αγριμολογος

Δημοσιοι μύθοι

Του Παντελή Μπουκάλα
Ιστορίες για το «κακό Δημόσιο» έχουμε να πούμε όλοι. Είτε σαν παθόντες είτε σαν φίλοι θυμάτων. Αλλά και ιστορίες που φτάνουν ώς τ’ αυτιά μας ύστερα από δέκα σπασμένα τηλεφωνήματα, φουσκωμένες συνήθως, κι αυτές τις αναμεταδίδουμε σαν γεγονότα που υπήρξαμε τάχα αυτόπτες μάρτυρές τους, για να ενισχύσουμε την αληθοφάνειά τους, Μπορεί να φταίει το ότι η «αφήγηση του κακού» έχει πάντοτε περισσότερους πιστούς από την εξιστόρηση της καλοσύνης. Ισως πάλι να υπαγορεύει τη στάση μας η παμπάλαιη λογική του εξιλαστηρίου θύματος. Ισως να χρειαζόμαστε απλώς ένα άλλοθι.

Ως ένα βαθμό φαίνεται ότι πράγματι το κακό Δημόσιο χρησιμοποιείται προς εξιλασμό των αμαρτιών όλων των απέξω. Γιατί ιστορίες γι’ αυτό λένε χαιρέκακα και δημοσιογράφοι όχι και τόσο αναμάρτητοι, και ταξιτζήδες μαθημένοι στην πονηρία, και υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, εργολάβοι, μπαρμπέρηδες, κλειδαράδες, ιδιαιτεράδες, δικηγόροι, παπάδες που ποτέ τους δεν έκοψαν απόδειξη, μολοταύτα πνέουν μένεα κατά των μεγαλοφοροφυγάδων, και ιδιώτες γιατροί που δηλώνουν πένητες στην εφορία και ας συντηρούν ιατρείο στις ακριβότερες περιοχές της πρωτεύουσας κ.ο.κ. Ετσι φτιάχνονται οι κοινοί τόποι. Και οι αστικοί μύθοι επίσης.

Δεν είναι βέβαια αστικός μύθος η διαφθορά στο Δημόσιο. Μύθος όμως είναι σίγουρα ο ριζωμένος κοινός τόπος ότι, για να βρεις έντιμο δημόσιο υπάλληλο πρέπει να διαθέτεις το φανάρι του Διογένη και την υπομονή του. Επίσης μύθος ότι στον ιδιωτικό τομέα ανθούν αποκλειστικά η τιμιότητα, η ανιδιοτέλεια και η φιλοπατρία, η οποία ξαναμπήκε εσχάτως στο λεξιλόγιό μας, και μάλλον από λάθος πόρτα. Και μύθος, τι άλλο, το ότι το Δημόσιο περίπου αυτοδημιουργήθηκε. Ξυπνήσαμε απλώς μια μέρα και είδαμε μπροστά μας πολεοδομίες, νοσοκομεία, τελωνεία, κρατικές τηλεοράσεις, ΙΚΑ, εφορίες – και τα βρήκαμε μάλιστα ήδη υπερδιογκωμένα, γεμάτα υψηλοαργόμισθους και διεφθαρμένα. Αυτό τουλάχιστον δείχνουν να πιστεύουν τα επιτελεία των κομμάτων που κυβέρνησαν τη χώρα. Και αυτό θέλουν να πιστέψουμε κι εμείς. Θαρρείς και μόνο διά της τηλεοράσεως προσλαμβάνουμε την πραγματικότητα.

Δεδομένου ότι αυτοπροσλήψεις δεν γίνονται, αν είναι διογκωμένο το Δημόσιο, κάποιοι το διόγκωσαν· για τους δικούς τους λόγους, όχι για την καλύτερη εξυπηρέτηση του κόσμου. Και για δικούς τους λόγους αντιμετώπιζαν επί χρόνια ανέμελα, μ’ ένα «δεν βαριέσαι», τα περιστατικά διαφθοράς, όσο κι αν πλήθαιναν. Μπορεί να τα χρησιμοποιούσαν σαν άλλοθι για τη δική τους υψηλή διαφθορά. Μπορεί απλώς να εθελοτυφλούσαν ή να μην ήθελαν να σπάσουν τους δεσμούς χρήματος όταν διαπίστωναν ότι πρωταγωνιστούν δικοί τους άνθρωποι. Αυτονόητα πράγματα. Τι άλλο να πεις όμως όταν βλέπεις ότι τώρα, μόλις τώρα, αποφάσισαν να αναζητήσουν επίορκους, συστηματικούς κοπανατζήδες και προσληφθέντες με πλαστά χαρτιά; Αν χρειαζόταν η τρόικα και γι’ αυτό, παναπεί ότι σε τίποτα δεν φταίει ο στραβός μας ο γιαλός.

