αγριμολογος

Το πρόβλημα της μωρίας στην εγχώρια πολιτική

01/07/2026 § Σχολιάστε

Γιούργκεν Χάμπερμας

Τι ακριβώς μπορούμε να κάνουμε με κάποιον που ισχυρίζεται ότι δύο και δύο κάνουν πέντε, ή με τον ήλιο να λάμπει επιμένει ότι είναι νύχτα;

ο ©Περικλής Βαλλιάνος ―Το Βήμα 24.06.2026

Ο Μαρκούζε την είχε ονομάσει «καταπιεστική ανοχή» και ο Χάμπερμας «συστηματικά διαστρεβλωμένη επικοινωνία». Πρόκειται για μια δημόσια σφαίρα όπου κάθε λογής απόψεις διακινούνται ελεύθερα, μέσα όμως από ισχυρούς υποκείμενους μηχανισμούς μόνο εκείνες αναδεικνύονται που ευνοούν το σύστημα εξουσίας. Επικρατεί μια κακοφωνία αντικρουόμενων λόγων που αντιπαρατίθενται βίαια, και θα έλεγε κανείς ότι αυτή είναι η δημοκρατία. Ομως εδώ κανείς δεν ακούει τον άλλον.

Ο λόγος δεν προσπαθεί να πείσει έναν συνομιλητή ο οποίος θεωρείται ισότιμος και δικαιούται ηθικού σεβασμού από μόνη την ανθρώπινη ιδιότητά του. Ο σκοπός αντίθετα είναι να βλάψεις, ηθικά και φυσικά ακόμα, τον διαφωνούντα, να «καθαρίσεις» το πεδίο εξοντώνοντας αντιλήψεις – και τους φορείς τους – που δεν συμμορφώνονται με κάποιο «ιερό» δήθεν ιδεολογικό πρότυπο. Ετσι το ρητορικό τέχνασμα που επικρατεί είναι ο λεγόμενος λόγος ad hominem: η προσπάθεια να εξευτελίσεις το πρόσωπο του αντιφρονούντος με διάφορες ηχηρές κατηγορίες (κλέφτης, διεφθαρμένος, παιδεραστής, φασίστας κ.ά.) και όχι να αντικρούσεις με λογικά επιχειρήματα ή/και εμπειρικά τεκμήρια τους ισχυρισμούς του. Οσο πιο αναπόδεικτες, ή και παντελώς ψευδείς, είναι οι κατηγορίες αυτές τόσο πιο αποτελεσματικά λειτουργούν. Προέχει η σπίλωση, και μετά «ας τους να τρέχουν στα δικαστήρια» σύμφωνα με την αθάνατη ρήση ενός αριστοτέχνη της μεθόδου. Υπό τέτοιες συνθήκες απουσιάζουν οι προδιαγραφές για πραγματικά δημοκρατική επικοινωνία όπως τις ορίζει ο Χάμπερμας. Φαντάζομαι ότι σας θυμίζουν κάτι όλα αυτά από το σκηνικό που έχει διαμορφωθεί γύρω μας. Και οι πομπώδεις έπαινοι για τον προσφάτως εκλιπόντα Χάμπερμας στα δημόσια μέσα μας, όπου κατ’ εξοχήν καλλιεργείται η «διαστρεβλωμένη επικοινωνία», αποδεικνύει πόσο τραγικά δόλια είναι η διαστρέβλωση που είχε διαγνώσει.

Ο καφενόβιος καρεκλορήτορας που κωφεύει εξ επαγγέλματος στη λογική και στα εμπειρικά στοιχεία είναι η πεμπτουσία μιας παλαιότατης φιλοσοφικής απορίας, του «προβλήματος του άφρονος» ή του «μωρού» (the fool) όπως αναδεικνύεται ιδιαίτερα στον Χομπς. Τι ακριβώς μπορούμε να κάνουμε με κάποιον που ισχυρίζεται ότι δύο και δύο κάνουν πέντε, ή με τον ήλιο να λάμπει επιμένει ότι είναι νύχτα; Εδώ φθάνει στο τέρμα της η λογική σκέψη – αλλά και η ίδια η γλώσσα. Αφρονες και μωροί υπάρχουν δύο ειδών.

