[Η νενέ·
06/05/2017 § Σχολιάστε
Συγκινητική μαρτυρία από τη Σμύρνη
Στα παληά χρόνια, ίσως από το 1860, ήτανε στον αυλόγυρο τση Άγια Φωτεινής ένα κοριτσίστικο σκολειό. Εκεί επήγε φαίνεται για λίγο καιρό και η νενέ μου η κώνα Παρασκευούλα καθώς και η μητέρα μου η Πολυξένη. Η νενέ μου το μόνο που απεκόμισε από το σκολειό αυτό, ήτανε το γράμμα όμικρον το οποίο το θυμότανε επειδή ήτανε στρογγυλό. Είχε κι ένα θείο που έμενε ματζί τους και που τόνε λέγανε Γιώργη. Αυτόνανε, κάποτε που γύριζεν από την εξοχικήν εκκλησιά του Προφητηλιά, τόνε χτύπησεν ένα βόδι με τα κέρατά του κι από τότες σακατεύτηκε, δεν μπόραγε να πορπατήση κι έμενε πάντα στο σπίτι. Ήτανε, ηλέγανε, πρακτικός φιλόσοφος, κι ερχόντουστε κι άλλοι φίλοι του, φιλόσοφοι κι αυτοί στο σπίτι μας και συζητάγανε. Η νενέ μου μάλιστα, θυμόντανε από τις συζητήσεις των φιλοσόφων εκείνων αυτό το αρχαίο γνωμικό:
Υπομονή των πενήτων
ού και κατελύτον
Δεν ξαίρω όμως αν αυτό το γνωμικό ήτανε της Ελεατικής φιλοσοφικής Σχολής ή της Πυθαγόρειας.
Είχε η νενέ μου το βιβλίο του Σεβάχ Θαλασσινού τυλιγμένο μέσα σε ένα τσερβέ ―κεντημένη ζώνη― κι όταν είχε κανένα μεταλλήκι περισσευούμενο μου τόδινε για να της διαβάσω τις περιπέτειες του Σεβάχ Θαλασσινού, τις οποίες ηάκουε με μεγάλην ευχαρίστηση. Η νενέ μου μούλεγε ότι παλαιά ηκαθούντανε στο μαχαλά μας η άμια Ντουντού ―θεία θα πη― η χιώτισσα που είχε μιαν αδερφή Τουρκάλα. Την είχανε αρπάξη οι Τούρκοι στις σφαγές της Χίου και τήνε παντρέψανε μ’ έναν δικό τους. Κάθε Κυριακή το λοιπόν μετά τη λειτουργία ήπαιρνε αντίντερο ―αντίδωρο― από την εκκλησιά η άμια Ντουντού, τόκρυβε μέσα στον κόρφο της τυλιγμένο σε χαρτάκι, το πήγαινε στην αδερφή τση εκεί στον Τουρκομαχαλά και τση τόδινε και τότρωγεν αυτή.
Ήλεγε στη νενέ μου η άμια Ντουντού για την αδερφή τση. Τι να κάνη η κακομοίρα που είχε παιδιά κοτζαμάμ άντρες, κι αν το μάθουνε πως φέρνω αντίντερο στη μάνα τους, θα με σφάξουνε.
_____
[από το βιβλίο: Ν. Kαρτσωνάκης-Nάκης, Θυμάμαι τη Σμύρνη, Tο Eλληνικό Bιβλίο, 1972]
Η φωτογραφία είναι από το σάιτ του Απόλλωνα Σμύρνης
[για ό,τι θα αποτύχει, ή μερικώς πετύχει στο μέλλον·
04/05/2017 § Σχολιάστε
«Οι λαοί δεν έχουν σταθερά ιδανικά.
