[Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι, Στ’ άγνωστου πελάγους την μακρινή ακρογιαλιά ·
19/01/2024 § Σχολιάστε
ΕΓΩ
Στο καταστραμμένο
οδόστρωμα της ψυχής μου
τα βήματα των τρελών
πλέκουν τις ανελέητες φράσεις της πατούσας.
Εκεί όπου οι πόλεις
κρέμονται
στη θηλιά του σύννεφου
και πάγωσαν πάνω
στους πύργους
τα τεθλασμένα ουρλιαχτά –
πηγαίνω μόνος μου να κλάψω μ’ αναφιλητά
τους χωροφύλακες
που είναι σταυρωμένοι
στο σταυροδρόμι.
***
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΖΥΓΟ ΜΟΥ
Στ’ άγνωστου πελάγους την μακρινή ακρογιαλιά
φάνηκε το φεγγάρι –
η σύζυγός μου.
Η ερωμένη μου με τα πυρόξανθα μαλλιά.
Το πλήθος των πολύχρωμων αστερισμών τρέχει πίσω
από την άμαξα.
Στεφανώνεται με γκαράζ αυτοκινήτων,
φιλιέται με περίπτερα εφημερίδων,
ο υπηρέτης με μισόκλειστα μάτια θωρεί τα πέπλα
του γαλαξία
που ‘ναι στολισμένα με πολύχρωμες λάμψεις.
Κι εγώ;
Βρωμούσε η φλεγόμενη παλάντζα
των παγωμένων κουβάδων που έβγαιναν από
τα μάτια των πηγαδιών.
Στης λίμνης τα μεταξωτά λαμνοκοπούσες,
Και οι λαγόνες σου, σα βιολί κεχριμπαρένιο,
τραγουδούσαν;
Σε μέρη όπου μεγάλες είν’ οι στέγες
Με το καλάμι να ψαρέψεις δεν μπορείς.
Στις λεωφόρους θα πνιγώ, τυλιγμένος στην άμμο της
νοσταλγίας:
αυτή είν’ η κόρη σου –
το τραγούδι μου
φορώντας καρό κάλτσες
στις καφετέριες!
***
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΜΑ ΜΟΥ
Η μαμά μου βρίσκεται στις γαλάζιες ταπετσαρίες.
Κι εγώ βολτάροντας σα πλουμιστό παγόνι,
τα σγουροκέφαλα χαμομήλια, μετρώντας
τα βήματά μου, βασανίζω.
Κι ενώ το δείλι παίζει σε χορδές σκουριασμένες,
το παραθύρι πλησιάζω,
πιστεύοντας,
πως θα δω ξανά
το βροχοφόρο σύννεφο
να έρχεται καταπάνω στο σπίτι.
Η μαμά είναι άρρωστη
και θροΐζουν τα βήματα του κόσμου
από το κρεβάτι μέχρι την άδεια γωνιά.
Η μαμά ξέρει –
είναι οι σκέψεις της τρελής ανακατωσούρας
που ξεπετάγονται κάτω από τη στέγη του
εργοστασίου Σουστόβ.*
Κι όταν το μέτωπό μου, στεφανωμένο με καπέλο
τσόχινο,
θα ματοκυλήσει το αχνό πλαίσιο
θα πω,
τραντάζοντας με την μπάσα φωνή μου το ουρλιαχτό
τ’ ανέμου:
«Μαμά.
Αν αρχίσω να λυπάμαι
το βάζο των βασάνων σας
που έσπασε το τακούνι του χορού των νεφελών, –
ποιος θα χαϊδέψει τα χρυσά χέρια,
που η ταμπέλα έδεσε στην βιτρίνα του Αβαντσό**;…»
***
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΕΝΑ
Μ’ αρέσει να βλέπω να πεθαίνουν τα παιδιά.
Ξεσπώντας σε γέλια μήπως προσέξατε το σκοτεινό λοφίσκο
πίσω από την προβοσκίδα της μελαγχολίας;
Κι εγώ –
στ’ αναγνωστήριο των δρόμων –
συχνά-πυκνά ξεφύλλιζα τα πτώματα βιβλίων.
Το μεσονύχτι
με μουσκεμένα δάχτυλα
ψηλαφούσε εμένα
και τον αδιαπέραστο φράχτη,
και μαζί με τις σταλαγματιές της νεροποντής
κάλπαζε πάνω στη φαλάκρα του τρούλου
η σύναξη των τρελών.
Βλέπω τον Χριστό, να φεύγει απ’ την εικόνα,
κι η λασπουριά να του φιλά, κλαίγοντας,
την άκρη του ανεμόδαρτου χιτώνα.
Ουρλιάζω στον τοίχο,
τα οργισμένα λόγια μου μπήγονται σα μαχαίρι
στο πρησμένο κορμί τ’ ουρανού:
«Ήλιε!
