Προτάσεις για νέο νόμο ελευθερίας του Τύπου
21/06/2015 § Σχολιάστε
«…ο λεγόμενος «τυποκτόνος νόμος» όχι μόνο δεν εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο υποτίθεται ότι θεσπίσθηκε, αλλά σχεδόν πάντα λειτουργεί υπέρ των εχθρών της ελευθερίας του λόγου.»
Αφίσα και σκίτσο του ©Tomi Ungerer
Του ΜΑΝΩΛΗ ΒΑΣΙΛΑΚΗ*
Σκοπός του περί τύπου νόμου ήταν υποτίθεται η προστασία της τιμής και της υπόληψης των πολιτών και η αποκατάσταση σε περίπτωση συκοφάντησης. Δεν είναι ο αθέμιτος πλουτισμός και η δήθεν αποκατάσταση του ενάγοντος όταν μετά από χρόνια τελεσιδικήσει η υπόθεση. Ο N. 1178/1981, όπως τον χειροτέρεψαν οι νόμοι Βενιζέλου 2243/94 και 2328/1995, έγινε ακριβώς εργαλείο εκβιασμού, φίμωσης και αθέμιτου πλουτισμού από αυτούς που έχουν κάνει επικερδές επάγγελμα την υπεράσπιση της δήθεν θιγείσας τιμής και η υπόληψής τους και το απόλυτο εργαλείο για δημόσια πρόσωπα ώστε να επιβάλουν τη λογοκρισία στην κριτική στην οποία δείχνουν σφοδρή δυσανεξία. Μετατράπηκε σε μάστιγα της ελευθερίας του λόγου και του τύπου.
Θα μπορούσα να δώσω πολλά παραδείγματα για το πώς ο λεγόμενος «τυποκτόνος νόμος» όχι μόνο δεν εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο υποτίθεται ότι θεσπίσθηκε, αλλά σχεδόν πάντα λειτουργεί υπέρ των εχθρών της ελευθερίας του λόγου. Καταρχήν, ο εμφανιζόμενος ως θιγμένος δεν ζητά την άμεση ανάκληση όσων υποτίθεται ότι τον έθιξαν βαρύτατα, δεν ζητά την άμεση αποκατάσταση, αλλά με μια αγωγή ζητά αποζημίωση εκατοντάδων χιλιάδων ή και εκατομμυρίων ευρώ. Και μόνον αυτό αρκεί για να αποδειχθεί ότι ο νόμος είναι κακός και πρέπει να αλλάξει. Και μόνον αυτό αρκεί για να αποδειχθεί ότι ο ενάγων υποκρίνεται τον θιγμένο, αφού άλλα είναι εκείνα που τον ενδιαφέρουν: θα υπομένει την προσβολή για όσα χρόνια απαιτηθεί ώστε να «αποκατασταθεί» η τιμή του που τιμή δεν έχει, αφενός με την όσο γίνεται μεγαλύτερη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που δήθεν υπέστη και αφετέρου με την δήθεν αποκατάσταση διά της καταχώρισης στον Τύπο περίληψης της απόφασης που έκανε δεκτή –έστω και κατά μικρό ποσοστό– την αγωγή του.
Καμιά φράση αυτού του νόμου δεν έχει γραφεί για να υπηρετεί τον υποτίθεται δίκαιο σκοπό του. Δεν υπάρχει διαστροφή του νοήματος της δημόσιας κριτικής, ακόμη και βιασμού του ύφους, που να μην ευνόησε ο νομοθέτης και να μην αποδέχθηκε η εθελοτυφλία της νομολογίας, εξ ου και οι τόσες καταδίκες της χώρας μας στο Στρασβούργο. Ο νόμος παρέχει τη δυνατότητα στους ενάγοντες να κακοποιήσουν την ελευθερία του άλλου, την ελευθερία του λόγου και του τύπου, προκειμένου να διεκδικήσουν ένα μεγάλο ποσόν που θα απαλύνει τον ψυχικό πόνο που υπέστησαν (π.χ. το άλγος που ένιωσε «έξαλλος ακροδεξιός εθνολαϊκιστής» πολιτικός, το οποίο θα εξαλειφθεί με την καταβολή 2 εκατομμυρίων ευρώ). Και το πραγματικό θύμα, ο διωκόμενος συντάκτης του επίμαχου δημοσιεύματος, δεν έχει το παραμικρό όπλο να αντισταθεί στον παραλογισμό αυτού του άδικου νόμου, παρά μόνο αν έχει την τύχη να χειριστούν την υπόθεσή του δικαστές που δεν αγνοούν τη νομολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου (και του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ). Σε περίπτωση απόρριψης της αγωγής, που σημαίνει ότι ήταν προφανώς αβάσιμη, καταχρηστική ή και εκβιαστική, παραδόξως δεν θεωρείται ότι προσεβλήθη η προσωπικότητα ή άλλα έννομα αγαθά τού αδίκως εναχθέντος ή ότι υπέστη ηθική βλάβη ώστε να μπορεί να ασκήσει κάποιο ένδικο μέσον.
