[λες και σ᾿ αυτά και όχι μέσα μας, κατοικούσε το θείο·

29/05/2026 § Σχολιάστε

Ημιτελές δεκαέξι

©Uwe Braun, «Ikarus», χαλκογραφία έκδοση 15 αντιτύπων, courtesy cm-galerie.de

Παραλλαγές σε μία φράση του Μαρσέλ Προυστ από το μνημειώδες Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο: Από τη μεριά του Σουάν «Όταν όμως χάνεται μια πίστη, επιζεί όλο και πιο έντονη για να σκεπάσει την έλλειψη δύναμης που χάσαμε μη μπορώντας πια να δώσουμε αληθινή υπόσταση σε πράγματα καινούργια, μια φετιχιστική προσήλωση στα παλιά, λες και σ᾿ αυτά και όχι μέσα μας, κατοικούσε το θείο…»

Η φράση εκφράζει με ιδιαίτερη δύναμη την ανθρώπινη δυσκολία απέναντι στην απώλεια των αξιών και των βεβαιοτήτων που για χρόνια έδιναν νόημα στη ζωή. Όταν μια πίστη —θρησκευτική, ιδεολογική, κοινωνική ή προσωπική— παύει να εμπνέει ουσιαστικά τον άνθρωπο, εκείνος συχνά δεν αποδέχεται εύκολα το κενό που δημιουργείται. Αντί να αναζητήσει νέους δρόμους δημιουργίας και εσωτερικής αναγέννησης, προσκολλάται υπερβολικά στο παρελθόν, αντιμετωπίζοντάς το σχεδόν σαν ιερό κατάλοιπο.

Η στάση αυτή αποκαλύπτει κυρίως έναν φόβο: τον φόβο της αλλαγής και της αβεβαιότητας. Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από σταθερές, από ιδανικά και αξίες που να οργανώνουν τη σκέψη και τη ζωή τους. Όταν αυτά κλονίζονται, αισθάνονται ότι χάνουν ένα μέρος της ταυτότητάς τους. Έτσι, η προσήλωση στα παλιά λειτουργεί σαν άμυνα απέναντι στην ανασφάλεια. Δεν πρόκειται πλέον για γνήσια πίστη, αλλά για μια «φετιχιστική» λατρεία μορφών και συμβόλων που έχουν απομείνει χωρίς ζωντανό περιεχόμενο. Το παρελθόν εξιδανικεύεται όχι επειδή εξακολουθεί να εμπνέει ουσιαστικά, αλλά επειδή προσφέρει την ψευδαίσθηση σταθερότητας.

Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται συχνά σε κοινωνίες που βιώνουν κρίσεις. Σε περιόδους πολιτικής, οικονομικής ή ηθικής αβεβαιότητας, πολλοί άνθρωποι στρέφονται νοσταλγικά σε προηγούμενες εποχές, θεωρώντας τες ανώτερες και αυθεντικότερες. Η παράδοση, τα έθιμα ή οι παλιές ιδεολογίες αντιμετωπίζονται σαν αδιαμφισβήτητες αλήθειες. Ωστόσο, όταν η προσκόλληση στο παρελθόν γίνεται άκριτη, εμποδίζει την πρόοδο και τη δημιουργία νέων αξιών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εποχής. Ο άνθρωπος μένει εγκλωβισμένος σε μορφές χωρίς ουσία και αδυνατεί να δώσει «αληθινή υπόσταση σε πράγματα καινούργια».

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η τελευταία φράση του αποσπάσματος: «λες και σ᾿ αυτά και όχι μέσα μας, κατοικούσε το θείο». Εδώ τονίζεται ότι το πραγματικό νόημα των αξιών δεν βρίσκεται στα εξωτερικά σύμβολα, αλλά στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου. Το «θείο» δεν κατοικεί σε αντικείμενα, τύπους ή ξεπερασμένες μορφές, αλλά στην ανθρώπινη ικανότητα να δημιουργεί, να πιστεύει ουσιαστικά και να δίνει νέο περιεχόμενο στη ζωή του. Όταν αυτό ξεχνιέται, τότε η πίστη μετατρέπεται σε στείρα συνήθεια και η παράδοση σε μηχανική επανάληψη.

Επομένως, το απόσπασμα μάς καλεί να αντιμετωπίσουμε δημιουργικά την απώλεια και την αλλαγή. Η ανανέωση δεν σημαίνει απαραίτητα απόρριψη του παρελθόντος· σημαίνει όμως ότι ο άνθρωπος πρέπει να αντλεί από αυτό έμπνευση και όχι να το λατρεύει άκριτα. Μόνο όταν οι αξίες αποκτούν ζωντανό περιεχόμενο μέσα μας μπορούν να καθοδηγήσουν πραγματικά τη ζωή και την κοινωνία προς την πρόοδο και την πνευματική ολοκλήρωση.