Υπάρχουν εκείνοι που κοιτάζουν κατάματα το άσπρο και το λένε μαύρο. Πόσο θα προσπαθήσεις το αδύνατο, να τους αλλάξεις μυαλά; Αυτές είναι τελικά ψυχοπαθολογικές περιπτώσεις. Ο ιεροπολεμικός φανατισμός έχει ακρωτηριάσει την ικανότητα να συνδυάζουν και να συγκρίνουν νοήματα, αλλά και αυτή την ίδια την αντιληπτικότητά τους, να βλέπουν δηλαδή όπως κάθε κανονικός άνθρωπος αυτό που στέκεται μπροστά τους. Υπάρχουν και οι άλλοι, εκείνοι που έχουν κατασκευάσει κάποιο λογικοφανές επιχείρημα για να υποστηρίξουν το αντίθετο του πραγματικού. Τέτοιοι είναι στον Χομπς αυτοί που ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει δικαιοσύνη, και ότι είναι θεμιτό να παραβιάζει κανείς συμφωνίες (συμβόλαια) που έχει δημόσια συνάψει εάν αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά του. Σ’ αυτούς αντιπαραθέτει ο Χομπς το ισχυρότατο επιχείρημα ότι μέσα σε μία οργανωμένη κοινωνία ένας που συστηματικά παραβιάζει τα υπεσχημένα και συμφωνημένα, δηλαδή, βλάπτει τους άλλους, δεν μπορεί να κρυφτεί από τους πολλούς και θα αντιμετωπίσει τη δίκαιη βία του νόμου. Η αδικία αντιβαίνει στο ατομικό μας συμφέρον. Αυτή είναι μια εκκοσμικευμένη εκδοχή, υπό τις συνθήκες της νεωτερικότητας, της ιδέας του Σωκράτη, ότι η αδικία είναι αθέλητη γιατί προέρχεται από άγνοια. Με αυτού του τύπου τους «μωρούς» έχει νόημα να συνομιλεί κανείς, διότι τελικά η συζήτηση επικαλείται το προσωπικό τους όφελος. Η ιδιοτέλεια είναι για τον μωρό το άπαν. Αν, λ.χ., στην τουρκοφαγική αφροσύνη που επικρατεί στην κοινή γνώμη μας, και υποδαυλίζεται από κυνικούς και ανεύθυνους πολιτικούς, εξηγηθεί ότι η πολεμική σύγκρουση που είναι η κατάληξη μιας τέτοιας πολιτικής θα είναι υλική καταστροφή για τους υποστηρικτές της (όχι για τους επώνυμους, αλλά για τον απλό κόσμο) υπάρχει πιθανότητα συνετισμού.

◉

[οι «δεσμοί» του Αλεξίου του Τσιπρός·

12/06/2026 § Σχολιάστε

Γραφικότητες

ο προεδρος Τσίπρας με τον Κασσελάκη ―καποτε

Αρκετά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ ξαφνιάστηκαν επίσης όταν είδαν το όνομα του Κωστή Δήμτσα από τη ΜΚΟ Αποστολή της Αρχιεπισκοπής, αλλά για όσους γνωρίζουν τους δεσμούς του με τον Αλέξη Τσίπρα ήταν αναμενόμενο.

Μοντέλο για «επιτελικό κόμμα»

Mόλις τον περασμένο Οκτώβριο ο Αλέξης Τσίπρας απαντώντας σε έναν Eλληνα φοιτητή στη Γαλλία ισχυρίστηκε ότι η συζήτηση περί δημιουργίας νέου κόμματος διεξαγόταν ερήμην του, αναφέροντας ότι α ανακοινώθηκε από «τα πάνω» πριν από λίγες μέρες, χωρίς λαϊκές ή συμμετοχικές διεργασίες βάσης. Σύντομα θα ανακοινωθεί και η σύνθεση των οργάνων του κόμματος. «Τα όργανα θα στελεχωθούν με διορισμό τώρα, αλλά θα νομιμοποιηθούν με συνέδριο μετά τις εκλογές», αναφέρει στέλεχος της ΕΛΑΣ.

