αγριμολογος

Γιάννης Ρίτσος (1909-1990)

Μικρὴ σουΐτα σὲ κόκκινο μεῖζον

Ι.
Πλῆθος λεμόνια
ἐπάνω στὸ τραπέζι
στὶς καρέκλες
στὸ κρεβάτι
κίτρινες λάμψεις
τρέχουν τὸ σῶμα σου
μ᾿ ἀρέσει ποὺ βρέχει
νύχτα μὲ χίλια λεμόνια
καὶ ξαφνικὰ ὁ φακὸς τοῦ δασοφύλακα
νὰ σταματάει τοὺς βρεγμένους λαγοὺς
στὰ πισινά τους πόδια.

Διακοφτὸ 18.11.80

✳︎

ΙΙ.
Ὢ ἀλάνθαστο σῶμα
πόσα καὶ πόσα λάθη
μ᾿ ἕνα μικρὸ διαβατικὸ φεγγάρι
στὰ γυμνὰ δέντρα τοῦ πεζοδρομίου
ἀδειοῦχοι στρατιῶτες καπνίζουν
κάτω ἀπ᾿ τὸ ὑπόστεγο
βρέχει ὅλη μέρα
ἀκούω τὸ νερὸ νὰ κυλάει ἀτέλειωτο
ἀπ᾿ τὰ λούκια στὸ δρόμο
παρότι τὸ ξέρω
αὐτὸ τὸ εἰσιτήριο
εἶναι ἐκπρόθεσμο πιά.

Ἀθήνα 18.11.80

✳︎

ΙΙΙ.
Τὸ σῶμα -λέει-
στὴ γενική: τοῦ σώματος
καὶ γενικὰ τὸ σῶμα
ἄλλη λέξη πυκνότερη δὲν ἔχω
παίρνω τὴ νάϋλον σακούλα
μπαίνω στὰ λαϊκὰ ἑστιατόρια
μαζεύω ψαροκόκαλα
γιὰ τὶς ἄγριες γάτες τῆς γειτονιᾶς
στὰ διαλείματα -λέει-
κουβεντιάζω μὲ τοὺς μουσικοὺς
στὰ σκοτεινὰ παρασκήνια-
τί ἀπέραντη ἀπόσταση διανύω
ἀπ᾿ τὸ σῶμα σου
ἕως τὸ σῶμα σου.

Ἀθήνα 19.11.80

✳︎

[αποσπάσματα από: Γιάννης Ρίτσος, Τὰ ἐρωτικά, ἐκδόσεις «ΚΕΔΡΟΣ» 1981

◉

«[…]Με ένα μοχθηρό πάθος ο Φλωμπέρ μάζευε τις στερεότυπες φράσεις που έλεγαν οι άνθρωποι γύρω του, για να φανούν έξυπνοι κι ενημερωμένοι. Έφτιαξε μ’ αυτές ένα περίφημο Λεξικό κοινοτοπιών. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον τίτλο για να πούμε: Η σημερινή βλακεία σημαίνει όχι πια άγνοια, αλλά τη μη-σκέψη των κοινών τόπων. Η ανακάλυψη του Φλωμπέρ είναι πιο σημαντική για το μέλλον της ανθρωπότητας απ’ ό, τι οι πιο καταλυτικές ιδέες του Μαρξ ή του Φρόυντ. Γιατί μπορούμε να φανταστούμε το μέλλον χωρίς την πάλη των τάξεων ή την ψυχανάλυση, αλλά όχι χωρίς την ακατάσχετη αύξηση των κοινοτοπιών που, εγγεγραμμένες στους ηλεκτρονικούς εγκεφάλους, διαδιδόμενες από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, κινδυνεύουν να αποβούν σύντομα μια δύναμη που θα συντρίβει κάθε πρωτότυπη και ατομική σκέψη και θα πνίξει έτσι την ίδια την ουσία του ευρωπαϊκού πολιτισμού των Νέων Χρόνων».