[Μα η μέρα που έφευγε ήτανε δικιά μας·

28/05/2026 § Σχολιάστε

Μανόλης Aναγνωστάκης (1925 – 2005)

13.12.43

Θυμᾶσαι ποὺ σοῦ ῾λεγα
Ὅταν σφυρίζουν τὰ πλοῖα μὴν εἶσαι στὸ λιμάνι.
Μὰ ἡ μέρα ποὺ ἔφευγε ἤτανε δικιά μας
καὶ δὲ θὰ θέλαμε ποτὲ νὰ τὴν ἀφήσουμε
Ἕνα μαντήλι πικρὸ θὰ χαιρετᾶ τὴν ἀνίατου γυρισμοῦ
Κι ἔβρεχε ἀλήθεια πολὺ κι ἤτανε ἔρημοι οἱ δρόμοι
Μὲ μιὰ λεπτὴν ἀκαθόριστη χινοπωριάτικη γεύση
Κλεισμένα παράθυρα κι οἱ ἄνθρωποι τόσο λησμονημένοι –
Γιατί μᾶς ἄφησαν ὅλοι; Γιατί μᾶς ἄφησαν ὅλοι;
Κι ἕσφιγγα τὰ χέρια σου Δὲν εἶχε τίποτα τ᾿ ἀλλόκοτο ἡ κραυγή μου.

Θὰ φύγουμε κάποτε ἀθόρυβα καὶ θὰ πλανηθοῦμε
Μὲς στὶς πολύβοες πολιτεῖες καὶ στὶς ἔρημες θάλασσες
Μὲ μιὰν ἐπιθυμία φλογισμένη στὰ χείλια μας
Εἶναι ἡ ἀγάπη ποὺ γυρέψαμε καὶ μᾶς τὴν ἀρνήθηκαν
Ξεχνοῦσες τὰ δάκρυα, τὴ χαρὰ καὶ τὴ μνήμη μας
Χαιρετώντας λευκὰ πανιὰ π᾿ ἀνεμίζονται.
Ἴσως δὲ μένει τίποτ᾿ ἄλλο παρὰ αὐτὸ νὰ θυμόμαστε.
Μὲς στὴν ψυχή μου σκιρτᾶ τὸ ἐναγώνιο Γιατί,
Ρουφῶ τὸν ἀγέρα τῆς μοναξιᾶς καὶ τῆς ἐγκατάλειψης
Χτυπῶ τοὺς τοίχους τῆς ὑγρῆς φυλακῆς μου
καὶ δὲν προσμένω ἀπάντηση
Κανεὶς δὲ θ᾿ ἀγγίξει τὴν ἔκταση τῆς στοργῆς
καὶ τῆς θλίψης μου.

Κι ἐσὺ περιμένεις ἕνα γράμμα ποὺ δὲν ἔρχεται
Μιὰ μακρινὴ φωνὴ γυρνᾶ στὴ μνήμη σου καὶ σβήνει
Κι ἕνας καθρέφτης μετρᾶ σκυθρωπὸς τὴ μορφή σου
Τὴ χαμένη μας ἄγνοια, τὰ χαμένα φτερά.

[Sonny Rollins 1930-2026 ―St. Thomas·

27/05/2026 § Σχολιάστε

Των ποιητών

Sonny Rollins with Don Cherry and Henry Grimes at the Stockholm Concert Hall, January 17, 1963 / photo Ove Alström

Απολαύστε το αριστούργημα «St. Thomas»…

 

[όπου ο Woody διακωμωδεί αφοπλιστικά την επιφανειακή ιδεολογική απλοϊκότητα·

22/05/2026 § Σχολιάστε

«Περπατούσα στο Μπρούκλιν σκεπτόμενος τον θάνατο. Όχι επειδή είμαι φιλόσοφος. Αλλά επειδή είμαι πια πάνω από ενενήντα, αν και αρχικά είχα σχεδιάσει να φτάσω το πολύ μέχρι τα εβδομήντα.

Και ξαφνικά —ένα πλήθος μπροστά σε μια συναγωγή. Στην αρχή νόμιζα ότι εκεί εμφανιζόταν ένας διάσημος ψυχαναλυτής. Στη Νέα Υόρκη ο κόσμος κάνει ουρά για ώρες για να ακούσει γιατί η μητέρα του φταίει για τα πάντα. Αν και οι Εβραίοι το ξέρουν ήδη χωρίς να χρειάζεται διάλεξη.

Αλλά όχι. Φώναζαν κάτι για «ιντιφάντα». Και ξέρετε τι με εξέπληξε περισσότερο;

Η ποσότητα ενέργειας που έχει αυτό το πλήθος. Από πού την αντλούν; Εγώ μετά από δύο ανεβάσματα σκαλιών αρχίζω να γράφω τη διαθήκη μου. Και αυτοί έτοιμοι για επανάσταση χωρίς να έχουν πιει ούτε έναν αξιοπρεπή καφέ.