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν έχει κρύψει ότι στο εγχείρημα αυτό δεν θέλει ούτε συνιστώσες ούτε τάσεις που θα έχουν λόγο στη διαμόρφωση της πολιτικής του κόμματος. Ολες οι αποφάσεις λαμβάνονται από τον ίδιο και το επιτελείο του. Μεταξύ των στενών συνεργατών του είναι ο Γιώργος Βασιλειάδης, ο οποίος έχει σήμερα τη θέση που είχε στο παρελθόν ο Νίκος Παππάς. Είναι δηλαδή το δεξί του χέρι. Πάντα δίπλα του παραμένει ο Μιχάλης Καλογήρου, ο οποίος όμως τελευταία δεν μετέχει σε όλες τις καθημερινές διεργασίες, καθώς εκπροσωπεί ως δικηγόρος μία από τις οικογένειες των συγγενών θυμάτων των Τεμπών και βρίσκεται συχνά στη Λάρισα, όπου διεξάγεται η δίκη, ενώ στον στενό κύκλο παραμένει και ο Θανάσης Καρτερός.

Η πρώτη στελεχική βάση της ΕΛΑΣ θα είναι οι 300 που υπέγραψαν την ιδρυτική διακήρυξη και θεωρούνται πλέον ιδρυτικά μέλη.

Ανάμεσά τους είναι πολλά παλιά γνωστά ονόματα που μετείχαν και στην κυβέρνησή του ή στον ΣΥΡΙΖΑ πριν, όπως ο Κώστας Γαβρόγλου, ο Νίκος Μπελαβίλας, ο Ακρίτας Καϊδατζής, η Γιάννα Πεππέ, ο Δημήτρης Λιάκος, ο Κώστας Γενιδούνιας, η Ζαχαρούλα Τσιριγώτη, η Ζωρζέτα Λάλη, ο Νίκος Μανιός κ.ά. Ιδρυτικά μέλη είναι επίσης ο Ν. Μαραντζίδης, ο μετεωρολόγος Κ. Λαγουβάρδος, ο πρόεδρος του Αστεροσκοπείου Αθηνών Μ. Πλειώνης, ο πρώην βουλευτής Σπ. Δανέλλης, ο πρώην δήμαρχος Νίκαιας Γ. Ιωακειμίδης, η δήμαρχος Τήλου Μαρία Καμμά και κάποια πρόσωπα για το οποία στο παρελθόν υπήρχαν μεγάλες εσωκομματικές διενέξεις.

Μία τέτοια περίπτωση είναι ο πρώην περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Θόδωρος Καρυπίδης. Πολλά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, από την αριστερή πτέρυγα, τον κατηγορούσαν ως ακροδεξιό για σχόλια που είχε κάνει, αλλά και επειδή ως δημοσιογράφος είχε καλέσει στην εκπομπή του τον καταδικασμένο σήμερα για τα εγκλήματα της Χρυσής Αυγής Ηλία Κασιδιάρη, και ζητούσαν να μη στηριχθεί η αυτοδιοικητική υποψηφιότητά του. «Σήμερα ο Θ. Καρυπίδης είναι ιδρυτικό στέλεχος του κόμματος Τσίπρα και τα στελέχη εκείνα περιμένουν στην ουρά για να δουν αν θα γίνουν δεκτά», αναφέρει με μια δόση ειρωνείας ένα από τα υπόλοιπα ιδρυτικά μέλη.

Εκπληξη ήταν για κάποιους και το όνομα της συζύγου του Χρήστου Σπίρτζη, Δήμητρας Φρουφρή. Αρκετά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ ξαφνιάστηκαν επίσης όταν είδαν το όνομα του Κωστή Δήμτσα από τη ΜΚΟ Αποστολή της Αρχιεπισκοπής, αλλά για όσους γνωρίζουν τους δεσμούς του με τον Αλέξη Τσίπρα ήταν αναμενόμενο.

Μεταξύ των ιδρυτικών μελών είναι και ο επικοινωνιολόγος ∆ημήτρης Τζιώτης, που είχε «τρέξει» την καμπάνια του ΣΥΡΙΖΑ το 2015, ενώ το 2017 είχε θέσει υποψηφιότητα για πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, αλλά έκτοτε δεν τον ξαναείδαν, όπως λένε στη Χαριλάου Τρικούπη.

