Paul Valéry
28/02/2016 § Σχολιάστε
Demandez toujours des preuves, la preuve est la politesse élémentaire qu’on se doit.
Monsieur Teste (1926)
Απόσπασμα-προσχέδιο δοκιμίου για των Πωλ Βαλερύ
Αναφέρει ο Μπόρχες(*) ότι γύρω στα 1938, ο Πωλ Βαλερύ έγραψε:»Η ιστορία της λογοτεχνίας δεν θα έπρεπε να είναι ιστορία των συγγραφέων και των περιστατικών της ζωής τους ή της ζωής των έργων τους, αλλά η ιστορία του Πνεύματος ως δημιουργού ή καταναλωτή λογοτεχνίας. Η ιστορία αυτή θα μπορούσε να θεωρείται πλήρης χωρίς να έχει μνημονευτεί το όνομα ούτε ενός συγγραφέα». […] O Βαλερύ συμβολίζει την Ευρώπη και το αισθαντικό της λυκόφως […] Ο Γέητς, ο Ρίλκε και ο Έλιοτ έχουν γράψει στίχους πιο αξιομνημόνευτους από αυτούς του Βαλερύ· ο Τζόυς και ο Στέφαν Γκεόργκε έχουν επιφέρει βαθύτερες αλλαγές στο όργανο της τέχνης τους (ίσως η γαλλική γλώσσα να ‘ναι πιο ανελαστική απ’ την αγγλική και τη γερμανική)· ωστόσο, πίσω από το έργο των κορυφαίων τεχνιτών δεν υπάρχει μια προσωπικότητα που μπορεί να συγκριθεί μ’εκείνην του Βαλερύ.[…] Ο Βαλερύ πρότεινε στους ανθρώπου τη διαύγεια, σε μια εποχή ευτέλειας του ρομαντισμού, στη μελαγχολική εποχή του ναζισμού και του διαλεκτικού υλισμού, των οιωνών της αίρεσης του Φρόυντ και των εμπόρων του σουρεαλισμού: αυτή ήταν η αξιέπαινη αποστολή που εκπλήρωσε (και εξακολουθεί να εκπληρώνει). Πεθαίνοντας, μας κληροδοτεί το σύμβολο ενός ανθρώπου ο οποίος είναι απείρως ευαίσθητος σε οτιδήποτε συμβαίνει και για τον οποίο οτιδήποτε συμβαίνει είναι το ερέθισμα για μια άπειρη σειρά στοχασμών· ενός ανθρώπου ο οποίος υπερβαίνει τα διακριτικά γνωρίσματα του «εγώ» και για τον οποίο μπορούμε να πούμε αυτό που έγραψε ο Ουίλλιαμ Χαζλιτ για τον Σαίξπηρ:»He is nothing in himself»
***
«Ιδέες, εκτιμήσεις, καθαρά εθνικές οδηγούν τα έθνη στο χαμό τους,
Θα ήθελα ένα έθνος να ήταν βουβό για τη δόξα και για τα πλεονεκτήματά του και να μη μιλούσε ποτέ για τον εαυτό του.
Θα ήθελα ένα έθνος να είχε την πολιτική του πιθανού μέλλοντος και όχι του παρελθόντος του.
Η Ευρώπη είναι γεμάτη από ταυτόχρονες αψίδες θριάμβου που το άθροισμά τους είναι μηδέν. Όχι όμως και το άθροισμα των μνημείων στους νεκρούς«
***
(*) Χ.Λ.Μπόρχες «Ο Βαλερύ ως σύμβολο» Δοκίμια [1], μτφρ Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδόσεις Πατάκη>
(**)Paul Valéry 1871-1945. Επιλογή από το έργο του, εκδόσεις Στιγμή, 1996, μετάφραση: Χαρά Μπανάκου – Καραγκούνη
κάθε βήμα κι ένας παλμός μυρωδικός
16/02/2016 § Σχολιάστε
Νίκος Λεβέντης
Συχνά τα βράδια μου ‘ρχεται στο νου
να γυρίσω ξανά στη λυρική ποίηση
όπως επιστρέφεις στην πρώτη αγάπη
αλλά διαπιστώνω πως έχω ξεχάσει
ονόματα, λατρευτικά των λουλουδιών
επισπεύδω, προσπαθώ να θυμηθώ
βοηθούντος του φυτολογικού λεξικού
με τον Γεννάδιο ανασταίνεις μια γαζία;
Από τη μια καρέκλα στην άλλη
που είδα τελευταία φορά το δένδρο
αύριο κιόλας θα περιηγηθώ την πόλη
κάθε βήμα κι ένας παλμός μυρωδικός
πιο πολύ ανασαίνεις τριγύρω, σήμερα
ούρα και κόπρανα της σκυλίσιας ζωής
παρά μια γεύση από δαγκωμένο μήλο
έτσι και δώ νεαρή ύπαρξη να τρώει μήλο
επαναλαμβάνω μηχανικά τις λέξεις:
Γυναίκα το μήλο που μου έδωσες
μου γέμισε το στόμα στάχτη – μυστήριο
κι αυτός ο στίχος ποιος τον έγραψε
καινούργια έρευνα, νέα περιπλάνηση
όταν όμως αγαπάς κάτι ξανάρχεται
σαν ευλογημένη θύμηση, σαρκώδης.
