφιβάλλω, υποστηρίζει ο Καρτέσιος, σκέφτομαι, και αν σκέφτομαι υπάρχω.
Μέσα από τη συστηματική χρήση της αμφιβολίας φτάνουμε σε μια βέβαιη και αναμφισβήτητη πρόδηλη αλήθεια: Η αμφιβολία ως δρόμος προς την αλήθεια.
Η μεθοδική αμφιβολία -σύμφωνα με τον Καρτέσιο, αλλά ήδη και σύμφωνα με τον Αυγουστίνο- είναι μια πυξίδα του λόγου στο ταξίδι του προς την αλήθεια. Είναι επομένως το αντίθετο της απόλυτης αμφιβολίας, του ακραίου σκεπτικισμού που πρέσβευαν αρχαίοι και νεότεροι, ήδη από τον Πύρρωνα, που ήταν σύγχρονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, και από τους μαθητές του, για τους οποίους τα πράγματα είναι ανεξιχνίαστα και δεν μπορεί να διατυπωθεί κανένας ισχυρισμός γι’ αυτά, αλλά μόνον η αφασία, η σιωπή. Οδηγούνται έτσι στην αναστολή κάθε κρίσης και στην αταραξία, στην απαθή αδιαφορία που είναι η μοναδική ευτυχία· στο να είναι «χωρίς γνώμες», χωρίς κλίσεις, χωρίς ανησυχίες.
Η απόλυτη αμφιβολία των ακραίων σκεπτικιστών, ο πυρρωνισμός και άλλες ανάλογες σχολές αποκρούστηκαν ακριβώς από τους φιλοσόφους που υποστήριξαν και ακολούθησαν τη «μεθοδική αμφιβολία», θεωρώντας την αναγκαία για την αναζήτηση της αλήθειας, που με τη σειρά της είναι σταθμός περαιτέρω έρευνας μιας πληρέστερης αλήθειας. Κατά τον Καρτέσιο, η σκέψη κατέχει μια αφετηριακή βεβαιότητα απέναντι στον εαυτό της.
Η μεγάλη μπαρόκ λογοτεχνία μάς βοήθησε να κατανοήσουμε για πάντα ότι η ζωή είναι όνειρο και ότι πρέπει να αμφιβάλλουμε για τα πάντα, αλλά το εγώ που αμφιβάλλει, που ονειρεύεται, που σκέφτεται, γνωρίζει με αυτόν τον τρόπο ότι υπάρχει. Η αναζήτηση της αλήθειας προϋποθέτει ίσως την εγκατάλειψη κάθε αυθόρμητης βεβαιότητας και κάθε γνώσης που μας έχει μεταβιβαστεί, ιδίως κάθε προκατάληψης, αλλά στο τέλος της αυστηρής γνωστικής διαδικασίας η αλήθεια επιβάλλεται στη νόηση του ανθρώπου.
Η ανακάλυψη που κάνει ο άνθρωπος της ίδιας της ύπαρξής του, του εαυτού του ως όντος που αμφιβάλλει και σκέφτεται, κατορθώνει να φτάσει -σύμφωνα με τον Καρτέσιο- στην ιδέα του Θεού και στην απόδειξη της ύπαρξής του. Με αυτήν συνδέονται οι αποδείξεις των θεμελιωδών αληθειών των μαθηματικών γνώσεων. Οπως γνωρίζουμε, ο απόλυτος δυϊσμός του Καρτέσιου ανάμεσα σε res cogitans και res extensa και οι συνακόλουθες θεωρίες του για την ψυχή και το σώμα, τη βιολογία και τη φυσική, την ύλη και τη σκέψη, υποβλήθηκαν σε κριτική, για παράδειγμα από τον Νεύτωνα και τον Λάιμπνιτς.
Ο Καρτέσιος όμως επιβεβαιώνει με έμφαση ότι καμία ανθρώπινη έννοια δεν μπορεί να ξεφύγει από την αμφιβολία, που είναι το αφετηριακό σημείο για να φτάσουμε σε κάθε περαιτέρω αλήθεια. Αιώνες αργότερα, ο Χούσερλ υπογραμμίζει την αναγκαιότητα να αναστείλουμε την εγκυρότητα κάθε θεωρίας και κάθε κρίσης και προκατάληψης.
Ο Χούσερλ υποστηρίζει την αναστολή κάθε συμβατικότητας μέχρι το αισθητά προφανές, που μπορεί να συλληφθεί και να επιβεβαιωθεί μόνο με την καθαρή φαινομενολογική περιγραφή. Σύμφωνα με τον Χούσερλ, η νεότερη επιστήμη είχε καταπνίξει αυτή την αισθητή διαύγεια των πραγμάτων και της ζωής, που ήταν τόσο προσφιλής στον Γκέτε. […]
*
[©Θανάσης Γιαλκέτσης στην Εφημερίδα των Συντακτών