πηγή: ©Vasiliki Siouti >>>

◉

[το τελευταίο στάδιο της επανάστασης: Το κυνήγι του τουρίστα·

10/06/2026 § Σχολιάστε

Μίλαν Κούντερα

Από τον προλετάριο στον καταδότη, από τον διεθνιστή στον διώκτη των εβραίων

Ο Μίλαν Κούντερα στο σατιρικό του μυθιστόρημα Život je jinde (Η ζωή είναι αλλού, La vie est ailleurs, 1969) στήνει ένα από τα πιο δηλητηριώδη πορτρέτα της ευρωπαϊκής αριστερής διανόησης του 20ού αιώνα: έναν νεαρό λυρικό ποιητή, τρυφερό προϊόν ρομαντικής αυταπάτης και επαναστατικής μέθης, ο οποίος μέσα στο περιβάλλον του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού στην Τσεχοσλοβακία δεν «προδίδει» απλώς τους άλλους, προδίδει πρώτα και κύρια την ίδια την ιδέα της ποίησης ως άσκησης της ελευθερίας. Η μετατροπή του σε χαφιέ του κόμματος (Komunistická strana Československa, KSČ) δεν είναι απλώς πολιτική μετάλλαξη· είναι υπαρξιακή κατάρρευση. Ο ποιητής δεν γίνεται αστυνομικός επειδή «πιστεύει» στο καθεστώς, αλλά επειδή το καθεστώς απορροφά τη γλώσσα, τη φιλοδοξία και τη ματαιοδοξία του, μέχρι που κάθε ηθική του επιλογή παύει να είναι διαθέσιμη.

Αυτό που ενδιαφέρει τον Κούντερα δεν είναι η εξαίρεση, αλλά η κανονικότητα της διαφθοράς μέσα σε ένα σύστημα που ανταμείβει τη συμμόρφωση προς τας υποδείξεις και τιμωρεί την αυτονομία της σκέψης. Ο ποιητής γίνεται χαφιές όχι ως «τέρας», αλλά ως λογική κατάληξη μιας κοινωνίας όπου η τυφλή πολιτική πίστη στο κομματικό ιερατείο υποκαθιστά την κριτική σκέψη και η υποτιθέμενη ιδεολογική καθαρότητα λειτουργεί ως εργαλείο της κοινωνικής ανόδου. Είναι η στιγμή που η λογοτεχνία παύει να είναι καταφύγιο και γίνεται παράρτημα της εξουσίας, κυρίως της κομματικής μυστικής αστυνομίας.

Αν μεταφερθούμε από αυτό το λογοτεχνικό εργαστήριο στην τρέχουσα πολιτική ρητορική, συναντάμε ένα εντελώς διαφορετικό, αλλά όχι άσχετο, φαινόμενο: τη μεταμόρφωση των πολιτικών ευαισθησιών σε ηθικούς αυτοματισμούς.
Από την έφοδο στον ουρανό στο κυνηγητό των εβραίων ανάμεσα στις ξαπλώστρες
Κάποτε η κομμουνιστική αριστερά ήθελε να καταλάβει τα Χειμερινά Ανάκτορα. Σήμερα αρκείται να καταλαμβάνει τις παραλίες της Ρόδου και της Κρήτης και λιμάνια που δένουν κρουαζιερόπλοια, αναζητώντας ισραηλινούς τουρίστες ανάμεσα σε οικογένειες με αντηλιακά, σαγιονάρες, φουσκωτά και πετσέτες θαλάσσης.

Η παρακμή ενός πολιτικού χώρου σπάνια αποτυπώνεται τόσο γλαφυρά. Οι ιδεολογικοί απόγονοι εκείνων που διακήρυτταν την παγκόσμια επανάσταση, την κοινωνική απελευθέρωση και την οικοδόμηση ενός νέου τύπου ανθρώπου, έχουν καταλήξει να περιφέρονται σαν πολιτοφύλακες ηθικής καθαρότητας του Μπέρια, ελέγχοντας ποιος θα κάνει διακοπές, ποιος θα αποβιβάζεται από τα κρουαζιερόπλοια και ποιος έχει το «σωστό» διαβατήριο. Δηλαδή, να μην είναι εβραίος ή ισραηλινός.

