[γνώση που το φέγγος της δίνει στη γη άλλη όψη·
04/07/2017 § Σχολιάστε
Robert Musil, «Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες» -τυχαίο απόσπασμα.
Ο Ούλριχ θυμόταν ακόμα καλά πως το στοιχείο της αβεβαιότητας είχε ανακτήσει το κύρος του. Όλο και περισσότερες διακηρύξεις στοιβάζονταν, όπου άτομα με κάπως αβέβαιο métier -ποιητές, κριτικοί, γυναίκες και οι εξ επαγγέλματος νέοι- κατηγορούσαν την καθαρή γνώση πως έμοιαζε με ένα μοιραίο κάτι που διαμέλιζε όλα τα υψηλά ανθρώπινα έργα, χωρίς νε είναι σε θέση να τα ανασυνθέσει, και απαιτούσαν με νέα ανθρώπινη πίστη, επιστροφή στις αρχικές αξίες, πνευματική αναγέννηση, και ένα σωρό άλλα του είδους. Αρχικά από αφέλεια είχε υποθέσει πως αυτά ήταν άτομα με διάτριμμα που ξεκαβαλικεύουν το άλογο κουτσαίνοντας, φωνάζοντας να τους αλείψουν με ψυχή· σιγά σιγά όμως αναγκάστηκε να διαπιστώσει ότι η επαναλαμβανόμενη κραυγή, που αρχικά του είχε φανεί τόσο παράξενη, έβρισκε πλατιά απήχηση· η γνώση άρχιζε να γίνεται ανεπίκαιρη, ο ανακριβής τύπος ανθρώπου που εξουσιάζει το παρόν είχε αρχίσει να επιβάλλεται.
Ο Ούλριχ είχε εξεγερθεί ενάντια στην ιδέα να πάρει σοβαρά το φαινόμενο, συνέχισε λοιπόν να καλλιεργεί τις πνευματικές του κλίσεις με τον δικό του τρόπο.
[…] Η συναρπαστική αίσθηση ότι είσαι προορισμένος για κάτι, για οτιδήποτε, είναι το μοναδικό ωραίο και σίγουρο σ΄αυτόν που το βλέμμα του κοιτάζει εξεταστικά για πρώτη φορά τον κόσμο.[…] Η θέληση της ίδιας του φύσης να εξελιχθεί, του απαγορεύει να πιστεύει στο τέλειο· όλα όμως όσα απαντά στο δρόμο του φέρονται σαν να είναι τέλεια. Υποψιάζεται αυτή η πράξη πραγμάτων δεν είναι τόσο σταθερή όσο παριστάνει· κανένα πράγμα, κανένα Εγώ, καμιά μορφή, καμιά θεμελιώδης αρχή. τίποτε δεν είναι σίγουρο· όλα τελούν σε αόρατη μεν, πλην όμως αδιάλειπτη μεταβολή, στο ασταθές ενυπάρχει περισσότερο μέλλον απ’ ό,τι στο σταθερό και το παρόν δεν είναι άλλο από μια επιστημονική υπόθεση πέρα από την οποία δεν έχει ακόμα προχωρήσει κανείς. Τι καλύτερο θα μπορούσε να κάνει από το να μείνει ελεύθερος από τον κόσμο με την καλή έννοια, δηλαδή την έννοια της στάσης του ερευνητή απέναντι στα στοιχεία που θέλουν να τον παρασύρουν να πιστέψει απερίσκεπτα σ΄αυτά χάνοντας την ελευθερία του;! Γι’ αυτό διστάζει να γίνει κάτι· χαρακτήρας, επάγγελμα, ένα καθορισμένο είδος ύπαρξης – όλα αυτά στα μάτια του δεν είναι παρά ιδέες πίσω από τις οποίες διαφαίνεται ήδη ο σκελετός που θα απομείνει στο τέλος απ’ αυτόν. Προσπαθεί να κατανοήσει τον εαυτό του διαφορετικά· με μια κλίση προς όλα όσα τον εμπλουτίζουν ψυχικά, ακόμα και αν είναι ηθικά ή διανοητικά απαγορευμένα, αισθάνεται τον εαυτό του σαν ένα σήμα ελεύθερο προς όλες τις κατευθύνσεις που όμως οδηγεί από τη μια ισορροπία στην επόμενη και πάντα μπροστά. Και όταν κάποια στιγμή πιστεύει ότι έχει τη σωστή έμπνευση, αυτό που βλέπει είναι ότι έπεσε στον κόσμο μια σταγόνα ανείπωτα πυρακτωμένη που το φέγγος της δίνει στη γη άλλη όψη.