Πατέρα μου!
Λυπήσου με και μη με βασανίζεις!
Μακριά κυλά το αίμα μου
που έχυσα για σένα.
Είν’ η ψυχή μου
τα κουρέλια του σκισμένου βροχοφόρου σύννεφου
στον πυρπολημένο ουρανό
στο σκουριασμένο σταυρό του καμπαναριού!
Χρόνε!
Τουλάχιστον εσύ, χωλέ των Θεών κόλακα,
τη μορφή μου ζωγράφισε
στο ναό του δύσμορφου αιώνα!
Είμαι μόνος, σαν το τελευταίο μάτι
εκείνου που πλησιάζει ένα τυφλό!».
1913
________________________________________
* Σουστόφ, βιομήχανος και εργοστασιάρχης.
** Κατάστημα έργων τέχνης.
Μετάφραση: Βίκα Σελιβάνοβα και Χλόη Χατζηγαννέλη, υπό την εποπτεία του Δημήτρη Τριανταφυλλίδη (ΕΚΕΜΕΛ – Σεμινάριο Λογοτεχνικής μετάφρασης από τα ρωσικά, 2010-2011)
Photo: Rodchenko, Portrait of Mayakovsky, 1924
✳︎
◉
[Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς·
14/01/2024 § Σχολιάστε
ΕΠΙΣΤΗΜΗ
Στέφανος Τραχανάς, Ο ΚΥΚΛΟΣ (υπό έκδοση από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)
Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς
Πώς συμβαίνει και σε μια εποχή υποτιθέμενου θριάμβου της επιστήμης, ένας διαρκώς μεγαλύτερος αριθμός ανθρώπων να παραδίδονται χωρίς αντίσταση στις πιο ακραίες μορφές ανορθολογισμού και ψευδοεπιστήμης; Και πώς συμβαίνει επίσης, η πιο επιτυχημένη επιστημονική θεωρία όλων των εποχών ‒η κβαντομηχανική‒ να χρησιμοποιείται σήμερα ως το κατ᾽ εξοχήν εργαλείο χειραγώγησης και εξαπάτησης εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, κάτω από τη «σημαία» της περίφημης Νέας Εποχής (New Age) και του ανατολικού μυστικισμού που πάει μαζί της; Και μάλιστα η «βιομηχανία» αυτή να έχει την ενεργό υποστήριξη ενός αυξανόμενου αριθμού πανεπιστημιακών καθηγητών στις ΗΠΑ και όχι μόνο; Πώς τελικά συνέβη και, ενώ η επιστημονική επανάσταση του 17ου αιώνα οδήγησε στον Διαφωτισμό, στην κατάργηση των «ελέω θεού» καθεστώτων και τελικά στην εγκαθίδρυση των δημοκρατικών πολιτευμάτων, η επιστημονική επανάσταση των αρχών του 20ού αιώνα να βρίσκει σήμερα απέναντί της ένα διογκούμενο ρεύμα εχθρότητας απέναντι στο ίδιο το πνεύμα της επιστήμης; Μια βαθιά εχθρότητα της ίδιας φύσεως με εκείνη της Καθολικής Εκκλησίας απέναντι σε ό,τι εκπροσωπούσε ο Γαλιλαίος; Τη στήριξη στην εμπειρία και τον ορθό λόγο ως τη μόνη έγκυρη πηγή γνώσης για τον φυσικό κόσμο; Και είναι άραγε τυχαίο ότι αυτή η διανοητική εχθρότητα προς τη θεμελιώδη επιστήμη και τον Διαφωτισμό, που βρίσκονται σήμερα σε έξαρση στις δημοκρατικές χώρες ‒αλλά και η μαζική απήχηση του ανορθολογισμού και της ψευδοεπιστήμης‒, έχουν χτυπητές ομοιότητες με αντίστοιχα φαινόμενα που κυριάρχησαν στη μεσοπολεμική Γερμανία;
Τελικά, γιατί η θεμελιώδης επιστήμη άνθησε ‒σύμφωνα με τον ιστορικό της επιστήμης Τόμας Κουν‒ «μόνο στους πολιτισμούς που προέρχονται από την αρχαία Ελλάδα»; Δηλαδή μόνο στους πολιτισμούς που πήραν πάνω τους το στοίχημα της δημοκρατίας και το έφεραν ώς εδώ;
Και αν όντως επιστήμη και δημοκρατία πήγαιναν πάντα μαζί, μήπως η εχθρότητα προς την επιστήμη ‒η εχθρότητα όχι προς τις τεχνολογικές εφαρμογές της, αλλά προς το ίδιο το πνεύμα της επιστήμης, τον ριζικό αντιδογματισμό της‒ ήταν πάντα ένα κακό σημάδι για το μέλλον της δημοκρατίας της ίδιας;
Τούτο το βιβλίο γράφτηκε κυρίως για να υποστηρίξει τη βασιμότητα αυτών των ερωτημάτων, με τα αναγκαία τεκμήρια, και απλώς να υπαινιχθεί πιθανές απαντήσεις τους. Απευθύνεται σε κάθε ανήσυχο πολίτη του καιρού μας.
