αγριμολογος

©JimmyRobert, FrammentiII_inkjet_print, courtesy Thoma Dane Gallery, London

Βοκκάκιος: «Ψωμί» και «Ποίηση»

Το να κάνεις παρέα με τις Μούσες ―που ο Βοκκάκιος ταυτίζει με τις γυναίκες με σάρκα και οστά ―βοηθά να ζεις καλύτερα. Πράγματι, στο Δεκαήμερο, ο συγγραφέας επιτίθεται στους κακολόγους, οι οποίοι, με την εμμονη της συσσώρευσης «θησαυρών», τον καλούν να σκεφτεί περισσότερο το «ψωμί» παρά τα «παραμύθια» των ποιητών:

Και τι να πω σ’ εκείνους που με οικτίρουν για την πείνα μου και με συμβουλεύουν να κοιτάξω για ψωμί; Κι εγώ δεν ξέρω ― αν και είμαι περίεργος να ‘βλέπα την απάντησή τους, αν και τύχαινε, από ανάγκη, ν’ αποταθώ σ’ αυτούς. Φαντάζομαι πως θα απαντούσαν: «Πήγαινε από δώ! Ζήτησέ το από τα παραμύθια σου». Και ασφαλώς οι ποιητές βρήκαν περισσότερο ψωμί στα παραμύθια τους, απ’ ό,τι πολλοί πλούσιοι στους θησαυρούς τους. Κι ακόμα, πόσοι ποιητές, κυνηγώντας τα παραμύθια τους, έφτασαν στην ακμή της ηλικίας τους ενώ, αντίθετα, πολλοί που επιζητούσαν ν’ αποκτήσουν περισσότερο ψωμί απ’ όσο χρειάζονταν, βρήκαν πρόωρο θάνατο!(Βοκκακίου Δεκαήμερο).

Tα «παραμύθια» των ποιητών, ανεξάρτητα από την ποσότητα του «ψωμιού» που μπορεί κανείς να αγοράσει, είναι αναγκαία για να καταλάβει κανείς τα βασικά πράγματα που λεχουμε ανάγκη. Και κυρίως μας διδάσκουν να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας από την εμμονή του κέρδους και του χρήσιμου η οποία, όπως συμβαίνει στους κυνηγούς του πλούτου, γίνεται συχνά ο κύριος λόγος ενός πρόωρου θανάτου.

*
[Nuccio Ordine, Η χρησιμότητα του άχρηστου, μτφρ.: Ανταίος Χρυσοστομίδης, εκδόσεις Άγρα.

◉

Το 1834, Θεόφιλος Γκωτιέ, σε ηλικία εικοσιτριών χρόνων και συγγραφέας της Δεσποινίδος ντε Μωπέν προλογίζει το μυθιστόρημά του με μια μακριά εισαγωγή που θα εξελιχθεί όχι μόνο σε μανιφέστο της λεγόμενης «τέχνης για την τέχνη», αλλά, γενικότερα, σε εύγλωττη αντίδραση μιας εξεγερμένης γενιάς εναντίον όσων «έχουν μνε νοικοδομήσουν την κοινωνία από την κορυφή ως τα νύχια»:

Όχι, όχι και πάλι όχι, ανόητοι, ηλίθιοι και δύσμοιροι. Από ένα βιβλίο δεν παράγεται σούπα ― ένα μυθιστόρημα δεν είναι ένα ζευγάρι μπότες· ένα σονέτο δεν είναι σύριγγα· ένα δράμα δεν είναι σιδηρόδρομος, δεν είναι ένα αντικείμενο εκπολιτιστικού και ωφελιμιστικού ενδιαφέροντος και δεν οδηγεί την ανθρωπότητα στη οδό της προόδου.

[…] Ο Γκωτιέ όμως πιστεύει ότι εναντί0ν της διαδεδομένης χυδαιότηταςδεν είναι αρκετή μια ήπια αντίδραση. Αντίθετα, βασιζόμενος στο παράδοξο στυλ του, ωθεί μέχρι τα άκρα την επίθεσή του κατά του ωφελισμισμού πλέκοντας ένα προκλητικό και ριζοσπαστικό εγκώμιο του άχρηστου:

Το πραγματικά ωραίο δεν χρησιμεύει σε τίποτα. Οτιδήποτε είναι χρήσιμο είναι και άσχημο, διότι είναι η έκφραση μιας ανάγκης και οι ανάγκες του ανθρώπου είναι βρόμικες και απεχθείς, όπως η φτωχή και πλημμελής φύση του. Το πιο χρήσιμο μέρος μιας κατοικίας είναι το αφοδευτήριο.

*

[από το βιβλίο του Nuccio Ordine, Η χρησιμότητα του άχρηστου, μτφρ: Ανταίος Χρυσοστομίδης, εκδόσεις Άγρα.

◉