Πιο εύκολα πείθονται από ένα δημαγωγό,
παρά κρατάνε σταθερά τα πιστεύω τους»
Νικολό Μακιαβέλι – Ο Ηγεμόνας
Το ποιοτικό επίπεδο της Δημοκρατίας, κυρίως η επιβίωσή της, εξαρτάται από την παιδεία που διαμορφώνει το εκπαιδευτικό σύστημα. Το θέμα της παιδείας δεν είναι μόνο πρόβλημα παραγωγικότητας της οικονομίας. Είναι προφανές ότι δίχως κριτική σκέψη ένα πολίτης ελάχιστα μπορεί να συνεισφέρει στην εύρυθμη, ισόρροπη και δίκαιη λειτουργία της κοινωνίας του. Η κριτική σκέψη είναι συστατικό στοιχείο της λογικής σκέψης. Η κριτική σκέψη είναι εξ ορισμού και ταυτοχρόνως συστηματική και δημιουργική. Με τη συστηματική σκέψη προσπαθούμε να βάλουμε σε κάποια τάξη το χάος του Κόσμου και της Φύσης.[1]
Ο Φρόυντ (1923) παρατηρεί σχετικά με τις παλινδρομικές τάσεις της κοινωνικής ψυχολογίας των μαζών. Η μάζα μας λέει:
«[…]σέβεται την ισχύ και επηρεάζεται μόνο λίγο από την καλοσύνη, που γι΄ αυτήν σημαίνει μόνο είδος αδυναμίας. Αυτό που απαιτεί από τους ήρωές της είναι ισχύς, ακόμη και βιαιότητα. Θέλει να εξουσιάζεται, να καταπιέζεται και να φοβάται τον κύριό της. Κατά βάση απόλυτα συντηρητική, αποστρέφεται βαθιά κάθε νεωτερισμό και πρόοδο και σέβεται απεριόριστα την παράδοση.» […] «με την συνύπαρξη των ατόμων στη μάζα αίρονται όλες οι ατομικές αναστολές, ενώ αφυπνίζονται προς ελεύθερη ορμική ικανοποίηση όλα τα θηριώδη, ωμά και καταστροφικά ένστικτα, που υποβόσκουν στο άτομο ως κατάλοιπα της πρωταρχικής εποχής της ιστορίας.»[…] «Οι μάζες δεν έχουν γνωρίσει ποτέ δίψα για αλήθεια. Απαιτούν αυταπάτες από τις οποίες δεν μπορούν να παραιτηθούν.»[2]
Όσες αναλύσεις και αν γραφτούν για το μέλλον της ανθρωπότητας, όσες αιτίες και αν αναλυθούν για «προσδοκίες» που διαψεύστηκαν από κοινωνικές επαναστάσεις κλπ., όσο και αν αναρωτηθούμε γιατί στην εποχή του θριάμβου των φυσικών επιστημών, συνεχίζουν, έστω και με μειωμένη επιρροή, θρησκευτικές δοξασίες και μυστικισμοί, πίσω από όλες τις απορίες και κυρίως τις απαντήσεις, θα βρίσκεται το ζήτημα της Παιδείας. Όλα τα οράματα για την πρόοδο της κοινωνίας για ένα καλύτερο δημοκρατικό Αύριο, σκόνταψαν και συνεχίζουν να σκοντάφτουν στην Παιδεία. Ό,τι με καλές προθέσεις απέτυχε στο παρελθόν και ό,τι θα αποτύχει, ή μερικώς πετύχει στο μέλλον, εξαρτάται πάντα από το ποσοστό του πληθυσμού που κατέχει επάρκεια κριτικής σκέψης που μόνο η παιδεία μπορεί να προσφέρει.
