[ο ποιητής Czesław Miłosz και η «Αιχμάλωτη σκέψη»
11/07/2023 § Σχολιάστε
Η αγάπη σκόνη και τ’ όνειρο καπνός
Ο Τσέσλαβ Μίλος (1911-2004). Φωτογραφία τραβηγμένη από τον αδελφό του Andrzes Milosz (από το βιβλίο Milosz par Milosz, Fayard 1986).
Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης: απόσπασμα από την κρίση του βιβλίου: Czeslaw Milosz, Αιχμάλωτη σκέψη, μτφρ. Ανδρέας Παππάς, Παπαδόπουλος, Αθήνα 2017 / και από το βιβλίο: Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης: Ο Σταλινισμός και οι μεταμοντέρνοι θαυμαστές του, εκδόσεις Επίκεντρο και Athens Review of Books
Κομμουνιστική ορθοδοξία
Τη στενή σχέση της σταλινικής ορθοδοξίας με τη θρησκεία και την ιδεολογική ανεκτικότητα της πρώτης από τη δεύτερη την παρουσιάζει ο Μίλος μέσα από το πνεύμα της εποχής του:
«Γνώριζα και είχα φίλους πολλούς χριστιανούς (Πολωνούς, Γάλλους και Γερμανούς), οι οποίοι στο πεδίο της πολιτικής ήταν οπαδοί της αυστηρής σταλινικής ορθοδοξίας, διατηρώντας μέσα τους επιφυλάξεις, πιστεύοντας στη διόρθωση του Θεού, που θα πραγματοποιηθεί μετά την ολοκλήρωση των αιματηρών αποφάσεων από την πλευρά των εντολέων της Ιστορίας. Στον συλλογισμό τους είχαν πάει αρκετά μακριά: κατά τη σκέψη τους, η ιστορική ανάπτυξη επιτελείται με αταλάντευτους νόμους που υπάρχουν σύμφωνα με τη θέληση του Θεού. Ένας απ’ αυτούς τους νόμους είναι η ταξική πάλη. Ο 20ός αιώνας είναι ο αιώνας της νικηφόρας μάχης του προλεταριάτου, το οποίο σ’ αυτή τη μάχη το καθοδηγεί το Κομμουνιστικό Κόμμα. Αφού ηγέτης του κόμματος είναι ο Στάλιν, αυτός εφαρμόζει τον νόμο της Ιστορίας, δηλαδή δρα σύμφωνα με τη θέληση του Θεού και πρέπει να τον ακούμε. Η ανανέωση της ανθρωπότητας είναι δυνατή μόνο με τον τρόπο που εφαρμόζεται στις τεράστιες εκτάσεις της Ρωσίας, γι’ αυτό ο χριστιανός δεν μπορεί να αντιτεθεί στη μοναδική ιδέα, βίαιη άλλωστε, που σε όλο τον πλανήτη θα δημιουργήσει το νέο είδος ανθρώπου. Ο παρακάτω συλλογισμός είναι πολύ συχνός στις δημόσιες δηλώσεις εκείνων των πνευματικών ανθρώπων που είναι εργαλείο στα χέρια του κόμματος:
“Ο Χριστός είναι ο νέος άνθρωπος. Ο νέος άνθρωπος είναι ο σοβιετικός άνθρωπος. Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστός είναι ο νέος σοβιετικός άνθρωπος”, είπε ο Ρουμάνος Πατριάρχης Ιουστινιάν Μαρίνα.
Ακολουθώντας την εξέλιξη των Καθολικών φίλων μου που αποδέχθηκαν τη γραμμή του κόμματος μπόρεσα να παρατηρήσω ότι απ’ τη χριστιανική μεταφυσική τούς έμενε βαθμιαία μόνο η φρασεολογία, ενώ το πραγματικό περιεχόμενο γίνεται η Μέθοδος (ο Θεός μεταμορφώνεται σε Ιστορία). Αυτή την ψυχολογική διαδικασία τη γνωρίζουν πολλοί χριστιανοί στις Λαϊκές Δημοκρατίες. Αυτή είναι αναμφισβήτητα νέα και ιδιαίτερη κατάκτηση του 20ού αιώνα» (σ. 212-13).
