αγριμολογος

«Canavaccio», κείμενα περί της ηδονιστικής δρόγης, εκδόσεις Heteron.

Σύντομα σε όλα τα καλά βιβλιοπωλεία της χώρας…

Θα επανέλθουμε.

Τώρα που καλοκαίριασε, θυμήθηκα το βιβλίο του προπέρσινου καλοκαιριού στη Χίο, το αγόρασα από κάποιο όμορφο ξενοδοχείο του Κάμπου, εξαιρετικό, μου διαφεύγει το όνομά του. Αγοράσαμε διάφορα γλυκά του κουταλιού σε καλαίσθητα βαζάκια και αυτό το…βιβλίο του ζωγράφου Γιώργου Μουτσάτσου, «Σήματα Εσπεριδοειδών Χίου». Το καλύτερο αναμνηστικό που θα μπορούσα να κουβαλήσω στις αποσκευές μου. Μεγάλου μεγέθους, ματ χαρτί υψηλής ποιότητας. Στο βιβλίο υπάρχουν συγκεντρωμένα τα σήματα εσπεριδοειδών της Χίου. Λογότυπα, οι γραφικές τέχνες και η γοητεία της παλιάς τυπογραφίας, όλα παρελαύνουν στα μάτια του αναγνώστη. Βιβλίο-νόστος μιας ξεχασμένης εποχής, τότε που τα Χιώτικα προϊόντα, και δη τα εσπεριδοειδή αλώνιζαν τις ξένες αγορές. Το μεράκι του κ. Μουτσάτσου είναι διάχυτο σε όλη αυτή τη φροντισμένη έκδοση-κατάθεση συλλογικής μνήμης. Ψιλόχαρτα με την υφή κινέζικου χειροποίητου χαρτιού που διακρίνονται με την άριστη φωτογράφιση σε κάθε σελίδα. Κοιτάζοντας αυτά τα πολύτιμα κειμήλια άλλων εποχών, έχεις την αίσθηση ότι περιδιαβαίνεις παλιά σοκάκια γεμάτο από το άρωμα της αγοράς, νιώθεις εμπόρους και πελάτες να παζαρεύουν, σκέφτεσαι ξεχασμένα μπαούλα σε πατάρια, κιτρινισμένες διαφημίσεις, προϊόντα και ιδέες –αυτά πάνε πάντα μαζί• το νιώθεις μέσα σε αυτές τις σελίδες. Ετικέτες για μανταρίνια, πορτοκάλια, λεμόνια. Σκέφτεσαι εκείνα τα παλιά λιμάνια, τα πολύβουα με τους ξυπόλυτους εργάτες να κουβαλούν τα προϊόντα αυτά σε αραπιές, ανατολές, παρίσια και λόνδρες, σκέφτεσαι ναύτες Μαλτέζους, Χιώτες και πειρατές. Όπως εκείνες τις παλιές πειρατικές ταινίες και τη Μυστηριώδη Νήσο.
Στη σημείωση τις έβδομης σελίδας, πριν από το πρόλογο του κ. Μουτσάτσου, διαβάζουμε:

«Ευανθείς παράδεισοι και ευθαλείς λειμώνες
το μεν έαρ καταρωματίζουσι την περίχωρον
δια της ευωδίας των εσπεριδοειδών,
τον δε χειμώνα πλουτίζουσι τους κατοίκους δια
των καρπών των»

Από χειρόγραφο του 1810.

«[…] Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω αποκαλύψεις να προσφέρω. Έχω περάσει τη ζωή μου διαβάζοντας, αναλύοντας (ή προσπαθώντας να γράψω) και απολαμβάνοντας. Κατάλαβα πως το πιο σημαντικό απ’ όλα είναι το τελευταίο. «Απολαμβάνοντας» την ποίηση, έχω φτάσει σε μιαν οριστική άποψη γι’ αυτήν. Πράγματι, κάθε φορά που βρίσκομαι αντιμέτωπος με μια λευκή σελίδα, νιώθω πως πρέπει να ξαναανακαλύψω τη λογοτεχνία για τον εαυτό μου. Αλλά το παρελθόν δεν έχει απολύτως καμιά χρησιμότητα για μένα. Έτσι, όπως είπα, έχω να προσφέρω μόνο τις αμηχανίες μου.[…]». (από «Το Αίνιγμα της Ποίησης»)

Διαβάζοντας το βιβλίο του Μπόρχες «Η τέχνη του στίχου»* είναι σαν να κάνεις έναν ανθυγιεινό (ή υγιεινό, τέλος πάντων), και πάντως ένα γοητευτικό περίπατο στην Αμφιβολία. Το συναίσθημα αυτό που κατά τη γνώμη μου θα έπρεπε να στεφθεί επισήμως σαν την Μεγάλη Μούσα των τεχνών, ναι, η Αμφιβολία είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από την καλλιτεχνική δημιουργία, το λέω έτσι αυθαίρετα γιατί μέσα σε αυτόν τον μπορχεσιανό περίπατο, διακρίνεται η ευχάριστη αυτή ειρωνεία της ύπαρξης που με τόση μαεστρία διευθύνει ο εστέτ αυτός των γραμμάτων, τον φαντάζομαι να χασκογελά παρατηρώντας τις συσπάσεις του προσώπου μας, καθώς εκτοξεύει τον περίεργο Λόγο του. Πως λοιπόν να κρίνεις τέτοια κείμενα, μόνο τα απολαμβάνεις, με αυτό λοιπόν τον τρόπο καταθέτω την ομολογία του ιδίου, δηλαδή η απόλαυση καθ’ εαυτή ενός κειμένου είναι το πρωτεύον. Το ίδιο θα πρέπει φαντάζομαι να ισχύει για κάθε έργο τέχνης.

