αγριμολογος

Ημιτελές Δώδεκα

©Miquel Barceló, Pebres i anous, 2013 Mixed media on linen 53,5 x 65 cm

Στάθηκε μπροστά στον καθρέφτη, δηλαδή μια θαμπή επιφάνεια από γυαλί και μνήμη. Σκέφτηκε πως «δεν αντικρίζει κανείς σήμερα ολόκληρη τη μορφή του, κι ούτε κινείται με ολόκληρη τη μορφή του». Η φράση τού ήρθε σαν απόηχος, όχι από βιβλίο, αλλά από στόμα που είχε πάψει να υπάρχει. Το είδωλο απέναντί του ήταν αποσπασματικό: το ένα μάτι καθαρό, το άλλο βυθισμένο σε σκιά· το στόμα έτοιμο να μιλήσει. Ίσως έτσι να ήταν πάντα ο άνθρωπος, σκέφτηκε· θραύσματα που προσποιούνται ενότητα.

Η πόλη πίσω του ανέπνεε βαριά. Οι δρόμοι φλέβες γεμάτες βιασύνη, παράθυρα με μάτια που κοιτούσαν χωρίς να βλέπουν. Κάθε του βήμα άφηνε πίσω ένα κομμάτι του εαυτού του. Διαλυόταν σε μικρές, αθέατες απώλειες. Δεν ήξερε αν αυτό που κρατούσε μέσα του ήταν πυρήνας ή απλώς συνήθεια. Η μνήμη, πάντα ύπουλη· επιλεκτική, επέστρεφε εικόνες αλλοιωμένες: ένα χέρι λερωμένο με μελάνι. Μια φωνή που υποσχόταν διάρκεια. Ένα όνομα γραμμένο και σβησμένο.

Στάση λεωφορείου. Εκεί όπου άνθρωποι μοιράζονται τη σιωπή. Παρατηρούσε πρόσωπα: κανένα δεν φαινόταν πλήρες, όλα έμοιαζαν σαν πρόχειρα σκίτσα, έτοιμα να διορθωθούν ή να σκιστούν. Αναρωτήθηκε αν η ολότητα ήταν μύθος που επινοήθηκε για να αντέχουμε την ασυνέχεια. Ίσως η ταυτότητα δεν είναι παρά μια συμφωνία ανάμεσα σε όσα θυμόμαστε και σε όσα ξεχνάμε επιμελώς.

Στο λεωφορείο. Τα τζάμια καθρέφτιζαν τον κόσμο διπλό: μέσα-έξω, παρόν-παρελθόν. Στο τρεμούλιασμα της διαδρομής, ένιωσε για λίγο ότι όλα του τα κομμάτια πλησίαζαν το ένα το άλλο, σαν να δοκίμαζαν να κουμπώσουν· να συνυπάρξουν χωρίς να αλληλοαναιρούνται.

Δεν χρειάζεται να αντικρίσει κανείς ολόκληρη τη μορφή του για να συνεχίσει. Αρκεί να αναγνωρίζει τα κενά, να τα περπατά με προσοχή· να τα αφήνει να αναπνέουν. Η ολότητα, αν υπάρχει, δεν κατοικεί στο βλέμμα. Κατοικεί στη διαδρομή ανάμεσα στα θραύσματα…

◉

[όλα κατηγορίας «ημιτελές»

Ημιτελές Έντεκα

Η «χαρά των εορτών» συχνά πακετάρεται, προωθείται και πωλείται: μέσω διαφημίσεων, δώρων, εμπειριών, ακόμη και μέσω της πίεσης να νιώσουμε με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Η αγορά δεν πουλά μόνο αντικείμενα· πουλά συναισθήματα, προσδοκίες, ταυτότητες. Τα Χριστούγεννα, το Πάσχα ή οποιαδήποτε γιορτή μετατρέπονται σε εποχικά προϊόντα με συγκεκριμένο αφήγημα: χαμόγελα, θαλπωρή, επιτυχία, «σωστές» στιγμές.

Η χαρά λοιπόν, στο πλαίσιο της σύγχρονης καταναλωτικής κουλτούρας, αντιμετωπίζεται ως προϊόν με αγοραία αξία. Δεν νοείται ως αυθόρμητη ή εσωτερική κατάσταση, αλλά ως αποτέλεσμα κατανάλωσης. Παρουσιάζεται ως κάτι που αποκτάται μέσω συγκεκριμένων αγαθών, υπηρεσιών και εμπειριών, τα οποία υπόσχονται τη συναισθηματική πληρότητα που υποτίθεται ότι λείπει.

Η αγορά κατασκευάζει πρότυπα χαράς: εικόνες ευτυχισμένων ανθρώπων, τυποποιημένες στιγμές απόλαυσης, επαναλαμβανόμενα αφηγήματα επιτυχίας. Η χαρά αποκτά μετρήσιμα χαρακτηριστικά, συνδέεται με εποχές, γεγονότα και κοινωνικούς ρόλους, και ενσωματώνεται σε κύκλους προσφοράς και ζήτησης. Καθίσταται προβλέψιμη, αναπαραγώγιμη και, κυρίως, πωλήσιμη.

Στο πλαίσιο αυτό, η χαρά λειτουργεί ως μηχανισμός κατανάλωσης: δεν πωλείται μόνο το αντικείμενο, αλλά η υπόσχεση του συναισθήματος. Η έλλειψη χαράς μετατρέπεται σε έλλειψη που απαιτεί αγορά για να καλυφθεί. Έτσι, η χαρά παύει να είναι εμπειρία και γίνεται δείκτης συμμόρφωσης σε ένα οικονομικό και πολιτισμικό πρότυπο.

Ως εμπορευματοποιημένο προϊόν, η χαρά υπόκειται στους ίδιους κανόνες με κάθε άλλο αγαθό: φθείρεται γρήγορα, απαιτεί συνεχή ανανέωση και αντικατάσταση, και χάνει την αξία της εκτός του πλαισίου που τη νομιμοποιεί η αγορά. Δεν βιώνεται· καταναλώνεται.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η χαρά καθαυτή είναι ψεύτικη ή ακυρώνεται. Σημαίνει ότι συνυπάρχουν δύο επίπεδα: 1)το εμπορευματοποιημένο (τι πρέπει να αγοράσω/κάνω για να είναι «σωστή» η γιορτή) και 2) το βιωματικό (τι έχει πραγματικά νόημα για μένα και τους άλλους)

Η ένταση προκύπτει όταν το πρώτο καταπίνει το δεύτερο. Όταν η χαρά γίνεται υποχρέωση ή μέτρο επιτυχίας.

Σήμερα, μέρες γιορτινές που είναι, και παρατηρώντας με μεγάλη προσοχή, τη συμπεριφορά του κόσμου γύρω μου, προτίμησα να ασχοληθώ με το πρώτο επίπεδο.

◉

[όλα κατηγορίας «ημιτελές»