Το χάπι «διαλεκτική» διά πάσαν νόσον
Συνδέοντας τις αντιλήψεις του για τη λογοτεχνία με την οδυνηρή εμπειρία του πολέμου στην Πολωνία, ο Μίλος εξηγεί:
«Η ποίησή μου ήταν για μένα μέσο αυτοελέγχου. Μπορούσα να ερευνήσω σ’ αυτή το σημείο απ’ όπου περνάει η γραμμή πίσω από την οποία ο λαθεμένος τόνος αποδεικνύει το λαθεμένο της άποψης και να προσπαθήσω να μην ξεπεράσω αυτή τη γραμμή. Οι εμπειρίες των πολεμικών χρόνων μού δίδαξαν ότι δεν πρέπει να παίρνω την πένα στα χέρια μου μόνο για να κοινοποιήσω σε άλλους την απελπισία μου και την εσωτερική μου διάλυση, γιατί αυτό είναι φθηνό εμπόρευμα για την παραγωγή του οποίου απαιτείται μικρή προσπάθεια, ώστε να νιώσει ο άνθρωπος που ασκεί αυτή τη δραστηριότητα αυτοσεβασμό. Όποιος είδε μια πόλη εκατομμυρίων να μετατρέπεται σε ερείπια, χιλιόμετρα δρόμων στους οποίους δεν έμεινε κανένα ίχνος ζωής, ούτε γάτες ούτε αδέσποτα σκυλιά, αυτός θυμάται με ειρωνεία τις περιγραφές της κόλασης των μεγαλουπόλεων στους σύγχρονους ποιητές – για την ακρίβεια την κόλαση της ψυχής τους. Η αληθινή Έρημη χώρα είναι πολύ πιο φρικτή από τη φανταστική. Κανείς που δεν έζησε στη φρίκη του πολέμου και του τρόμου δεν ξέρει πόσο έντονη είναι η διαμαρτυρία στους μάρτυρες και στους συμμετέχοντες εναντίον του εαυτού τους, εναντίον των παραλείψεων και του εγωισμού τους. Τα ερείπια και η συμφορά είναι σχολεία κοινωνικής σκέψης. Η λογοτεχνία του σοσιαλιστικού ρεαλισμού είναι πολύ ωφέλιμη, αλλά δυστυχώς μόνο για το κόμμα» (σ. 218).
«Η ταύτιση της λογοτεχνίας με την παιδαγωγική σκοπιμότητα, που επιδιώκει το κόμμα, καταργεί την αυθεντικότητα της λογοτεχνίας και οδηγεί στη χυδαία κομματική γραμμή. Επειδή μόνο οι σταλινικοί έχουν δικαίωμα να αντιπροσωπεύουν το προλεταριάτο (την ανερχόμενη τάξη), το “νέο” και το άξιο εγκωμιασμού είναι μόνο αυτό που εμφανίζεται σαν συνέπεια της στρατηγικής και τακτικής του κόμματος. Ο σκοπός της λογοτεχνίας είναι συνεπώς η δημιουργία προτύπων συμπεριφοράς για τον αναγνώστη τα οποία τον κατευθύνουν σ’ αυτό που δείχνει το κόμμα. Ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός στηρίζεται στην ταύτιση του “νέου” με το προλεταριάτο και εκείνου με το κόμμα» (σ. 219).