[Καθημερινή]

.

«Οι Βαβουτσικάριοι στη σπουδαία πόλη της Βαβυλώνος»

Τώρα που ξεκινώ για τη νωθρή κατάβαση των ασήμαντων καταθέσεών μου, θα ήθελα πρωτίστως, να σας πω για τη ρίζα της ξεχασμένης έννοιας «Βαβουτσικάριος» ή Βαβουτσιάς –εκ του ‘βαυώ’, που για ορισμένους λόγιους του «Ποιείν», προέρχεται από το ‘γραία’ και κατ’ άλλους εκ του ‘παπουτσής’ ή σκέτο ‘παπούτσι’ κι ενίοτε ‘ιπτάμενο παπούτσι’ –τελευταία σπουδαία επιτεύγματα των ιπτάμενων παπουτσιών ήταν τα εκσφενδονισμένα στα κεφάλια των Τζωρτζ Μπους της Αμέρικα, του Ιρανού Αχμαντινετζάντ και του Γεωργίου Παπανδρέου Β’ του Έλληνος. Στη δεκαετία του 30, στη Θεσσαλία βρισκόταν ακόμη σε χρήση η λέξη ‘βαβουτσάς’ και στην Κωνσταντινούπολη το ‘μπουμπούτσης’ –και για να ρίξω ντόρτια μαλλιαρά τα οποία ευκόλως σκαμπάζετε- από την ίδια ρίζα προέρχεται κι ο δικός μας ‘μπαμπούλας’ το οποίο επικαλούμαστε για να τρώνε τα παιδιά, να αφήσουν επιτέλους δηλαδή, για λίγο στην άκρη το iPad.

Τω καιρώ εκείνω, βασική αδυναμία του κράτους του όψιμου μεσαίωνα ήταν το χάσμα ανάμεσα στους σχεδιαστές των εφαρμοστέων πολιτικών και στους επαγγελματίες διοικητικούς αξιωματούχους, ανάμεσα δε στους τελευταίους να μην παραλείψω να επισημάνω ότι, οι πρώτοι μόνιμοι αξιωματούχοι ήταν διαχειριστές περιουσίας –οι σερίφηδες (όπως οι περιβόητοι reeves και οι shire-reeves στην Αγγλία, οι prévôts στη Γαλλία κι οι ministeriales στη Γερμανία)- ήταν οι πρώτοι γνωστοί βαβουτσικάριοι του μεσαίωνα. Αυτοί συγκέντρωναν τα σκόρπια εισοδήματα των περιοχών που βρίσκονταν στη δικαιοδοσία τους και τα καθιστούσαν διαθέσιμα στους κυρίους τους –ενώ πρώτα φρόντιζαν να κρατήσουν μια ασήμαντη προμήθεια για το κόπο τους. Σε αντίθεση με τον σφριγηλό επαγγελματισμό των δημοσίων διοικητικών υπαλλήλων και αξιωματούχων, οι σχεδιαστές των εφαρμοστέων πολιτικών, αυτοί που λάμβαναν τις πολιτικές αποφάσεις -οι λεγόμενοι πολιτικοί, ήταν (ηθελημένα/αθέλητα) ανημέρωτοι, υστερόβουλοι και απρόβλεπτοι στις αποφάσεις τους, είχαν πλημμελή (ηθελημένα/αθέλητα) πληροφόρηση πάνω σε κρίσιμα ζητήματα, και δεν ήταν σε θέση (ηθελημένα/αθέλητα) να ελέγξουν τους διάφορους τοπικούς προύχοντες. Παραδεχόμενοι τις αδυναμίες τους, οι κυβερνώντες πολιτικοί έκριναν λογικότατα ότι ήταν πιο εύκολο να μεταβάλουν τη στάση των πολιτικών σχεδιαστών παρά των επαγγελματιών γραφειοκρατών.

Έτσι δημιούργησαν τη κατάλληλη Χάρτα ρυθμίσεων, τον βαβουτσικάριο των βαβουτσικάριων, το γνωστό εκείνο τον καιρό και ως Σύνταγμα.

