[στο τέλος των λόγων βρίσκεται η πειθώ·
26/02/2025 § Σχολιάστε
Ludwig Josef Johann Wittgenstein (1889 – 1951)
Πρέπει ολοένα να βυθίζομαι στα νερά της αμφιβολίας.
# Μια εικόνα μας κρατούσε φυλακισμένους. Και δεν μπορούσαμε να βγούμε έξω απ’ αυτήν γιατί βρισκόταν μές στη γλώσσα μας, και η γλώσσα έμοιαζε να μας την επαναλαμβάνει αδυσώπητα.
# Ποιος είναι ο σκοπός σου στη φιλοσοφία; ―Να δείξω στη μύγα πως να βγει απ’ τη μυγοπαγίδα.
# Στη φιλοσοφία μόνο από τη φλυαρία πρέπει κανείς να φυλάγεται.
# Όσοι δεν νιώθουν καμία ανάγκη για διαφάνεια στην επιχειρηματολογία τους είναι χαμένοι για τη φιλοσοφία.
# Πρέπει ολοένα να βυθίζομαι στα νερά της αμφιβολίας.
# Είναι μέρος της λογικής των επιστημονικών μας ερευνών το ότι όντως δεν αμφιβάλλουμε για ορισμένα πράγματα.
#Όταν ‘αντικρούω’ κάποιον, δεν του δίνω λόγους; Ασφαλώς· αλλά μέχρι πού θα φτάσουν αυτοί οι λόγοι; Στο τέλος των λόγων βρίσκεται η πειθώ. (Συλλογίσου τι συμβαίνει όταν οι ιεραπόστολοι μεταστρέφουν τους ιθαγενείς).
✳︎
[από: Βίττγκεσταϊν, Στοχασμοί, μτφρ.: Κωστής Μ. Κωβαίος, εκδόσεις Στιγμή 2007.
◉
[παράδοξη κομψότητα, φροντισμένη και τυχαία·
24/02/2025 § Σχολιάστε
Τόσα χρόνια, τόσα ταξίδια, τόσα χιλιόμετρα…
Διασχίζοντας δεκάδες χωριά και κωμοπόλεις της χώρας μας αλλά και της Ευρώπης, συχνά γοητεύομαι από την «επιμελώς» άναρχη πολεοδομική αισθητική τους, βρίσκεται κανείς μπρος σε ένα διαρκές αστάθμητο, μια ισορροπία μεταξύ παράδοσης και αδέξιας μοντερνικότητας. Μια περίεργη γοητεία. Μια ασυνείδητη, παράδοξη κομψότητα, όπως αυτή που συναντά κανείς σε παλιά καφενεία, μικρά εμπορικά ή αυλές με μισοξεβαμμένες καρέκλες και ασύμβατα χρώματα, όπου η αισθητική διαμορφώνεται χωρίς πρόθεση, αλλά τελικά αποκτά ταυτότητα. Πρόκειται για μια διαρκής αβεβαιότητα μεταξύ παράδοσης και νεωτερικότητας, συντηρητισμού και αυθορμητισμού.
Μικρά χωριά και πόλεις έχουν συχνά ένα γούστο που μοιάζει ασύνδετο, αλλά οργανικό, με μια αδιόρατη συνοχή που μόνο κάποιος εκ των έσω μπορεί να αντιληφθεί. Είναι σαν τη σκόπιμη ακαταστασία που δείχνει αβίαστη, αλλά στην πραγματικότητα είναι βαθιά ριζωμένη σε κοινωνικά μοτίβα και συλλογικές αναμνήσεις. Όλα εικόνες μιας διαρκούς εξαλισσόμενης κοινωνίας των ανθρώπων.
Το ταξίδι της ζωής.
◉
[η εργαλειοποίηση του πένθους·
22/02/2025 § Σχολιάστε
Είναι εκδήλωση πένθους να ρίχνεις μια δηλητηριώδη υπόνοια για την εμπλοκή του πρωθυπουργού σε μια δολοφονία;
Αν και «αναίσθητος» αναγνωρίζω ότι αυτό που επισημαίνει ο ευαίσθητος φίλος μου είναι σωστό. Ο καθένας έχει τον δικό του, απολύτως σεβαστό, τρόπο να εκδηλώνει το πένθος του. Άλλος βουβά και με εγκαρτέρηση, άλλος με απόγνωση ή με θυμό για την απώλεια, και πάει λέγοντας.