Νά, το δένδρο κατάφορτο απ’ το μικρό
ανθάκι με τη δύναμη του παρελθόντος
ένα από αυτά θα κοσμήσει το πέτο
έχω προβλέψει ένα μπλε κοστούμι.
*
©Νίκος Λεβέντης -από «Η παρωδία του βίου» -δημοσίευση περιοδικό «Ποιητική» τ. 15, Άνοιξη 2015
*
τι είναι η Κριτική;
11/02/2016 § Σχολιάστε
«Το μόνο πράγμα που είναι χειρότερο από μια ηλίθια κακή κριτική είναι μια ηλίθια καλή κριτική«.
Στο 69ο τεύχος Ιανουαρίου της ARB, ξεχωρίζει ένα γενναίο κείμενο του Ντάνιελ Μέντελσον για την κριτική και τους κριτικούς. Ένα αντισυμβατικό, οξυδερκές, ευθύβολο και διαυγές κείμενο αρχών. Παραθέτω ένα απόσπασμα:
«Ωστόσο, ο σοβαρός κριτικός δεν μπορεί ούτε να είναι ένας εκστασιασμένος μεμυημένος – κάποιος που η λατρεία του για την Τέχνη και τους καλλιτέχνες κινδυνεύει να υποβαθμιστεί σε χαυνωμένη επευφημία. Στο κάτω-κάτω, η αρνητική κριτική είναι και αυτή μια μορφή ενθουσιασμού· ενθουσιασμού και πάθους για ένα είδος που, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο κριτικός θεωρεί ότι το υπό κρίση έργο δεν κατάφερε να υπηρετήσει. Η ευφυής αρνητική κριτική, μάλιστα, τιμά τους καλλιτέχνες με τον τρόπο της: οι σοβαροί καλλιτέχνες, σύμφωνα με την εμπειρία μου, θέλουν μόνο να τους γίνεται ευφυής κριτική, αντί να τους επιδαψιλεύουν κενούς επαίνους – αν μη τι άλλο, επειδή οι σοβαροί καλλιτέχνες μαθαίνουν από τις σοβαρές κριτικές. (Η καλύτερη συμβουλή που μου έδωσαν, αμέσως πριν από την έκδοση του πρώτου μου βιβλίου, ήταν από έναν μέντορα του εκδοτικού χώρου που μου είπε: “Το μόνο πράγμα που είναι χειρότερο από μια ηλίθια κακή κριτική είναι μια ηλίθια καλή κριτική”. Και είχε δίκιο.) Για τον λόγο αυτό, κάθε αίτημα εξάλειψης της αρνητικής αξιολόγησης ισοδυναμεί με καταστροφική καταπάτηση του ευρύτερου στόχου της κριτικής: εάν ένας κριτικός παίρνει σοβαρά την υποχρέωσή του να κρίνει –που, καθαρά στατιστικά, υπάρχει πιθανότητα η κρίση του να είναι είτε αρνητική είτε θετική– αυτή η αίσθηση ευθύνης απέναντι στις κρίσεις και τη σημασία τους πρέπει να ξεπερνά σε βαρύτητα κάθε άλλη σκέψη. Όσοι θέλουν να πηγαίνουν σε πολλά πάρτι χωρίς να προκαλούν αμήχανα λογοτεχνικά συναπαντήματα ας γίνουν σερβιτόροι, όχι κριτικοί.»
η φωτογραφία είναι ένα επιτύμβιο
07/02/2016 § Σχολιάστε
Kata Kálmán, Ούγγρος, 1909 – 1978, πορτρέτο του Ernõ Weisz, 23χρονου βιομηχανικού εργάτη, Βουδαπέστη, 1932. ©National Gallery of Art
Η φωτογραφία
Η φωτογραφία είναι ένας φρουρός
στο φυλάκιο κάποιας μεθορίου
σαν αυτά που φυλάνε σιωπηλοί φαντάροι.
Φυλάει το μέλλον να μή μπει
το παρελθόν μή φύγει
το τώρα να μην ανέβει
στο ήδη εν κινήσει όχημά της.
Φυλάει τα σχήματα μην ξεντυθούνε τη μορφή
τις σάρκες να μην χάσουν κι άλλο βάρος.
Η φωτογραφία είναι ένα επιτύμβιο
σαν των αρχαίων που σου λένε: «Ξένε στάσου
και αναπόλησε το χρόνο της ψυχής,
του γελασμένου σώματος την πίκρα».
*
©Θανάσης Παπαθανασόπουλος (Περίστα Ναυπακτίας, 1937), ποιητής και πεζογράφος, έχει τιμηθεί με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών το 1990 για το επικό του ποίημα «Διγενής Ακρίτας» (25.000 δεκαπεντασύλλαβοι, Αθήνα, 1990) – περισσότερα στο biblionet >>>