✳︎

ΜΙΛΑΝ ΚΟΥΝΤΕΡΑ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ, μετάφραση Φίλιππος Δρακονταειδής, εκδόσεις Εστία, πρώτη έκδοση 1988.

◉

Αλή Πασάς και κυρά Φροσύνη. Μικρή πορσελάνινη πλάκα, ζωγραφισμένη στο χέρι, σε παλιά γνήσια κορνίζα. 19ος αι.

«Κι’ ενώ ο πόλεμος συνεχιζόταν απελπισμένος στα Σουλιώτικα βουνά, ένα γεγονός, στις αρχές του 1801, συγκλόνισε τα Γιάννενα και τη γύρω περιοχή, ο πνιγμός στη λίμνη των Ιωαννίνων 17 γυναικών και ανάμεσα τους και της κυρά Φροσύνης, της ωραιότατης ανεψιάς του δεσπότη της πόλης Ιερόθεου Γκάγκα. […]

Όμορφη και φανταχτερή όπως ήταν από πολύ μικρή, την πάντρεψαν γρήγορα μ’ ένα Γιαννιώτη έμπορο στη Βενετία, επειδή κινδύνευε ν’ αρπαγεί για το χαρέμι του Αλή. από το γάμο της αυτό απόκτησε δυο παιδιά.

Επειδή όμως οι δουλειές του αντρός της τον κρατούσαν τον πιο πολύ καιρό στη Βενετία, η όμορφη Φροσύνη έμενε μόνη στα Γιάννενα. Κι’ ο πειρασμός τη διπλάρωσε με τη μορφή του Μουχτάρ πάσα, του ωραίου γιου του Αλή. Γρήγορα έγινε ερωμένη του Μουχτάρ. Αλλά στην παράνομη αυτή σύζευξη δεν συμφωνούσε ο Αλής. Κι’ όταν ο Μουχτάρ, επικεφαλής στρατιωτικής δύναμης, έφυγε από τα Γιάννενα, o Αλής βρήκε την ευκαιρία να διπλαρώσει την όμορφη Φροσύνη.

Νύχτα κίνησε από το παλάτι του με τη συνοδεία του αρχιαστυνόμου του Ταχήρ και λίγων συνοδών κι’ έφτασε κρυφά στο σπίτι της Φροσύνης. Χτύπησε την πόρτα, κανένας δεν απάντησε από μέσα. Όμως αυτός ήξερε καλά πως η Φροσύνη ήταν στο σπίτι. Και έδωσε εντολή να παραβιάσουν την πόρτα.

Μπήκαν μέσα. Σκοτάδι. Άναψεν ένα φανάρι και τότε ψάχνοντας το σπίτι, βρήκαν τη Φροσύνη κατατρομαγμένη να ‘χει κουρνιάσει σαν πανικόβλητο πουλί στην κρεββατοκάμαρά της.

O Aλής δεν την αγρίεψε. Με λόγια χαδιάρικα και τρυφερά προσπάθησε να την καθησυχάσει. Κι’ όταν ο μεγάλος τρόμος της καταλάγιασε τής είπε να μη τον φοβάται γιατί αυτός την αγαπά και θα την πάρει κοντά του.

Η γυναίκα τον απόκρουσε κατηγορηματικά. Όχι, με κανένα τρόπο δεν τον ήθελε. Η άρνησή της δαιμόνισε τον Αλή και ευθύς δίνει τη διαταγή να την πιάσουν και να τη ρίξουν στη φυλακή. Μαζύ της φυλάκισε και άλλες δεκάξη κοπέλλες με τη κατηγορία ότι όλες ασκούσαν την πορνεία και επομένως ήταν επικίνδυνες για τα ήθη.

Σε λίγες μέρες πέρασαν από τυπική δίκη και καταδικάστηκαν και οι δεκαεφτά σε θάνατο δια πνιγμού στη λίμνη των Ιωαννίνων. Και μια ζοφερή νύχτα τις έπνιξαν. Η κυρά Φροσύνη ρίχτηκε πεθαμένη στη λίμνη γιατί καθώς την πήγαιναν πέθανε από συγκοπή.