Αφού όμως η «σκληρότητά» μου λύγισε – ώστε να κάνει χώρο στο επιχείρημά του – μήπως έχω κι εγώ ένα μικρό δικαίωμα, να ζητήσω από τη λογική του να μου απαντήσει σε μερικά ερωτήματα;
Είναι π.χ. εκδήλωση πένθους, να αξιώνεις να αναβληθεί η εκλογή του προέδρου δημοκρατίας, λόγω των εξελίξεων στην υπόθεση των Τεμπών;
Μήπως είναι εκδήλωση πένθους, να κρίνεις για τους δικούς σου – βάσιμους ή αβάσιμους λόγους, αδιάφορο – ως ακατάλληλο έναν υποψήφιο για το ανώτατο αξίωμα;
Ή είναι εκδήλωση πένθους να ρίχνεις μια δηλητηριώδη υπόνοια για την εμπλοκή του π/θ σε μια δολοφονία;
Φυσικά, αναφορικά με τα δυο πρώτα ερωτήματα, κάθε πολίτης μπορεί να έχει την άποψή του και να την εκφράζει. Δημοκρατία έχουμε, τόσο ανεκτική μάλιστα, όσο το να κυκλοφορεί ένα χυδαίο έντυπο με πηχιαίο τίτλο που ισχυρίζεται ξεκάθαρα, αυτό που η κ. Καρυστιανού υπονοεί: «Η μαφία Μητσοτάκη, σκότωσε τον γιο της εισαγγελέως».
Για το τελευταίο, όμως, ερώτημα επιφυλάσσομαι. Δημοκρατία δεν είναι να κατηγορείς οποιονδήποτε πολίτη, άνευ στοιχείων, ούτε να διαδίδεις εις βάρος του, αστήρικτες υπόνοιες.
Εν πάση περιπτώσει, αυτά πιστεύει η κ. Καρυστιανού για τα δυο πρώτα ερωτήματα, κι όπως είπαμε, έχει δικαίωμα να τα εκφράζει.
Όταν όμως το επιχειρεί – και μάλιστα με το εύρος της δημοσιότητας που έχει αποκτήσει η φωνή της – τότε, λυπάμαι αυτό που ακούγεται, δεν είναι ο λυγμός, ή ο πόνος της χαροκαμένης μάνας. Είναι η διατύπωση μιας πολιτικής θέσης. Νομιμότατης επαναλαμβάνω, και για πολλούς ενδεχομένως, ορθής. Αφ΄ης στιγμής όμως την εξέφρασε δημοσίως, επόμενο δεν είναι – δημοκρατία έχουμε – να υποστεί τον έλεγχο και την κριτική των σκληρόκαρδων, όπως του λόγου μου;
*
Του ©Θάνου Χ. Καψάλη στο FB >>
◉
[ηθική κρίση·
21/02/2025 § Σχολιάστε
Ιμμάνουελ Καντ (1724-1804)
Ηθική και λογική στην σκέψη του Ιμμάνουελ Καντ…
Ο Καντ πίστευε ότι η κριτική μέθοδος είχε άμεση επαφή με την ηθική κρίση και κατέληξε σε συμπεράσματα που έπρεπε να γίνουν αποδεκτά ακόμα κι αν οι άνθρωποι είχαν συμφέρον στο να αρνηθούν.
Ο Καντ δηλαδή θεωρούσε ότι η κριτική μέθοδος—δηλαδή η εξέταση των ορίων και των δυνατοτήτων της ανθρώπινης νόησης—συνδέεται άμεσα με την ηθική κρίση. Στην Κριτική του Καθαρού Λόγου, ανέλυσε τα όρια της ανθρώπινης γνώσης, ενώ στην Κριτική του Πρακτικού Λόγου, εστίασε στην ηθική και την ελευθερία της βούλησης.
Σύμφωνα με τον Καντ, οι ηθικές αρχές δεν μπορούν να εξαρτώνται από προσωπικά συμφέροντα ή επιθυμίες. Η Κατηγορική Προσταγή (“Πράττε μόνο σύμφωνα με εκείνη τη μέγιστη αρχή, δια της οποίας μπορείς ταυτόχρονα να θέλεις να γίνει καθολικός νόμος”) απαιτεί από τον άνθρωπο να ενεργεί ηθικά ανεξάρτητα από τις συνέπειες ή το προσωπικό του όφελος.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν κάποιος έχει συμφέρον να αρνηθεί μια ηθική αλήθεια (π.χ. να δικαιολογήσει μια ανήθικη πράξη για προσωπικό κέρδος), η λογική τον υποχρεώνει να την αποδεχτεί. Ο Καντ πίστευε ότι η ηθική δεν είναι υποκειμενική ούτε σχετική, αλλά βασισμένη στον ορθό λόγο, που είναι καθολικός και δεσμευτικός για όλους.
Με λίγα λόγια, η κριτική σκέψη και η ηθική δεν είναι δύο ξεχωριστά πεδία για τον Καντ. Η ορθή χρήση της λογικής οδηγεί αναπόφευκτα στην ηθική αναγνώριση του καθήκοντος—όσο κι αν αυτό συγκρούεται με τα συμφέροντα ή τις επιθυμίες μας.
*
Προτείνω την ανάγνωση του βιβλίο Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών που έγραψε ο Ιμμάνουελ Καντ το 1785, θα το βρείτε στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Διαβάστε επίσης εδώ:
― ορθολογισμός
― καθαρός λόγος
― τρία ύψιλον διατηρούν διαχρονικά την «αξία» τους
αγριμολογος 