Το εξαιρετικά φροντισμένο αυτό βιβλίο των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, σε πολύ καλή μετάφραση της Μαρίας Τόμπρου, αποτελείται από μια σειρά ομιλιών στο πλαίσιο των «Διαλέξεων Νόρτον» το 1967-68 που έδωσε ο Μπόρχες, δείχνει τις ευρύτατες γνώσεις του. Το εκπληκτικότερο: έδωσε αυτές τις έξι διαλέξεις χωρίς την βοήθεια σημειώσεων καθώς η κακή του όραση δεν του επέτρεπε να διαβάσει. Αυτά και άλλα σημειώνει στο τέλος του βιβλίου ο εκδότης Calin-Andre Mihailescu , του οποίου υπάρχει ένα αξιοσημείωτο κείμενο που θα μπορούσε να χρησιμεύσει και σαν πρόλογος, παρουσιάζει μία-μία αυτές τις ομιλίες αναλύοντας ταυτόχρονα κάπως, τις εκλεπτυσμένες απόψεις του Μπόρχες προς τη τέχνη γενικότερα.

«Η νέα χάραξη», Εκδόσεις Κέδρος

Είχε πει τον περασμένο Γενάρη στον κ. Β. Καλαμάρα στην «Ελευθεροτυπία» σε μια συνέντευξή του.

«Γι’ αυτό και πάντα πιστεύω ότι ήταν πολύ σωστό αυτό που είχε πει ο Πολ Ελιάρ, κάτι που εγώ ο ίδιος είχα επί χρόνια αμφισβητήσει, αλλά που σήμερα αναγνωρίζω την ορθότητά του, ότι «η ποίηση είναι ένα μάθημα ηθικής». Και θα έλεγα ότι είναι ένα μάθημα για τον ποιητή και τον αναγνώστη».

Β. Καλαμάρας: Ενα ποίημα μπορεί ακόμη να σκανδαλίσει τα «χρηστά» ήθη;

Τ. Π. «Σε καμία εποχή τα ήθη δεν ήταν απολύτως χρηστά, αλλά συγκαλύπτονταν. Καθώς βλέπουμε στις μέρες μας το πέπλο της συγκάλυψης έχει πέσει. Σε λίγο τα πάντα θα βιντεοσκοπούνται. Αλλά γι’ αυτό πολλές φορές βλέπουμε συγγραφείς, οι οποίοι προσπαθώντας να σκανδαλίσουν, παραβιάζουν ανοιχτές πύλες. Για μένα πάντως το πρόβλημα δεν είναι ούτε να προκαλέσεις ούτε να σκανδαλίσεις. Το πρόβλημα είναι να συλλαμβάνεις συνεχώς την αλήθεια μιας συνεχώς μεταβαλλόμενης πραγματικότητας».

Ας επανέλθω στην απλοϊκότητα των σκέψεών μου. Τίτλοι αισθαντικοί, όπως ταιριάζει στη καθαρή ποίηση: «Αντικριστοί καθρέφτες», «Η ηδονή των παραστάσεων», «Η αντίσταση των γεγονότων», «Η πύλη των λεόντων». Ένα παρελθόν φαντάζει να μην απομακρύνεται, το πήγαινε-έλα του χρόνου γεμίζει μνήμες στον αναγνώστη που δεν τις έζησε ποτέ, αλλά του είναι οικίες, το ίδιο συναίσθημα νιώθω και με την ποίηση του Λειβαδίτη, αν και διαφορετική. Στη συμφιλίωση με το θάνατο, ολοφάνερη σε αυτή τη συλλογή του, μοιάζει με τη σκέψη του Σαραμάγκου στο τελευταίο του βιβλίο «Περί Θανάτου». Δείχνει το ρεαλιστικό συναίσθημα μια απλής, καθαρής αυτοσυνειδησίας. Μια ουσία που αποκτιέται μόνο με την τριβή, την πείρα και τη πολύτιμη σκουριά του χρόνου, καμία λέξη δεν περνά απαρατήρητη, όλες έχουν τη βαρύτητά τους, διαπερνούν ζωή και τέχνη χωρίς διακρίσεις. Έχω την εντύπωση ότι τώρα, σε αυτή την προχωρημένη ηλικία ο κ. Τίτος συνεχίζει να διψά για μάθηση, και· για αυτό το γεγονός και μόνο, θα τον ευγνωμονώ για πάντα, όπως όλη τη μεγάλη ποίηση.

.

( από τη σελ.96, Δεκέμβριος 2007, μέσω της σελίδας των εκδόσεων «Κέδρος» )

ΤΑ ΕΓΚΩΜΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΘΡΗΝΟΙ

Ακόμα κι όταν το ΄θελα δεν το κατάφερνα
να υμνώ με χορωδίες παλαιών πολεμιστών
τα ίδια οράματα που ανά δεκαετία
εμφανίζονται λίγο επισκευασμένα
μα δεν μπορούσα και να μπω στη συντροφιά
όσων μοιρολογούν για ενδόμυχα συμβάντα
που επαναλαμβάνονται όμοια κάθε μέρα.
Για να γλιτώσω από τα λιπαρά εγκώμια
χωρίς να καταφύγω στους σπαραγμούς των θρήνων
έπρεπε κάθε τόσο να θυσιάζω έναν φίλο
κι ας μην το ΄θελα να τελειώσω μοναχός