Το Σύνταγμα σχεδιάστηκε για να συντηρεί ισορροπίες, έτσι ώστε να το επικαλείται κανείς κατά το δοκούν όπως τον εξυπηρετεί, ιδιαίτερα από αυτούς που έχουν ταχθεί να το εφαρμόζουν και να το υπερασπίζονται. Άφηνε πολλά περιθώρια βελτίωσης των εσόδων των πολιτικών, χωρίς να μειώνεται το κατιτίςτων δημοσίων υπαλλήλων και γραφειοκρατών –επιπλέον προστάτευε την αξιοπρέπεια και την έντιμη υπόσταση των πολιτικών έναντι των κακόβουλων εκδικητικών λαϊκών προθέσεων. Ο νόμος αυτός στεφανώθηκε με τον εκκεντρικό τίτλο «Περί Ευθύνης Υπουργών», έναν τίτλο που έως τα σήμερα ταλανίζει ακόμα, ως προς την ερμηνεία του, σύγχρονους ιστορικούς κι αρχαιολόγους. Πολλοί δε εξ αυτών ισχυρίζονται ότι το σύνταγμα αυτό, ήταν η κύρια αιτία που οδήγησε την περίφημη πόλη της Βαβυλώνας στην οικονομική καταστροφή, διαγράφοντάς την από τον χάρτη της ιστορίας, για να λέμε και του στραβού το δίκιο, οι απόψεις διίστανται.

Προσφάτως Έλληνες αρχαιολόγοι κατάφεραν να μεταφράσουν ορισμένα αποσπάσματα του πασίγνωστου πάπυρου με τη σφηνοειδή γραφή, ο οποίος αναφέρεται στην συγκεκριμένη ιστορική περίοδο της Βαβυλώνας που μας ενδιαφέρει, βρέθηκε πριν μισό περίπου αιώνα, στη σπηλιά του Νταβέλη στον Υμηττό της Αττικής.

Ας παραθέσουμε μερικά από τα αποσπάσματα στο Τότε Σύνταγμα -αποδίδονται σε αγανακτισμένο ανώνυμο πολίτη της εποχής:

( […] = ασαφές κενό/δεν έχει ακόμη μεταφραστεί)

«[…] είναι ο θεσμός […]κανονίζει πώς διοικείται ο τόπος […] αυτό έπρεπε να μας έχει οδηγήσει από καιρό η απλή λογική […]την τραγική κατάσταση της παιδεί…[…] τραγική κατάσταση πρόνοια(ς)[…] συντηρεί ένα σύστημα που δεν εξασφαλίζει αξιοκρατία […] προστατεύει κάστες, που έτσι διαιωνίζονται και θεωρούν την ξεχωριστή τους θέση στην κοινωνία μας σαν ( κεκτημένο; )[…] Οι επαγγελματίες […] πολιτικής […] καθηγητές […] εργατοπατέρες […] άλλες ομάδες προστατεύονται με τον […] τον άλλο τρόπο από το Σύνταγμα, δίχως […]έχει κανείς εξηγήσει[…] διότι το έγραψαν οι ίδιοι. Αυτό […] το χαρακτηριστικό είναι αρκετό για […] στερήσει (από) αξιοπιστία […]από κατασκευή ανίκανοι και διεφθαρμέ(νοι) […] Σύνταγμα έπρεπε […] σύντομο, λιτό […] στα θεμελιώδη […] να είναι σαφές […] μην δέχεται πολλές ερμην… […] μην παραπέμπει σε νόμους που […] δεν υπάρχουν […] τι σημαίνει ‘μεριμνά’ […] για τις δαπάνες των […] τι σημαίνει […] ποιος πληρώνει […] οι δήμαρχοι εκτροχιάζουν τους προϋπολο […] σύνταγμα λέει ψέματα στου […] πολίτες ότι […] κράτος μπορεί […] συντρέχει σε όλα […].οι κυβερνήσεις για δεκαετίες […]με δανεικά […]να καταντήσει τώρα […] κράτος αφερέγγυο […] υποθηκευμένο το μέλλον των […] επόμενων γενεών […] ασάφεια […]αφήνει χώρο […] βολικές ερμηνείες […]άρθρο 106 συνθλίβει τα […] δικαιώματα […] πολίτη απέναντι σε […] κρατική έννοια […] εξελιχθεί σε εργαλείο […] πελατειακού κομματικού συστήματος διαχείρ […] Η τάση […] ρύθμιση των πάντων […] χώρο για βολικές ερμηνείες.

Ακριβώς. Οι ερμηνείες, τα συμπεράσματα κι αντιδράσεις, δικά σας.

*

Βρυξέλλες
16.2.13

[Το πρωτοδημοσίευσα στο καλλίφωνο «Ποιείν» των φίλων Σωτήρη Παστάκα  και Σπύρο Αραβανή]