Οι υποσχέσεις της εξουσίας για κατάργηση του αγώνα για την επιβίωση δεν επιτεύχθηκαν· το κράτος, που σύμφωνα με τον Λένιν, βαθμιαία θα μαραθεί, ενισχύθηκε απεριόριστα, αφού ο Στάλιν διατύπωσε το δικό του νόμο: «για να μαραθεί το κράτος πρέπει να ενισχυθεί στο έπακρο» ή τον άλλο νόμο του: «όσο προχωράει η οικοδόμηση του σοσιαλισμού τόσο ενισχύεται η ταξική πάλη» – αλλά εδώ βρίσκεται η διαλεκτική για να λύσει όλες τις αντιφάσεις:
«Κάποιος είπε ότι ο 20ός αιώνας είναι αιώνας συνθετικών προϊόντων: του συνθετικού καουτσούκ, της συνθετικής βενζίνης, αλλά δημιουργήθηκε επίσης και η τεχνητή διαλεκτική που μόνο φαινομενικά μοιάζει με τη φιλοσοφία του Χέγκελ. Η μέθοδος όμως είναι επιτυχής σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα κατά των εχθρών. Ο άνθρωπος που εκτίθεται στην επίδρασή της είναι αβοήθητος. Τελικά υποκύπτει, και εδώ βρίσκεται το μυστικό της αληθινής εξουσίας. Στο μυαλό των ανθρώπων στις Λαϊκές Δημοκρατίες εγχέουν το αναισθητικό μέσο που είναι ο Διαλεκτικός Υλισμός. Όταν το ανθρώπινο μυαλό προγραμματιστεί, τότε αφήνουν μέσα του αβγά της σταλινικής εμπειρίας. Αφού είναι ήδη μαρξιστής –λένε στον ασθενή– ότι πρέπει να γίνει σταλινικός, γιατί έξω από τον σταλινισμό δεν υπάρχει μαρξισμός.
Η φιλοσοφία της Ιστορίας που ακτινοβολεί απ’ τη Μόσχα είναι η φιλοσοφία της βίας, η οποία διαθέτει τεθωρακισμένα και αεροπλάνα και μεταμορφώνει τις μάζες. Εναντίον κάποιου που δεν θέλει να την αναγνωρίσει κατευθύνεται η εκμηδενιστική βία του κράτους. Του επιτίθενται και από μέσα: του λένε ότι την αντίστασή του την προκάλεσε η ταξική του συνείδηση. Παρόμοια μ’ εκείνον που δεν θέλει να υποταγεί σε ψυχαναλυτικές συμπεριφορές, μπορεί να κατηγορηθεί ότι θέλει, μ’ αυτόν τον τρόπο, να διατηρήσει τα συμπλέγματά του» (σ. 222-23).
◉
*
Διαβάστε όλα: [τα όνειρα καπνός]
[νεκρή η γλυκειά Βικτόρια Αμελίνα από ρωσικό Ορθόδοξο βομβαρδισμό ·
05/07/2023 § Σχολιάστε
Το Ύστατο χαίρε στην ουκρανή συγγραφέα, ποιήτρια και ερευνήτρια εγκλημάτων πολέμο είπαν οι ουκρανοί, στον καθεδρικό ναό του Αγίου Μιχαήλ στο Κίεβο…
Η 37χρονη Ουκρανή συγγραφέας τραυματίστηκε βαριά κατά τη διάρκεια δείπνου στο εστιατόριο Ria Pizza, δημοφιλές μεταξύ των στρατιωτικών, δημοσιογράφων και άλλων, και διακομίστηκε σε νοσοκομείο στη Ντνίπρο με «πολλαπλά κατάγματα στη βάση του κρανίου», ανέφερε ο νευροχειρουργός Βιτάλι Σαβένκοφ.
Η λογοτέχνης βρισκόταν μαζί με τρεις προσωπικότητες από την Κολομβία, που υπέστησαν ελαφριά τραύματα.
Ο θάνατος της συγγραφέα αυξάνει στους 13 νεκρούς τον επίσημο απολογισμό των θυμάτων του ρωσικού πλήγματος στο εστιατόριο στην Κραματόρσκ.