[Ρόμπερτ Μούζιλ, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, σ.σ. 293-294 Πρώτο βιβλίο, εκδόσεις Οδυσσέας, μτφρ Τούλα Σιέτη, 1987]
◉
[έννοιες·
30/06/2017 § Σχολιάστε
[…] Οι αισθητικές έννοιες άρχισαν να με ενδιαφέρουν μόνο από τη στιγμή που διέκρινα τις υπαρξιακές ρίζες τους· από τη στιγμή που άρχισα να τις αντιλαμβάνομαι σαν υπαρξιακές έννοιες· διότι οι άνθρωποι, απλοί ή εκλεπτυσμένοι, ευφυείς ή ηλίθιοι, έρχονται συνεχώς αντιμέτωποι στη ζωή τους με το ωραίο, με το άσχημο, με το υπέροχο, με το κωμικό, με το τραγικό, με τις περιπέτειες, με την κάθαρση, ή· για να μιλήσουμε με λιγότερο φιλοσοφικές έννοιες, με την αγελαστία, με το κιτς ή με το ευτελές· όλες αυτές οι έννοιες είναι δρόμοι που οδηγούν σε διάφορες πλευρές της ύπαρξης, απρόσιτες […]
[Μίλαν Κούντερα, Ο πέπλος -Δοκίμιο σε εφτά μέρη, μτφρ: Γιάννης Η. Χάρης, Εστία 2005]
[εξαίρεση στην καθολική σύμπνοια·
18/06/2017 § Σχολιάστε
Νίκος Φωκάς (Κεφαλλονιά, 1927)
Απ’ το ανοιχτό παράθυρο φτάνει ως εδώ η βοή μιας Αθήνας δίχως όρια, σαν πελώρια ομοφωνία. Έτσι λοιπόν οι διάφοροι ήχοι: δημόσια ψέματα, χάχανα Νεοελλήνων όμοια με χρεμετισμούς αλόγων, λόγοι λαϊκές μουσικές, σαματάς γηπέδων, δελτία ειδήσεων, δελτία χρηματιστηρίου, αναγνώσεις ποιημάτων, συνέδρια, κατά παραγγελία χειροκροτήματα, οργανωμένος ενθουσιασμός, καθημερινά φληναφήματα, νιαουρίσματα κινητών με μοτίβα Μπετόβεν, φωνακλάδικοι στην συνέχεια τηλεφωνικοί μονόλογοι, υλιστικά κραυγαλέα συνθήματα σε πορείες, αγγλικούρες, βρισίδια των δρόμων κ. α. αποκτούν συγχωνευμένοι, ένα επίφοβο, συνεχώς πιο δυσπολέμητο, μέγεθος και μία αδιατάραχτη ολοχρονίς πια διάρκεια ώστε να καταπνίγεται κάθε εορτολόγιο (αρχαίο, χριστιανικό ή άλλο) με τις επιμέρους εορτές του σύμφωνα με τις εποχές του ενιαυτού.
Ταυτόχρονα, μια τέτοια ομοφωνία απαγορεύει στις εξατομικευμένες, ανθρώπινες φωνές πόνου ν’ ακουστούν όσο οξείες και νά΄ναι ή όσο και να στήνει κανένας αυτί.
Κι όμως είναι ώρες που έρχεται από κάποιο απροσδιόριστο βάθος ή απόσταση ένας αντίθετος αχός, εξαίρεση στην καθολική σύμπνοια, κάτι σαν απόπειρα αντίπραξης που εξουσιάζει για δευτερόλεπτα τη σύμμειχτη χλαλοή, κυρίαρχος στιγμιαία πάνω στον βαρύ ρόγχο του πλήθους, που βέβαιο για την ισχύ του δεν ελέγχει τις ηχητικές του αποβολές, όμοια με κοιμισμένο γίγαντα. Ω σίγουρα το ξίφος του Θησέα θα τον πετύχαινε στον ύπνο!
Άραγε τι νά’ναι αυτός ο ήχος; φωνή μοναχική μα βροντερή κάποιου νεότερου ημίθεου που επιστρέφει ή μια ενιαία κραυγή θυμού, τέλεια συντονισμένη, κάποιας συνάθροισης ατόμων; Όπως και να ‘χει, είτε μομφή κατάμονου ήρωα είτε θυμός ανθρώπινου συνόλου, μια λέξη επαναληπτική κυριαρχεί παροδικά, στην ακοή, λέξη ελληνική κι ευκρινής (έστω και παρατονισμένη) μέσα κι ενάντια στη βαριά κι ομόφωνη βοή της γενικής συναίνεσης: άγρια, απελπισμένη, ρυθμική.
2001.
[από τις Στάχτες]
Από το «Έλεύθερο Θέμα», πεζοποιήματα. Εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας.
Copyright© Νίκος Φωκάς και Εκδόσεις Εστίας
[εδώ γεννιόνται και πεθαίνουν τα όνειρα τόσων παιδιών·
15/06/2017 § Σχολιάστε
Ο Μάνος Χατζιδάκις (1925–1994)
Κατά της μαζικής ευτέλειας, του φτηνού λαϊκισμού
Γεια σας
Ήρθα για να σας δείξω ο ίδιος την οδό ονείρων
Δεν ξεχωρίζει
Είναι ένας δρόμος σαν όλους τους άλλους
δρόμους της Αθήνας
Είναι ας πούμε – ο δρόμος που κατοικούμε
Μικρός, ασήμαντος, λυπημένος, τυραννικός
μα κι απέραντα ευγενικός
Έχει πολύ χώμα, πολλά παιδιά
πολλές μητέρες μα και πολύ σιωπή
Κι όλα σκεπασμένα
από έναν τρυφερό μα κι αβάστακτο ουρανό
Εδώ σ’αυτόν τον δρόμο γεννιόνται και πεθαίνουν
τα όνειρα τόσων παιδιών
ίσαμε την στιγμή που η αναπνοή τους
Θα ενωθεί με τ’ανοιξιάτικο αεράκι του επιταφίου
και θα χαθεί
Όμως την νύχτα δεν τους πιάνει ο ύπνος
Κι όταν δεν ονειρεύονται – τραγουδούν
[Οδός ονείρων, πρόλογος, 1962]
αγριμολογος 