Αυτή η φοβερή υπόθεση έχει και άλλη εκδοχή: δεν ήταν ο έρωτας του Αλή που την οδήγησε στο θάνατο αλλά η εκδίκηση της γυναίκας του Μουχτάρ. Λένε πως αυτή είχε ένα δαχτυλίδι, που της το πήρε ο Μουχτάρ και το χάρισε της Φροσύνης. Το είδε κάποτε η χανούμισσα στο δάχτυλο της Φροσύνης και φρένιασε από ζήλεια. Και παρακάλεσε τον πεθερό της να την πνίξει, όπως και τόκανε αυτός για χατήρι της νύφης του.

Ωστόσο ο λαός συγκινήθηκε βαθιά για τον άδικο θάνατο της Φροσύνης. Και ο χαμός της πέρασε και στο δημοτικό τραγούδι: «Τα μάθατε τι γίνηκε στα Γιάννενα, στη λίμνη; Πνίξανε τις δεκαεφτά με την κυρά Φροσύνη. Χίλια κοντάρια ζάχαρη να ρίξουνε στη λίμνη για να γλυκάνει το νερό να πιει η κυρά Φροσύνη».

*

[Τάσος Βουρνάς, Αλή Πασάς Τεπελενλής. Τύρρανος ή ιδιοφυής πολιτικός;, Αφοί Τολίδη, Αθήνα 1978, σ.57-59.(greek-language.gr)

◉

«Υπάρχει κάτι στη μεσαία τάξη που διατηρεί τις ισορροπίες αυτού του κόσμου. Κινεί τα γρανάζια. Κι όπως σ’ όλα τα κοινωνικά στρώματα, έτσι κι εκεί υπάρχουν καλοί και κακοί άνθρωποι. Υπάρχουν οικογένειες της μεσαίας τάξης που ζουν τίμια και σωστά, κι άλλες που τις διέπουν η απληστία και η ρηχότητα. Όμως είμαι υποστηρικτής αυτής της τάξης. Δεν μπορώ την ψευτοεπαναστατική αλαζονεία των καλλιτεχνών απέναντί της. Οι καλλιτέχνες είναι εκείνοι που κατέχουν προνομιακές κοινωνικές θέσεις, τις οποίες δεν κέρδισαν, αλλά τους παραχωρήθηκαν λόγω ταλέντου – καλής τους τύχης, με άλλα λόγια. Επίσης, δεν έχω καμία ρομαντική αντίληψη για τα μέλη των κατώτερων κοινωνικά τάξεων, που τις περισσότερες φορές η έλλειψη παιδείας τούς καθιστά αμόρφωτους και ρατσιστές. Η μεσαία τάξη τουλάχιστον προσπαθεί. Συχνά, όσοι ανήκουν εκεί, δεν έχουν το ταλέντο ή το επιχειρηματικό πνεύμα για να προσφέρουν κάτι πιο αξιόλογο σ’ αυτόν τον κόσμο, αλλά τουλάχιστον είναι συμπαθείς. Κι έχουν και τους καλλιτέχνες απέναντί τους να τους κρίνουν, από μια υπεροπτική θέση βολεμένης ανωτερότητας. Εκείνοι γεννήθηκαν μ’ ένα χάρισμα και κατακρίνουν όλους όσους έχουν επωμιστεί τα καθημερινά και τα γήινα. Εκείνοι, βλέπετε, θα σώσουν τον κόσμο με την τέχνη τους. Τι απίστευτη γελοιότητα…»

*

[Από το βιβλίο Ο Γούντι Άλεν για τον Γούντι Άλεν, εκδόσεις Μεταίχμιο

*

Ευχαριστίες στον φίλο συγγραφέα Βαγγέλη Ραπτόπουλο > >

◉