αγριμολογος

Κανείς δεν μιλάει για τον σοβιετικό ιμπεριαλισμό ή τη συμμετοχή των Αράβων στο δουλεμπόριο. Ο Εντουάρντ Σαΐντ έφτιαξε ένα οικοδόμημα που λέγεται οριενταλισμός, όπου υποστηρίζει ότι η ανατολή, με τα ελαττώματά της, είναι επινόηση των Δυτικών

του ©Τάκης Θεοδωρόπουλος στην Καθημερινή

Εκεχειρίες παντού. Εκεχειρία στο Ιράν, στην Ουκρανία, στον Λίβανο. Το σχέδιο του προέδρου Τραμπ για την παγκόσμια ειρήνη καλπάζει. Τόσο, που έχω αρχίσει να υποψιάζομαι ότι ανοίγει μέτωπα για να τα κλείσει μετά ο ίδιος και να πει στους ψηφοφόρους του ότι έφερε την ειρήνη. Εκεχειρίες παντού, όμως εκεχειρίες υπό προθεσμία, εύθραυστες, έτοιμες ανά πάσα στιγμή να καταρρεύσουν. Ας μη γελιόμαστε. Κλείνουν μέτωπα, όπως απολυμαίνουν πληγές. Ομως, οι πληγές δεν θεραπεύονται. Καμία από τις εκεχειρίες δεν στηρίζεται στη λύση των προβλημάτων που προκάλεσαν τις συγκρούσεις, οι οποίες με τη σειρά τους οδήγησαν στην εκεχειρία. Λύθηκε το θέμα των πυρηνικών του Ιράν ή η εχθρότητά του κατά του Ισραήλ; Ή μήπως η Χεζμπολάχ θα σταματήσει να πετάει ρουκέτες στο Ισραήλ;

Κάθε μέτωπο και κάθε σύγκρουση έχουν τα δικά τους χαρακτηριστικά – εδαφικά, εθνοτικά, θρησκευτικά. Ομως, δεν μπορούμε να μη βλέπουμε αυτό που βλέπουν τα μάτια μας. Σε όλα αυτά τα μέτωπα, μηδέ της Ουκρανίας εξαιρουμένης, έρχεται στην επιφάνεια ένα πολιτισμικό ρήγμα, το οποίο για να δημιουργηθεί χρειάστηκαν κάτι αιώνες Ιστορίας. Είναι το μίσος κατά της Δύσης. Θα μου πείτε, πώς ορίζω αυτήν τη Δύση; Δύση είναι κι ο Τραμπ, Δύση ήταν κι ο Ντε Γκωλ, δύση ήταν κι ο Χίτλερ, η Ιερά Εξέταση, το δουλεμπόριο, ο ιμπεριαλισμός, οι θρησκευτικοί πόλεμοι, αλλά και ο Διαφωτισμός και οι αγώνες για τη δημοκρατία. Κυρίως όμως η πολυφωνία, το δικαίωμα στον διάλογο και τη διαφωνία, το πνεύμα της αγοράς. Η Δύση θεωρεί τον Χίτλερ ως εκτρωματικό δυστύχημα του πολιτισμού της. Εξω από τα σύνορά της, στη Ρωσία, ο Στάλιν αντιμετωπίζεται ως μια φυσιολογική, αναγκαία και μάλλον επιθυμητή φάση της Ιστορίας. Οι τζιχαντιστές τρομοκράτες δεν διεκδικούν κάτι που αρνούνται να τους προσφέρουν οι δυτικές κοινωνίες. Απλώς θέλουν να τις καταστρέψουν. Το ίδιο ισχύει και για το Ιράν και το Ισραήλ.