✳︎
Το σχέδιο του εξωφύλλου παραπέμπει στον κύκλο της Βιέννης ‒ως κορυφαία έκφραση του πνεύματος της επιστήμης‒ και στο ναζιστικό σκοτάδι που τον έκλεινε από παντού.
◉
[Θαλασσομάχοι Φοίνικες μὲ φέρανε ἀπὸ πέρα ·
13/01/2024 § Σχολιάστε
Κωστής Παλαμάς
(13 Ιανουαρίου 1859-1943)
Ἡ ἀπόκριση
Ἀμαδρυάδες, πάρτε με κι ἀκοῦστε με, Αἰγιπάνες,
γάμου κρεββάτια στρώθηκαν, σπαράζει ἡ λαγκαδιά,
νὰ τ᾿ Ἀνθεστήρια! κελαιδοῦν οἱ δελφικοὶ παιάνες,
πλέκονται λάγνα εἰδύλλια σὲ δάση ἀρκαδικά.
Ἡ μέθη ἡ διονύσια ξεσπάει, λυσσάει, καὶ λάμπει
ὡς ποὺ εἶν᾿ ἡ πλάση, καὶ ἀπὸ ποῦ; Δὲν ξέρω ἂν εἶμ᾿ ἐγώ,
ὁ μέγας Πᾶν ἐχώρεσε στὴν ἀγκαλιά μου, ὦ θάμπη!
Μὲ τῶν στοιχείων τὴν ἄγρια, τὴν ἅγια ζήση ζῶ.
Τὸ δῶρο τῶν ὑπέρκαλων γαλήνιων ὁραμάτων,
ὦ Χρυσομίτρα, μοῦ ἔφεραν οἱ τρεῖς θεὲς κ᾿ οἱ ἐννιὰ
στὰ μέτωπα καὶ στ᾿ ἄχραντα κορμιὰ τῶν ἀγαλμάτων
τὴν ἀφρογένεια χόρτασα τῶν ὅλων Ὀμορφιά.
Ἀκούω τ᾿ ἀηδόνια, ἀντιλαλοῦν τ᾿ ἀηδόνια οἱ Σοφοκλῆδες,
Αἰσχύλειοι, ὠκεάνειοι, ὦ γόοι προφητικοί!
Σὲ μία ματιὰ ὁλοπράσινες ἀγνάντια μου Ἀτλαντίδες
γεννιοῦνται ἀπὸ τὴν ἄβυσσο καὶ χάνονται σ᾿ αὐτή.
Θαλασσομάχοι Φοίνικες μὲ φέρανε ἀπὸ πέρα,
ὁ χαροκόπος εἶμ᾿ ἐγὼ κι ὁ κοσμογυριστὴς
τέχνες, μιλήματα, εἴδωλα ξαφνίζουν τὸν ἀέρα.
Νυφάδες, ἀγκαλιάστε με, Σάτυροι, ἀκούστ᾿ ἐσεῖς.
Καὶ Σάτυροι καὶ Κένταυροι, νυφάδες Ἀμαδρυάδες,
κ᾿ οἱ Ἑλλάδες οἱ χρυσόλαλες μοῦ εἶπαν μὲ μία φωνή,
μέσ᾿ ἀπὸ χῶρες καὶ βουνά, δάση, κορφές, πεδιάδες:
«Γιὰ σὲ τὸ ἀθάνατο κρασὶ δὲν εἶναι, ὦ μεθυστή!»
Καὶ ἡ Ταναγραῖα ἡ λυγερὴ καὶ ἡ φοβερὴ Κασσάντρα,
Μαινάδες κισσοστέφανες, Ὀλύμπιοι θεοί,
ἀπ᾿ τὴ σπηλιὰ τῆς Καλυψῶς ὡς τὴ σοφὴ Ἀλεξάντρα,
οἱ Ἑλλάδες οἱ μουσόθρεπτες μοῦ εἶπαν μὲ μία φωνή:
«Σώπα, χλωμὲ καλόγερε, λάλε καὶ χαῦνε, σώπα,
στὸ μοναστήρι γύρισε καὶ κλείσου στὸ κελλί!»
Καὶ τῶν Πινδάρων οἱ ἥρωες κ᾿ οἱ θέαινες τοῦ Σκόπα
γελοῦνε, καὶ τὸ γέλιο τους βροντόκραχτα ἀντηχεῖ.
αγριμολογος 
