αγριμολογος

Μέρος του«Σκεπτόμενου» (4500-3300 π.χ.), νεολιθικό αγαλματίδιο, βρέθηκε στην περιοχή της Καρδίτσας. [Εθνικό Αρχαιοελληνικό Μουσείο]

Ξένες λέξεις θα εισβάλλουν πάντα, και δεν είναι πάντα εύκολο, ούτε χρειάζεται, να τις εκβάλουμε ή να τις διαβάλουμε. Και εδώ που τα λέμε, είναι δύσκολο να επιβάλεις το ντόπιο σε πείσμα του συρμού, πρέπει όμως να το προβάλλουμε και να το περιβάλλουμε με τη στοργή που του αξίζει. Ποιος αμφιβάλλει γι’ αυτό;

ενσυναίσθηση: Η ‘συμπάθεια’ είναι παλιό, πολύ πριν τα ‘μάρμαρα’, λάφυρο των Άγγλων, Γάλλων, Πορτογάλων από τα ελληνικά. Οι λαφυραγωγοί διατήρησαν το νόημα, πλην δεν ήταν πάντα σεβαστικοί και όταν αργότερα υπεξαίρεσαν και την ‘εμπάθεια’, της ανέθεσαν άλλα σημασιολογικά καθήκοντα: ‘η ικανότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου και να κατανοείς τις σκέψεις και τα αισθήματά του’. Κι έτσι εμείς κάναμε ‘ρελάνς’ με την ‘εν-συν-αίσθηση’: ‘εν’ για τη μετακίνηση προς τον άλλον και ‘συν’ για την αλληλέγγυα στάση – πολύ πιο δραστικό και περιεκτικό. Όταν πρόκειται για προθέσεις, παίζουμε στο γήπεδό μας.

παρεμπιπτόντως: Παλιότερα, όταν προικώα των δεσποινίδων ήταν, μεταξύ άλλων, το πιάνο και τα γαλλικά, μπορεί να το έλεγαν ‘au fait’ ή ‘ à propos’ ή κάτι ανάλογο. Τώρα, με το αγγλόγλωσσο μονοπώλιο, σε κάμποσα στέκια επιπολάζει το ‘by the way’. Δεν είναι περίεργο που για πολλούς αυτό το τελευταίο είναι πιο οικείο και εύκολο από το ‘ειρήσθω εν παρόδω’ αλλά γιατί τόση ανορεξία για το ‘παρ-εμ-πιπτόντως’; Η συνέργεια των δύο προθέσεων (‘παρά’ και ‘εν’) συντομογραφεί με ακρίβεια ‘αυτό που επ’ ευκαιρία ή παρενθετικά πέφτει μέσα στην κουβέντα’. Η ελληνική έχει όλες τις καλές προθέσεις. Εμείς;

*

[πηγή:  Το Βήμα της Κυριακής, «λεξιλογείον» – 08.12.2024

◉

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.