Δημιουργός μυθιστορημάτων που έχουν μεταφραστεί σε άλλες γλώσσες, η συγγραφέας, γεννημένη στη Λβιβ, είχε «επεκτείνει τη δουλειά της πέραν της λογοτεχνίας» μετά τη ρωσική στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, «κατέγραφε ρωσικά εγκλήματα πολέμου στα κατεχόμενα εδάφη», ανέφερε ακόμη στην ανακοίνωσή της η PEN Ukraine. [capital.gr]
◉
[οι δικαιωματιστές; τώρα την πάπια ·
03/07/2023 § Σχολιάστε
Επίσης για ξεστράβωμα:
―1. Ο Πασκάλ Μπρυκνέρ για τις ταραχές στη Γαλλία: «Ο τραγικός θάνατος του νεαρού Ναχέλ είναι το πρόσχημα»: «[…] τα τελευταία είκοσι χρόνια είναι η εμφάνιση μίας θορυβώδους ακροαριστεράς, φιλικής προς τους ακραίους ισλαμιστές, λυσσωδώς αντισιωνιστικής, δηλαδή αντιεβραικής, η οποία ονειρεύεται, ελλείψει «επαναστατικής ωρίμανσης των συνθηκών» να προκαλεί διαρκείς εξεγέρσεις. Αφού η «Ανυπότακτη Γαλλία» ( France insoumise) του Μελανσόν και οι οικολόγοι αποτυγχάνουν να κυβερνήσουν τη Γαλλία, ας την καταστήσουν τουλάχιστον ακυβέρνητη. Από τότε που προβλήθηκε στο σινεμά «Το Μίσος» του Mathieu Kassovitz, το 1995, διαπιστώνουμε διαρκώς πόσο γοητεύει τα μήντια, τη showbiz και τους αριστερούς διανοούμενους η βία των προαστίων . Αυτό το λουμπεν προλεταριάτο που περιστρέφεται γύρω από το οργανωμένο έγκλημα σαγηνεύει με την αγριότητά του κοινωνιολόγους, ηθοποιούς, κινηματογραφιστές και δημοσιογράφους. Η βία, για αυτούς όπως και για τον Μαρξ, είναι η μεγάλη μαία της ιστορίας. Όλα τα προσχήματα είναι καλά για να δικαιολογήσουν τη βαναυσότητα των εξεγερμένων και κυρίως το άλλοθι του «συστημικού ρατσισμού». Το δε γαλλικό κράτος είναι ως γνωστόν με φυσικό και συνταγματικό τρόπο αντιρατσιστικό. […]»
―2. Της Σώτης Τριανταφύλλου: Ποιοι είναι οι βάνδαλοι στη Γαλλία και τι θέλουν να μας πουν; «[…]Πολλοί πιστεύουν ότι τα εν λόγω φαινόμενα αποδεικνύουν πως η Γαλλία είναι μη κυβερνήσιμη: το πλοίο των τρελών. Ας δείξουμε περισσότερη σύνεση. Ή μάλλον ας δείξουν σύνεση όσοι πιστεύουν ότι το χάος τούς ευνοεί: «η κανονικότητα ποτέ δεν ωφέλησε την αριστερά»… Δεν είναι καν αλήθεια: αυτή την εποχή, το χάος ωφελεί τη δεξιά και ιδιαίτερα τη δεξιά της Μαρίν Λεπέν. Σε λίγο, οι περισσότεροι Γάλλοι θα επιζητούν μια ωραία δικτατορία και δεν θα είναι εκείνη του προλεταριάτου[…]»
Επαναλαμβάνω: Κ α τ α λ ά β α τ ε ;
◉
[Δεν ανήκω σε κανένα κόμμα και σε καμιά πολιτική οργάνωση. Δεν είμαι μέλος καμιάς εκκλησίας ·
02/07/2023 § Σχολιάστε
Ο Άρης Αλεξάνδρου (πραγματικό όνομα: Αριστοτέλης Βασιλειάδης), ήταν Έλληνας αντιστασιακός, ποιητής, πεζογράφος, και μεταφραστής έργων κυρίως της ρωσικής λογοτεχνίας.
Θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς Έλληνες συγγραφείς, με πολύ σημαντικό μεταφραστικό έργο.
Το μοναδικό μυθιστόρημά του, «Το Κιβώτιο» (1975), αποτιμάται ως «ένα πραγματικά σημαντικό έργο» της νεοελληνικής πεζογραφίας.
Γεννήθηκε στο Πετρογκράντ (σήμερα Αγία Πετρούπολη), στις 24 Νοεμβρίου το 1922.
Ο πατέρας του, Βασίλης Βασιλειάδης, ήταν Έλληνας από την Τραπεζούντα και η μητέρα του, Πολίνα Αντόνοβνα Βίλγκελμσον, ήταν Ρωσίδα με καταγωγή από την Εσθονία.
Ο Αλεξάνδρου, που ως μητρική γλώσσα είχε τη ρωσική, ήρθε με την οικογένειά του στην Ελλάδα το 1928 και, αφού έμεινε δύο χρόνια στη Θεσσαλονίκη, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.
Αφού ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές στη Βαρβάκειο Σχολή, το 1940 έδωσε εξετάσεις και πέρασε στην ΑΣΟΕΕ.
Εγκατέλειψε όμως σύντομα τη σχολή, επειδή δεν τον ενθουσίαζε το αντικείμενο των σπουδών του, για να ασχοληθεί επαγγελματικά με τη μετάφραση.
Ξεκίνησε να δουλεύει ως μεταφραστής στον εκδοτικό οίκο Γκοβόστη.
Τότε χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το ψευδώνυμο «Άρης Αλεξάνδρου», με το οποίο τελικά καθιερώθηκε.
Από την εποχή της μεταξικής δικτατορίας, ο Αλεξάνδρου, μαζί με τον Αντρέα Φραγκιά και άλλους φίλους, είχε δημιουργήσει έναν όμιλο μαρξιστικού προσανατολισμού, ο οποίος συνέχισε τη δράση του μέχρι τα πρώτα χρόνια της Κατοχής.
Το 1941, ο όμιλος προσχώρησε στη Φοιτητική Κομμουνιστική Οργάνωση (ΦΚΟ), η οποία σχετίστηκε με την Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ) και εντάχθηκε στο ΕΑΜ Νέων.
Αποχώρησε πικραμένος από το ΕΑΜ Νέων το καλοκαίρι του 1942, έπειτα από τη διαγραφή τριών φίλων του και ηγετικών στελεχών της ΟΚΝΕ, λόγω των «υπερεπαναστατικών» θέσεων τους — ζητούσαν άμεση και μη μετωπική ένοπλη σύγκρουση με τους κατακτητές από το ΕΑΜ, οι οποίοι ταυτόχρονα καταγγέλθηκαν ως «χαφιέδες».
Το διάστημα της Κατοχής μετάφρασε τον ύμνο της Κομσομόλ στα Ελληνικά και συμμετείχε σε όλες τις μεγάλες εαμικές διαδηλώσεις της εποχής.
Έλαβε μέρος με μαύρο περιβραχιόνιο στη διαδήλωση του ΕΑΜ στις 3 Δεκεμβρίου 1944 (αρχή των Δεκεμβριανών) και κατόπιν κρύβονταν με την οικογένειά του σε καταφύγια για πολίτες.
Αργότερα συνελήφθη αιχμάλωτος από τις βρετανικές δυνάμεις και στάλθηκε στο στρατόπεδο πολιτικών κρατουμένων στην Ελ Ντάμπα της Λιβύης όπου, μαζί με τον πατέρα του, δήλωσαν στους διώκτες τους ότι ήταν «ΕΑΜίτες».
