[ηθική κρίση·
21/02/2025 § Σχολιάστε
Ιμμάνουελ Καντ (1724-1804)
Ηθική και λογική στην σκέψη του Ιμμάνουελ Καντ…
Ο Καντ πίστευε ότι η κριτική μέθοδος είχε άμεση επαφή με την ηθική κρίση και κατέληξε σε συμπεράσματα που έπρεπε να γίνουν αποδεκτά ακόμα κι αν οι άνθρωποι είχαν συμφέρον στο να αρνηθούν.
Ο Καντ δηλαδή θεωρούσε ότι η κριτική μέθοδος—δηλαδή η εξέταση των ορίων και των δυνατοτήτων της ανθρώπινης νόησης—συνδέεται άμεσα με την ηθική κρίση. Στην Κριτική του Καθαρού Λόγου, ανέλυσε τα όρια της ανθρώπινης γνώσης, ενώ στην Κριτική του Πρακτικού Λόγου, εστίασε στην ηθική και την ελευθερία της βούλησης.
Σύμφωνα με τον Καντ, οι ηθικές αρχές δεν μπορούν να εξαρτώνται από προσωπικά συμφέροντα ή επιθυμίες. Η Κατηγορική Προσταγή (“Πράττε μόνο σύμφωνα με εκείνη τη μέγιστη αρχή, δια της οποίας μπορείς ταυτόχρονα να θέλεις να γίνει καθολικός νόμος”) απαιτεί από τον άνθρωπο να ενεργεί ηθικά ανεξάρτητα από τις συνέπειες ή το προσωπικό του όφελος.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν κάποιος έχει συμφέρον να αρνηθεί μια ηθική αλήθεια (π.χ. να δικαιολογήσει μια ανήθικη πράξη για προσωπικό κέρδος), η λογική τον υποχρεώνει να την αποδεχτεί. Ο Καντ πίστευε ότι η ηθική δεν είναι υποκειμενική ούτε σχετική, αλλά βασισμένη στον ορθό λόγο, που είναι καθολικός και δεσμευτικός για όλους.
Με λίγα λόγια, η κριτική σκέψη και η ηθική δεν είναι δύο ξεχωριστά πεδία για τον Καντ. Η ορθή χρήση της λογικής οδηγεί αναπόφευκτα στην ηθική αναγνώριση του καθήκοντος—όσο κι αν αυτό συγκρούεται με τα συμφέροντα ή τις επιθυμίες μας.
*
Προτείνω την ανάγνωση του βιβλίο Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών που έγραψε ο Ιμμάνουελ Καντ το 1785, θα το βρείτε στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Διαβάστε επίσης εδώ:
― ορθολογισμός
― καθαρός λόγος
― τρία ύψιλον διατηρούν διαχρονικά την «αξία» τους
◉
[επιλέγουμε ανάμεσα σε μια ατελή δικαιοσύνη και τον νόμο του Λιντς·
19/02/2025 § Σχολιάστε
Πολλές φορές, δυστυχώς, υποχρεώνεται κανείς να διαλέξει μεταξύ:
- Μια αργή, δυσκίνητη, γραφειοκρατική δικαιοσύνη που δεν αποδίδει πάντα δίκαιο.
- Ή μια χαοτική κοινωνία όπου η εκδίκηση είναι η μόνη «δικαιοσύνη».
Ακόμα κι αν η θεσμική δικαιοσύνη είναι ατελής ή δυσκίνητη, οφείλει κανείς να σκεφτεί ότι:
- Ο νόμος του Λιντς ή η αυτοδικία στηρίζεται στο συναίσθημα, στην εκδίκηση και στη συλλογική οργή, χωρίς διαδικασίες ελέγχου ή εγγυήσεις δίκαιης κρίσης. Αυτό οδηγεί συχνά σε άδικες, βίαιες και αυθαίρετες τιμωρίες, βασισμένες σε φημολογίες, προκαταλήψεις ή πολιτικές σκοπιμότητες.
Αντίθετα, ακόμα και μια ατελής δικαιοσύνη υπόκειται σε κανόνες, θεσμούς και μηχανισμούς διόρθωσης. Μπορεί να είναι αργή ή μεροληπτική σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά παρέχει ένα πλαίσιο λογικής και δικαιωμάτων, αντί να αφήνει την κρίση στα χέρια του εξαγριωμένου πλήθους.
Ορίστε λοιπόν ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ του κράτους δικαίου.
Η ιστορία έχει δείξει ότι όπου ο νόμος του Λιντς επικρατεί, οι κοινωνίες βυθίζονται σε αναρχία, φόβο και τυραννία των ισχυρότερων.
Αντιθέτως, τα κράτη που διατηρούν ακόμα και προβληματικούς θεσμούς δικαιοσύνης έχουν τη δυνατότητα μεταρρύθμισης και εξέλιξης.
Η επιλογή, λοιπόν, δεν είναι ανάμεσα σε μια τέλεια και μια ατελή δικαιοσύνη, αλλά ανάμεσα σε μια ατελή δικαιοσύνη και την απόλυτη αδικία.
◉
[βαδίζοντας με αξιοπρέπεια·
19/02/2025 § Σχολιάστε
Julius Bissier, work on paper
Όμως η απόδρασή μου με ξεσηκώνει· πρέπει να μιλήσω όπως μιλάω. Νιώθω το πρόσωπό μου να φλέγεται. Νιώθω έναν άνεμο να χιμάει εντός μου. […] με παρακινείς να αναβάλω τη ζωή ― ως πότε; `Η ζωή είναι τώρα ― αυτή είναι η ζωή· αν την αναβάλω, μπορεί να μη ζήσω ποτέ. Να βαδίζεις με αξιοπρέπεια πάνω στη γη, να εκφράζεις τον εαυτό σου χωρίς επιτήδευση, να αναγνωρίζεις την ανθρωπιά σου! μη νομίζεις ότι μιλάω με υπερβολικό ενθουσιασμό. Μιλώ απόλυτα σοβαρά. Μιλάω απ΄την ψυχή μου.
*
[από Τζέημς Τζόϋς, Επικίνδυνη γραφή «Στήβεν ο ήρωας».μτφρ.: Άννα Παπασπύρου, εκδόσεις Πατάκη
αγριμολογος 