Με δυο λόγια, με την άσκηση αγωγής, ο ενάγων δεν έχει να χάσει τίποτε, αντιθέτως, υπάρχει πιθανότητα να κερδίσει ένα μεγάλο ή καμιά φορά και τεράστιο ποσόν με τα κατώτατα όρια που όρισε με προφανή δόλο ο νομοθέτης. Ακόμη κι αν ο εναγόμενος δικαιωθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, αποζημιώνεται από τους έλληνες φορολογούμενους, ενώ ο αδικοπραγήσας ενάγων μπορεί να απολαμβάνει ανενόχλητος τα χρήματα που αθεμίτως αποκόμισε με τις επανειλημμένες κακοδικίες των ελληνικών δικαστηρίων. Ο εναγόμενος, στην καλύτερη περίπτωση μετά από χρόνια ταλαιπωρίας θα πρέπει να αισθάνεται δικαιωμένος αν απορριφθεί η αγωγή, στη χειρότερη μπορεί να χάσει το σπίτι του ή την περιουσία του και σε κάθε περίπτωση ένα μέρος της ελευθερίας του και την ψυχική του ηρεμία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Έχει συμβεί ακόμη και το ακραίο κρούσμα να υποβάλλονται πολλές πανομοιότυπες αγωγές για το ίδιο κείμενο και να προσδιορίζονται σε διαφορετικές ημερομηνίες ώστε ο εναγόμενος να καταστρέφεται οικονομικά και ψυχολογικά διά της δικαστικής διαδικασίας και μόνο. Θα μπορούσα να συνεχίσω περιγράφοντας τις διαστροφές του νόμου της ανελευθερίας, αλλά είναι προτιμότερο να παραθέσω μερικές ιδέες και προτάσεις, όχι βέβαια νομοτεχνικά επεξεργασμένες αφού δεν είμαι νομικός, οι οποίες θα συνέβαλαν στην σύνταξη ενός νόμου ελευθερίας του λόγου και του τύπου και όχι ανελευθερίας, εκβιασμού και τρομοκρατίας όπως συμβαίνει με τον σημερινό νόμο.
1. Προϋπόθεση του παραδεκτού έγερσης αγωγής αστικής αποζημίωσης είναι να έχει ζητήσει ο ενάγων αποκατάσταση της αλήθειας και να υπήρξε άρνηση, απροθυμία ή μη επαρκής και ρητή αποκατάσταση. Η αποκατάσταση της αλήθειας θεωρείται οιονεί εξωδικαστικός συμβιβασμός. Προθεσμία κατάθεσης της αγωγής αστικής αποζημιώσεως να είναι 6 μήνες από το επίμαχο δημοσίευμα (και όχι 5 χρόνια όπως ισχύει σήμερα).
2. Μετά την υποβολή της η αγωγή μελετάται από αρμόδιο προς τούτο δικαστικό λειτουργό-εισηγητή, και σε περίπτωση που είναι προφανώς αβάσιμη, καταχρηστική, εκβιαστική, ή τα αιτήματά της αντίκεινται στις αποφάσεις του ΕΔΑΔ, τίθεται στο αρχείο με την ανάπτυξη του σχετικού σκεπτικού, ώστε ο ενάγων να μπορεί να το προσβάλει εφόσον επιμένει στην αγωγή του.