_______________
[1] Γ.Β. Δερτιλής, Η Τυραννία της Αμάθειας, Athens Review of Books, τ.83, Απρίλιος 2017
[2] Φρόυντ, Ψυχολογία των μαζών και ανάλυση του εγώ, μτφρ: Κ. Τρικεριώτη, εκδόσεις Επίκουρος 1994
η φωτογραφία είναι του ©αγριμολόγου
[το διφορούμενο
26/04/2017 § Σχολιάστε
Θολές σκέψεις
περί…
Όπως το «τέλος της Ιστορίας» συμπίπτει με την αποθέωση νέων ιστορικών και φιλοσοφικών μελετών, άρα και της Ιστορίας, έτσι και το «τέλος της τέχνης» συμπίπτει με την αποθέωση της Τέχνης που προκαλείται από την ίδια την ποιητική πράξη, την προκαλεί η ίδια η Ποίηση όπου η δομή της συνεχώς αναδιαρθρώνεται εισάγοντας συνεχώς Το διφορούμενο κατά τη διαδικασία της, η οποία δεν είναι φυσικά μονογραμμική, υπάρχουν οι αναγκαίες μεταπτώσεις (βλ. μουσική), το αυτό ισχύει για όλες τις τέχνες, διότι νομοτελειακά οι (επικαιρικές) έννοιες σβήνουν κι αυτό που τελικά απομένει στην τέχνη, δεν είναι παρά η δομική σύνταξη «των σημείων» της. Όταν βεβαίως μιλάμε για… αποθέωση, εννοούμε πάντα ότι αυτή που συντελείται μεταξύ των ολίγων, των ελαχίστων υποψιασμένων, οι οποίοι στο σύνολο του πληθυσμού, δεν αποτελούν παρά ένα αμελητέο μονοψήφιο ποσοστό λίγο πάνω από το 0% αλλά συμβάλλει ανάλογα με το κάθε φορά «βάρος» της, άλλοτε σημαντικά κι άλλοτε ελάχιστα στην εξέλιξη της κοινωνίας συνολικά.
Με συγχωρείτε που σας αντιλέγω, αλλά στη θέση σας δεν θα χρησιμοποιούσα επιχειρήματα του είδους, διότι είναι κοινότοπα. Μα κύριέ μου οι κοινοί τόποι όπως τολμάτε να λέτε είναι τα ευκόλως, δια των ελαχίστων, εννοούμενα, διότι πολλά ή όλα μπορούν να παρουσιαστούν -φιλοδοξούν τέλος πάντων- ως νεωτερισμός· όπως ερωτά γεμάτος απορία ο Σαραμάγκου[*] και σας ερωτώ κι εγώ με τη σειρά μου την ίδια ερώτηση: γιατί εσείς δεν θα λέγατε «νύχτα του χρόνου»; Απάντηση: Γιατί ο χρόνος έπαψε από μόνος του να είναι νύχτα από τότε που οι άνθρωποι άρχισαν να γράφουν, ή να διορθώνουν, το οποίο επαναλαμβάνω, είναι έργο ιδιαίτερα εξεζητημένο, είναι ένα είδος μεταμόρφωσης. Μου αρέσει η φράση σας. Κι εμένα, προπαντός γιατί είναι η πρώτη φορά που τη λέω, τη δεύτερη φορά δεν θα έχει την ίδια χάρη. Θα έχει γίνει κοινός τόπος.
(θα έπρεπε εδώ να προηγηθούν περισσότερες «εξηγήσεις» αλλά τέλος πάντων σημειώσατε «χ») Στη πρώτη παράγραφο μιλώ για Το διφορούμενο και αυτό ίσως είναι το κλειδί· ο Κίρκεγκωρ συνέδεσε Το διφορούμενο με το άγχος. Όλα αυτά γράφονται, ομολογώ, με έντονες επιφυλάξεις διότι δεν αποκλείω Το διφορούμενο να έχει προέλευση από τους αρχαίους μύθους, τις παλιές τελετουργίες με Τα διφορούμενα σύμβολα που πέρασαν από το μύθο στην ποίηση για την υπόμνηση άλλων επιπέδων ύπαρξης. Μήπως Το άλλο δεν υποδηλώνει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αυτό Το μυστικό (το κρυμμένο) που περιέχεται μέσα στο σύστημα της παίδευσης και αποτελεί (μεταλαμπαδευόμενο εκ της παιδείας) αναπόσπαστο στοιχείο καλλιέργειας ενός ατόμου;
Υποθέτω, τι να σας πω…
ΥΓ: Οι καλλιτέχνες του «σαββατοκύριακου» και η επωνυμία «μεγάλος» για ναΐφ ζωγράφους οι οποίοι δήθεν αντιπροσωπεύουν «την παράδοσή μας» κατά τους φανατικούς οπαδούς «της γενιά του ‘30», απωθούν με το φάλτσο τους, κυρίως λόγω έλλειψης μιας απαραίτητης αυτογνωσίας.