Δύση είναι η περιέργεια για το άλλο, το διαφορετικό, για ό,τι είναι ικανό να προκαλέσει αμφιβολίες για τις στερεωμένες πεποιθήσεις. Ενα από τα δυτικά στερεότυπα είναι ότι εμείς οι Δυτικοί δεν μπορούμε να καταλάβουμε τους άλλους πολιτισμούς, κυρίως το Ισλάμ. Δεν τους έχουμε μελετήσει αρκετά. Μάλλον περίεργο, αν μετρήσει κανείς τις χιλιάδες σελίδες που έχουν γραφτεί στις μεγάλες ευρωπαϊκές γλώσσες για το Ισλάμ και τις συγκρίνει με όσες έχουν γραφτεί στα αραβικά, για παράδειγμα, για τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό ή την ανεξιθρησκεία. Ομως, χαρακτηριστικό της συνείδησης του Δυτικού ανθρώπου είναι η ενοχή για την Ιστορία του στους αιώνες. Αισθάνεται ένοχος ακόμη και για την κατάντια όσων λαών απηλλάγησαν από την αποικιοκρατία. Ο λευκός Δυτικός Ευρωπαίος είναι ένοχος για τον ιμπεριαλισμό, για τη δουλοκτησία και την προσπάθεια επιβολής των δικών του πολιτισμικών αξιών σε άλλους πολιτισμούς. Και έχει σημασία το «Δυτικός». Κανείς δεν μιλάει για τον σοβιετικό ιμπεριαλισμό ή τη συμμετοχή των Αράβων στο δουλεμπόριο. Ο Εντουάρντ Σαΐντ έφτιαξε ένα οικοδόμημα που λέγεται οριενταλισμός, όπου υποστηρίζει ότι η ανατολή, με τα ελαττώματά της, είναι επινόηση των Δυτικών. Ο Σαρτρ θαύμαζε τον Στάλιν και αντιπαθούσε την γκωλική Γαλλία. Ο Φουκό υμνούσε τους Αγιατολλάδες. Η αλήθεια είναι ότι τα προϊόντα του φρενοκομείου εξασφάλιζαν, αν μη τι άλλο, μεγάλο κοινό την εποχή εκείνη μετά τον Μάη του ’68.

Σήμερα η επιρροή τους έχει υποχωρήσει στην πνευματική ατμόσφαιρα. Νεφελώματα άλλων καιρών που τα διέλυσε το φως της πραγματικότητας. Σήμερα, όμως, ζούμε τη μετάφραση των λέξεων και της σκέψης σε στάση απέναντι στην πραγματικότητα. Η επίθεση κατά της Δύσης που γίνεται σε πολλά μέτωπα δεν θα ήταν δυνατή αν δεν είχε προηγηθεί η υπονόμευση της δυτικής συνείδησης. Οι πολιτισμοί πεθαίνουν είτε επειδή υποκύπτουν σε εξωτερικούς εχθρούς είτε επειδή οι ίδιοι χάνουν τη συνείδησή τους, κοινώς ξεχνούν τον λόγο της ύπαρξής τους.

Στον σημερινό δυτικό κόσμο η αυτοσυνειδησία ταυτίζεται με τον προοδευτισμό και τον δικαιωματισμό οποιουδήποτε αυτοανακηρύσσεται μειονότητα. Εξαιρούνται όσοι προσπαθούν να προστατεύσουν τον πολιτισμό μας από τον μεταναστευτικό κατακλυσμό. Οσοι μιλούν για τις παλιές αξίες που τον οικοδόμησαν, την αρχαία Ελλάδα, τη Ρώμη και τον Χριστιανισμό αντιμετωπίζονται ως γέροντες αντιδραστικοί που ζουν έξω από την εποχή τους. Είναι κι αυτό μέρος της σύγχυσης που ταλανίζει τη δυτική παιδεία. Η ταύτιση όσων θέλουν να καταστρέψουν τη Δύση με όσους ασκούν κριτική στο προοδευτικό ρεύμα που προσπαθεί να υπερβεί τα όριά της. Και επειδή δεν ξέρει τι υπάρχει από την άλλη πλευρά, αναζητά καταφύγιο στη φαντασίωση της Ανατολής. Ποια είναι αυτή; Ο ολοκληρωτισμός του Πούτιν ή η θεοκρατία του Ιράν;

Ζούμε σ’ έναν κόσμο που έχει χάσει τις πολιτικές του ισορροπίες. Εχει χάσει και τις πολιτισμικές παραμέτρους του. Και μην ξεχνάμε ότι η Ελλάδα, γεωγραφικά τουλάχιστον, βρίσκεται ακριβώς πάνω στο ρήγμα.

◉