3. Σε περίπτωση απόρριψης της αγωγής επιδικάζεται το ήμισυ του αιτηθέντος και απορριφθέντος ποσού στον εναγόμενο. Θα μπορούσε να γίνει αυστηρότερο αν προσθέταμε και για το απορριφθέν μέρος. Αυτό είναι το κλειδί για να σταματήσει η βιομηχανία υποβολής καταχρηστικών αγωγών, χωρίς καμιά συνέπεια για τους ενάγοντες. Η προσθήκη θα περιόριζε αυτομάτως τις απαιτήσεις εκατοντάδων χιλιάδων ή εκατομμυρίων ευρώ.
4. Προϋπόθεση χρηματικής αποζημίωσης για ηθική βλάβη πολιτικού ή δημοσίου προσώπουείναι να έχει υποβάλει εκτός από αγωγή και μήνυση ο ενάγων. Μέχρι την εκδίκαση της μήνυσης η συζήτηση της αγωγής αναστέλλεται.
5. Σε περίπτωση που γίνει δεκτή η αγωγή αλλά ο εναγόμενος δικαιωθεί από το ΕΔΑΔ, δικαιούται να ζητήσει ως αποζημίωση όλο το αιτούμενο ποσόν εντόκως από τον ενάγοντα εις ολόκληρο με το ελληνικό δημόσιο.
6. Σε περίπτωση υποβολής πολλών και με το ίδιο περιεχόμενο αγωγών για ένα άρθρο ή βιβλίο ή την αρθρογραφία ή εκπομπή/ές που αφορά ένα θέμα αυτές υποχρεωτικά συνεκδικάζονται.
7. Σε περίπτωση καταδίκης της χώρας μας από το ΕΔΑΔ, οι ενάγοντες υποχρεούνται να επιστρέψουν τα ποσά που αθεμίτως εισέπραξαν και επιπλέον να αποζημιώσουν τον εναγόμενο αντί των ελλήνων φορολογουμένων.
8. Τα κατώτερα ποσά που όριζε ο προηγούμενος νόμος καταργούνται και αφήνονται στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου. Ωστόσο, αυτά δεν μπορεί να είναι υπερβολικά ή εξοντωτικά, έτσι που να καταστρέφουν το μέσον ενημέρωσης ή τον συντάκτη του επίδικου δημοσιεύματος.
* Ο Μ. Βασιλάκης είναι διευθυντής της Athens Review of Books.
Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών, Παρασκευή 19 Ιουνίου 2015, σελ. 28.
Η λογοκρισία είναι απεχθέστερη κι από το απεχθέστερο έργο
30/05/2015 § Σχολιάστε
Στη φωτογραφία ένα Αίσχος του Gustave Courbet το δαιμονικό έτος 1866: Η προέλευση του κόσμου
Δεν μας αρέσουν οι «κώλοι»; να εξαφανιστούν κι ο ηθικός αυτουργός να κρεμαστεί ανάποδα. Δεν μας αρέσει ο χυδαίος λόγος; να κλείσουμε φυλακή τον συγγραφέα του. Όλα τα αίσχη να λογοκριθούν, να μπουν στα ντουλάπια μας, κρυμμένα καταχωνιασμένα, μακριά, μη και μολυνθεί, σκανδαλιστεί ανθρώπου μάτι. Οι λογοκριτές αντιπροσωπεύουν «κάτι το ωραίον» -το ιδανικό της βυζαντινής μας αρχοντιάς με τους ιερούς μας νεκρόφιλους των λειψάνων και των κρυφών αναμάρτητων οργασμών των εσαεί ατιμώρητων παιδόφιλων. Λογοκριτές προς υπεράσπιση των οριζοντίως και καθέτως κυριαρχούμενων αυριανικών εντύπων του ωραίου, με περίλαμπρο περιτύλιγμα Ωραίου.
Ό,τι δεν μας αρέσει:
Στο πυρ το εξώτερον, είναι σκώληκας ακοίμητος, ρίξτε το στη λίμνην του πυρός καιομένη πυρί και θείω, όπου ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων (τα πλάγια: Ματθ. η’ 12)
Κατόπιν θα βρεθούν και τα κριτήρια αξιολόγησης, το ποιόν των Λογοκριτών, αυτών που θα διορίζουν τους Λογοκριτές, αυτοί που θα καθαρογράψουν θα περιγράψουν και θα αποσαφηνίσουν το αμιγώς Καθώς Πρέπει όλων των αναμάρτητων των Καθαρών των Τεραστίων Καλλιτεχνών και των πλυμένων Κώλων.