Ένας τύπος φώναζε κάτι για «απο-αποικιοποίηση». Θεέ μου. Όταν ήμουν νέος, η «αποικιοποίηση» σήμαινε ότι η θεία Φρίντα καταλάμβανε τον καναπέ μας για τρεις μήνες και αρνιόταν να φύγει. Σήμερα ξαφνικά είναι μια σιωνιστική συνωμοσία.

Γενικά, ο σύγχρονος αντισημιτισμός έχει γίνει υπερβολικά διανοούμενος. Παλιά απλώς μας μισούσαν. Χωρίς περιστροφές. Σήμερα όχι.

Σήμερα κάποιος με κασκόλ, που φαίνεται να γράφει ποιήματα για τη δική του γενειάδα, σου εξηγεί με τη βοήθεια του Χάιντεγκερ και του Νίτσε γιατί η ύπαρξη των Εβραίων είναι μια μορφή επιθετικότητας και απειλή για την ανθρωπότητα.

Και εγώ στεκόμουν εκεί σκεπτόμενος: παλιά τουλάχιστον μας χτυπούσαν άνθρωποι χωρίς πτυχίο πανεπιστημίου. Σήμερα οι διοργανωτές πογκρόμ έχουν δίπλωμα από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

Μετά ένα κορίτσι δίπλα μου είπε: «Είμαστε κατά του σιωνισμού, όχι κατά των Εβραίων». Αυτό είναι σαν να έλεγε η πρώην γυναίκα μου: «Δεν έχω τίποτα εναντίον σου. Μόνο είμαι κατά για όλα όσα λες, κάνεις, νιώθεις —και ειδικά κατά του να κοιμάμαι μαζί σου». Το νόημα είναι το ίδιο.

Και τότε κάποιος φώναξε: «Οι σιωνιστές είναι ναζί!». Εκείνη τη στιγμή ένιωσα ότι η γιαγιά μου θα είχε γυρίσει στον τάφο της τόσο γρήγορα που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει με ηλεκτρικό ρεύμα μέρος του Κουίνς.

Η γιαγιά μου, παρεμπιπτόντως, έζησε κοντά σε αυθεντικούς ναζί. Κρύφτηκε σε ένα υπόγειο στην Πολωνία με έναν άντρα που έβηχε τόσο δυνατά που οι Γερμανοί θα μπορούσαν να τους βρουν μόνο από τον βήχα του.

Και τώρα ένα αγόρι από ένα ελίτ πανεπιστήμιο, του οποίου το μεγαλύτερο τραύμα στη ζωή είναι ένας κρύος καφές από το Στάρμπακς, μου εξηγεί τι σημαίνει φασισμός.

Ζω πραγματικά σε εκπληκτικές εποχές.

Σήμερα το πλήθος μιλάει σαν να κατάπιε κατά λάθος μια πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. Κανείς δεν λέει πια: «Συγγνώμη, είμαι ηλίθιος». Όχι. Σήμερα λέει: «Αποδομώ την κυρίαρχη αφήγηση».

Ακούστε, μεγάλωσα ανάμεσα σε Εβραίους. Εμείς δεν αποδομούμε αφηγήσεις. Εμείς δημιουργούμε αφηγήσεις.

Γύρισα σπίτι και άναψα την τηλεόραση —γιατί όταν κανείς έχει άγχος, η τηλεόραση φαίνεται εξαιρετική ιδέα. Είναι σαν να θεραπεύεις τον αλκοολισμό με ένα μαρτίνι με πάγο.

Εκεί ο Ρότζερ Ουότερς ερμήνευε ξανά τον κόσμο. Οι ροκ μουσικοί πάντα με τρομάζουν όταν γερνάνε και αρχίζουν να μιλάνε σαν παρανοϊκοί που βλέπουν συνωμοσίες κοιτάζοντας μια μαύρη γάτα.

Μετά εμφανίστηκε ο Κάνιε Ουέστ. Στην παιδική μου ηλικία, οι τρελοί τουλάχιστον έμοιαζαν τρελοί. Μαλλιά ανακατεμένα, παλτό, περιστέρια, συζητήσεις με κάδους σκουπιδιών. Αυτός ο τύπος απλώς φοράει μια μαύρη μάσκα και λέει ότι αγαπάει τον Χίτλερ. Και εκεί κατάλαβα: η ανθρωπότητα έχει προχωρήσει πολύ —από το «ποτέ ξανά» στο «ας συζητήσουμε τις αποχρώσεις».

Και οι πολιτικοί; Οι πολιτικοί λένε: «Η κατάσταση είναι περίπλοκη».

Όχι

Περίπλοκο είναι να εξηγήσεις σε μια εβραία μητέρα γιατί ο γιος της στα σαράντα του δεν έχει ακόμα παντρευτεί.»

Γούντυ Άλλεν.–

*

link πηγής: γιωργος πλεμμενος στο fcbk >>>

Where Am I?

You are currently browsing the των Ποιητών category at αγριμολογος.