[*] Ζοζέ Σαραμάγκου, Ιστορία της Πολιορκίας της Λισαβόνας, εκδόσεις Καστανιώτη
Στη φωτογραφία: η φάτσα του αγριμολόγου στο μουσείο Πεσσόα στη Λισαβόνα
[η γέννηση των φυλών·
23/04/2017 § Σχολιάστε
Koi-San People (Bushmen) Anthropology Biodiversity Forum
Mια φορά και ένα καιρό στην αρχή, υπήρχαν δύο. Ο ένας ήταν τυφλός και ο άλλος κυνηγούσε. Μία μέρα ο κυνηγός ανακάλυψε μία τεράστια τρύπα στη γη σαν κρατήρας, γεμάτη θηράματα κι άρχισε να σκοτώνει κυρίως τα νεότερα. Ο τυφλός, αισθανόμενος μέσω της ανεπτυγμένης του όσφρησης , είπε: «Δεν πρόκειται για θηράματα, αλλά βοοειδή».
Όταν η όραση του τυφλού επανήλθε, επισκέφθηκε μαζί με τον κυνηγό το χώρο με τα θηράματα. Επιβεβαιώθηκε βλέποντας ότι επρόκειτο πράγματι για αγελάδες με τα μοσχαράκια τους. Στη συνέχεια, έφτιαξε στα γρήγορα ένα kraal, ένα φράχτη από αγκάθια, γύρω από τον χώρο, χρίζοντας εαυτόν Οτεντότο. Από τότε το ίδιο πράττουν μέχρι σήμερα, ακολουθώντας την παράδοση, όλοι οι απόγονοί του, Οτεντότοι.
Όταν ο κυνηγός ήρθε και είδε τι έκανε ο πρώην τυφλός, κατάλαβε ότι τώρα θα έχει αντιμετωπίσει τεράστιες δυσκολίες στην αναζήτηση θηράματος. Θέλησε λοιπόν κι εκείνος να χρίσει τον εαυτό του… «Άκου να δεις!» του είπε ο άλλος, «πρέπει να πετάξεις αυτή την αλοιφή στη φωτιά και στη συνέχεια να τη χρησιμοποιήσεις». Ο κυνηγός ακολούθησε τη συμβουλή του -τώρα πλέον- Οτεντότου. Τεράστιες φλόγες ξεπετάχτηκαν προς το πρόσωπο του κι ο άμοιρος κινδύνεψε να καεί. Τρομαγμένος και συνάμα ευτυχής πήρε το δρόμο της διαφυγής. Καθώς έφευγε ο άλλος του φώναξε «Ορίστε πάρε ένα kirri (μαγκούρα) και τρέχα στους λόφους και στα δάση να κυνηγήσεις, να βρεις το μέλι σου».
Έτσι γεννήθηκε η φυλή των Βουσμάνων.
*
[Πατροπαράδοτο Νοτίου Αφρικής σε ελεύθερη απόδοση του αγριμολόγου]
Οτεντότοι. Λαός, που άλλοτε ήταν εγκατεστημένος σε ολόκληρη τη νότια Αφρική, σήμερα, αρκετά περιορισμένος σε αριθμό ζει στις πιο απρόσιτες ζώνες της νοτιοδυτικής Αφρικής.
Βουσμάνοι. Οι Σαν, γνωστοί και ως Βουσμάνοι, κατάγονται απευθείας από τον αρχικό πληθυσμό των προγόνων του ανθρώπου από τους οποίους προέκυψαν όλοι οι άλλοι αφρικανικοί πληθυσμοί και τελικώς εκείνοι που εγκατέλειψαν την αφρικανική ήπειρο για να εξαπλωθούν σε άλλα μέρη του κόσμου. Είναι πολύ αρχαιότεροι από τους Οτεντότους, αλλά το παραμύθι μας προφανώς προέρχεται από την παράδοση των Οτεντότων. Η ονομασία Βουσμάνος είναι Ολλανδική (bosjesman: από το bosje που σημαίνει δάσος, και το man που σημαίνει άνθρωπος, δηλαδή άνθρωπος των δασών).
αγριμολογος 