Θα βρεθούν-θα βρεθούν-θα βρεθούν. Θέληση να υπάρχει.
Υπογραφές:
Αντρέι Ζντάνοφ – Αδόλφος Χίτλερ
Κύριε Ξυδάκη, 12 χρόνια μετά το «Outlook», και πάλι λογοκρισία;
29/05/2015 § Σχολιάστε
Θίχτηκε ιερέας, πιθανόν αόμματος, μπρος στα αίσχη στους κόλπους του δικού του επαγγέλματος
Kris Verdonck: Stills – μερική άποψη
«Προσβολή της δημοσίας αιδούς» από έργο Τέχνης; –Τι νόμος είναι αυτός που απαγορεύει την ελευθερία της έκφρασης σε κράτος μέλους του προηγμένου κόσμου;
Δεν πάμε καλά.
H καταγγελία ενός ιερωμένου έγινε αιτία να καθαιρεθεί ένα έργο τέχνης από την καρδιά της Αθήνας: η βιντεοπροβολή Stills του Κρις Βέρντονκ που προβαλλόταν σε κτίριο επί των οδών Παρνασσού και Παπαρηγοπούλου, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Fast Forward της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών.
Το έργο πρόλαβε να μείνει στη θέση του για έξι νύχτες – από τις 22.00 έως τη 1.00 – αλλά την έβδομη, δηλαδή το βράδυ της Τετάρτης είχε αποκαθηλωθεί, καθώς διερχόμενος ιερέας φέρεται να προσεβλήθη από τις εικόνες που προβάλλονταν – γυμνές υπερμεγέθεις ανθρώπινες φιγούρες που συγκρατούν κτίρια ως άλλες καρυάτιδες – και έκανε καταγγελία στην αστυνομία.
Στο τμήμα εκλήθησαν οι υπεύθυνοι εκ μέρους της Στέγης και αφού ενημερώθηκαν ότι η προβολή θεωρήθηκε ότι προσβάλλει τη δημόσια αιδώ προχώρησαν σε απομάκρυνση του έργου.
Κατόπιν τούτου η Στέγη εξέδωσε την παρακάτω Ανακοίνωση:
Η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, υποχρεώθηκε να διακόψει την προβολή του έργου με τον τίτλο «Stills» του Kris Verdonck που εντάσσεται στο Fast Forward Festival 2, στη συμβολή των οδών Παρνασσού και Παπαρηγοπούλου (πλατεία Κλαυθμώνος), κατόπιν καταγγελιών επί του περιεχομένου αυτού, επειδή σέβεται και υπακούει τους νόμους.
Είμαστε αντίθετοι σε αυτή τη λογική αντιμετώπισης ενός έργου τέχνης. Το γυμνό αποτελεί στοιχείο καλλιτεχνικής έκφρασης, δεν είναι χυδαίο ούτε άσεμνο.
Λυπόμαστε που 12 χρόνια μετά το Outlook, συζητάμε ακόμα αν είναι προσβλητικό το γυμνό σε ένα σύγχρονο έργο τέχνης. Ας αναλογιστεί ο καθένας μας τι είναι χυδαίο, τι θα έπρεπε να μας ενοχλεί πιο πολύ, η εικόνα γυμνών ανθρώπων που προβάλλονται σε ένα τοίχο πάρκινγκ της πλατείας Κλαυθμώνος ή η καθημερινότητα εξαθλιωμένων ανθρώπων που ζουν στην κάτω μεριά της πλατείας.
Πώς κρίνεται τι είναι επιτρεπτό και τι όχι; Αυτό που πρέπει να συζητηθεί είναι πώς οριοθετείται το άσεμνο σε ένα έργο τέχνης. Γιατί αφορά μόνο τη σύγχρονη τέχνη και δεν υπάρχει κανένα αντίστοιχο θέμα προσβολής δημοσίας αιδούς σε αρχαία ή αναγεννησιακά έργα; Είναι καιρός πια να συζητήσουμε για την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης στο δημόσιο χώρο.