Αφέθηκαν ελεύθεροι το 1945 και επέστρεψαν στην Ελλάδα.
Στην αρχή του Εμφυλίου κρυβόταν, βγαίνοντας από το κρησφύγετό του μόνο μια φορά την εβδομάδα, προκειμένου να συναντηθεί με την Καίτη Δρόσου, μετέπειτα σύζυγό του και τότε στρατολόγο και μέλος του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ.
Συνελήφθη τον Ιούλιο του 1948 και εκτοπίστηκε στον Μούδρο της Λήμνου (1948-49).
Ύστερα από τη διάρρηξη των σχέσεων του Τίτο με το ΚΚΕ, πολιτικοί εξόριστοι τον κατηγόρησαν για «ηττοπάθεια», αφού προειδοποιούσε την ομάδα συμβίωσης: «Οφείλετε να πείτε στον κόσμο ότι θα μείνουμε είκοσι χρόνια σε αυτόν τον βράχο και όχι να βαράτε φανφάρες.
Ο καθένας να αποφασίσει τι θα κάνει εν γνώσει […] Δε νικήσαμε και μπορεί να ηττηθούμε».
Μεταφέρθηκε στη Μακρόνησο (1948-49), όπου φοβούμενος ακρωτηριασμό και μόνιμη βλάβη από τα βασανιστήρια, έκανε δήλωση μετανοίας, την οποία αργότερα ανακάλεσε, και στον Άγιο Ευστράτιο (1950-51).
Το 1951 έμενε στην Αθήνα, στο Δουργούτι (Νέος Κόσμος).
Το 1953 καταδικάστηκε ως ανυπότακτος στράτευσης δηλώνοντας στο στρατοδικείο (όπου είχε ως δικηγόρο τον Ηλία Ηλιού) «κομμουνιστής» με αποτέλεσμα τη φυλάκιση του.
Τέθηκε σε απομόνωση από τους υπόλοιπους πολιτικούς κρατουμένους, έως τουλάχιστον το 1956 και τελικά αποφυλακίστηκε με αναστολή ποινής το 1958.
Με την επιβολή της δικτατορίας το 1967, διέφυγε στο Παρίσι, όπου για να επιβιώσει έκανε διάφορες δουλειές.
Το 1968 έγραψε κείμενο με το όνομα Αντίπας Νετραλίτης (neuter: ούτε ο ένας ούτε ο άλλος) όπου έγραφε και υπέρ της ένταξης της Ελλάδας στην Ενωμένη Ευρώπη ως διέξοδο ενάντια της διαμάχης ΕΣΣΔ και ΗΠΑ.
Το 1975 δήλωσε σχετικά: «Δεν ανήκω σε κανένα κόμμα και σε καμιά πολιτική οργάνωση. Δεν είμαι μέλος καμιάς εκκλησίας.
Δεν είμαι οπαδός καμιάς θρησκείας. […]
Έχοντας περάσει από τα ξερονήσια και τις φυλακές, νιώθω πως είμαι συγκρατούμενος, όχι μόνο με όσους υποφέρουν στα φασιστικά στρατόπεδα, μα και με όσους βασανίζονται στο Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ.
Νιώθω αλληλέγγυος και συνυπεύθυνος με όσους αγωνίστηκαν, αγωνίζονται και θα αγωνιστούν εναντίον όλων των τυράννων, εστεμμένων και τραγιασκοφόρων, εναντίον όλων των δεσποτών, γαλονάδων και ρασοφόρων».
Πέθανε στη γαλλική πρωτεύουσα στις 2 Ιουλίου το 1978.
Σύζυγός του, από το 1958, ήταν η δημοσιογράφος και ποιήτρια Καίτη Δρόσου, η οποία απεβίωσε στις 3 Φεβρουαρίου 2016, σε ηλικία 94 ετών, στο Παρίσι.
✳︎
◉
αγριμολογος 