***
Περιγραφή του έργου Stills από Τη Στέγη αλλά και τον δημιουργό Kris Verdonck:
Γυμνοί γίγαντες, εγκλωβισμένοι σε ασφυκτικά περιβάλλοντα, στοιχειώνουν την Αθήνα. Η πόλη γίνεται σκηνικό και οι τοίχοι χαρακτηριστικών κτιρίων της μετατρέπονται σε ιδανικούς καμβάδες για τις μνημειώδεις «ζωντανές τοιχογραφίες» του Κρις Βερντόνκ.
Η βασική ιδέα για τα Stills που ο Κρις Βερντόνκ δημιούργησε ειδικά για την Αθήνα είναι οι Καρυάτιδες. «Πρόκειται κυρίως για περήφανους ανθρώπους, άντρες και γυναίκες, που συχνά υποστηρίζουν την ιδεολογία μιας συγκεκριμένης αρχιτεκτονικής, παγωμένοι σε μια θέση προσπάθειας, με τους μυς σε μεγάλη ένταση. Μερικές φορές είναι μισά πλάσματα, κατά το ήμισυ άνθρωποι και κατά το ήμισυ κτίρια, γίγαντες ή λεπτομέρειες, αλλά πάντα είναι απλώς το ντεκόρ της καθημερινής μας ζωής. Στα Stills, οι χαρακτήρες που προβάλλονται δεν είναι τόσο ηρωικοί· είναι καθημερινοί άνθρωποι σαν εσάς κι εμένα, που αμφιβάλλουν για την ιδεολογία.», δηλώνει ο δημιουργός.
Αρχικός προορισμός των Stills, των βιντεοπροβολών ή, μάλλον, των ζωντανών τοιχογραφιών που δημιουργεί από το 2006 ο αβάν-γκαρντ Βέλγος δημιουργός Κρις Βερντόνκ (γενν. 1974), ήταν τα ηγεμονικά, σαν μαυσωλεία, κτίρια που χτίστηκαν επί Μουσολίνι έξω από τη Ρώμη, προκειμένου να υμνήσουν το φασιστικό ιδεώδες.
Ολόγυμνες ανθρώπινες φιγούρες κολοσσιαίου μεγέθους, εγκιβωτισμένες σε υπερβολικά στενούς χώρους, προβάλλονται στην πρόσοψη χαρακτηριστικών κτιρίων της πόλης. Ασφυκτιούν, σαν ηττημένοι Άτλαντες, κάτω από το βάρος των τοίχων, της πόλης, του κόσμου, της Μνήμης, της Ιστορίας. Αργοσαλεύουν και αναρριγούν μέσα στην αναπόδραστη συνθήκη ανελευθερίας τους – ενίοτε μουρμουρίζουν, σαν μόνη παρηγοριά, μελωδίες από τις βαγκνερικές όπερες… Η εικόνα είναι εμβληματική και πολύσημη.
Οι «γίγαντες» του Βερντόνκ μπορούν να ιδωθούν μέσα από δεκάδες οπτικές – είναι τα παραμορφωμένα είδωλα των κατοίκων μιας πόλης, τα τοτέμ της καταπιεστικής μεγαλομανίας του φασισμού κ.ο.κ. Ο καλλιτέχνης, ανανοηματοδοτώντας τα κελεύσματα των ριζοσπαστών της δεκαετίας του 1960, ανοίγει εκ νέου τον ορίζοντα των προσδοκιών για τη σχέση τέχνης και καθημερινότητας, δημόσιου χώρου και ιδιωτικής συγκίνησης, αμφισβητούμενης και ηγεμονικής γεωγραφίας. Με σπουδές εικαστικών τεχνών, αρχιτεκτονικής και θεάτρου, ο Βέλγος δημιουργός ενσωματώνει τις καταβολές του στον υβριδικό γαλαξία του έργου του και ανασυνθέτει τους όρους «αστική παρέμβαση», «θεατρικότητα» και «εικαστικό περιβάλλον», επιδιώκοντας την αλληλεπίδραση των τεχνών και την παρεμβατική ισχύ τους στη μνήμη των πόλεων.
Πατήστε εδώ για να διαβάσετε σημείωμα του σκηνοθέτη.
Μαυρίλα στη πόλη της Καβάλας
17/05/2015 § Σχολιάστε
αγριμολογος 