Ο Μαρξ μιλούσε για την ανατροπή των παραγωγικών σχέσεων. Ο Λένιν για την κατάληψη της εξουσίας. Οι σημερινοί κληρονόμοι τους μοιάζουν περισσότερο με επιτροπή παραλίας (πάντα με κοντά παντελονάκια) που εξετάζει εάν ο τουρίστας στην ξαπλώστρα δικαιούται να απολαύσει το ηλιοβασίλεμα.

Πρόκειται για την απόλυτη ιστορική γελοιοποίηση. Από την «έφοδο στον ουρανό» στο σαφάρι εναντίον παραθεριστών.

Το τραγικότερο στοιχείο είναι ότι αυτή η πολιτική χρεοκοπία παρουσιάζεται ως ηθική ανωτερότητα. Ένα τμήμα της σύγχρονης αριστεράς έχει αντικαταστήσει την κοινωνική ανάλυση με την τελετουργική φανατίλα. Δεν παράγει ιδέες, δεν διατυπώνει εφαρμόσιμες προτάσεις, δεν εμπνέει για τα σχέδιά της για το …κόκκινο μέλλον. Αντί γι᾽ αυτά, παράγει καταγγελίες, λίστες εχθρών και δημόσιες επιδείξεις της μουχλιασμένης από το αντισημιτικό μίσος υποτιθέμενης αρετής τους.

Ταυτόχρονα, η άλλοτε αντικληρικαλιστική αριστερά έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο πρόθυμους απολογητές κάθε αντιδυτικής θεοκρατίας. Οι άνθρωποι που κάποτε κατήγγελλαν τον παπά του χωριού τους ως όργανο του σκοταδισμού, σήμερα βρίσκουν ανεξάντλητα αποθέματα κατανόησης για τα ισλαμιστικά σιιτικά κινήματα που αντιμετωπίζουν τις γυναίκες, τις θρησκευτικές μειονότητες και τους ομοφυλόφιλους με τρόπο που θα προκαλούσε φρίκη σε οποιονδήποτε αυθεντικό φιλελεύθερο ή αριστερό του 19ου και του 20ού αιώνα.

Η αντίφαση αυτή δεν τους ενοχλεί. Την έχουν μετατρέψει σε δόγμα!

Ο παλιός κομμουνιστής πίστευε ότι η θρησκεία είναι το όπιο του λαού. Ο νέος ισλαμολάγνος αριστερός θεωρεί ότι η θρησκεία είναι απολύτως σεβαστή, αρκεί να μην είναι η χριστιανική, η εβραϊκή ή γενικότερα κάποια με διάδοση στη Δύση. Ο παλιός επαναστάτης ήθελε να απελευθερώσει το άτομο από κάθε μεταφυσική αυθεντία. Ο νέος επαναστάτης χειροκροτεί κάθε αυθεντία αρκεί να κραυγάζει συνθήματα κατά της Δύσης.

Έτσι εξηγείται και η εμμονή με το Κράτος του Ισραήλ. Για πολλούς από αυτούς, το Ισραήλ δεν είναι κράτος. Είναι μεταφυσική αναγκαιότητα. Είναι ο απαραίτητος δαίμονας που δίνει νόημα στην πολιτική τους ύπαρξη. Χωρίς το Ισραήλ, θα έπρεπε ίσως να ασχοληθούν με τις δικτατορίες που υποστήριξαν κατά καιρούς και να κάνουν επιτέλους αυτοκριτική, από τον κεντρώο Βιντέλα μέχρι τον σύντροφο Γιαρουζέλσκι, με τη διαφθορά των αυταρχικών καθεστώτων, με τη θρησκευτική καταπίεση, με τη βία κατά των γυναικών και των μειονοτήτων. Αυτά όμως είναι άβολα θέματα. Είναι ευκολότερο να κυνηγάς τουρίστες!

Και κάπως έτσι, η μεγάλη επαναστατική αφήγηση του 20ού αιώνα κατέληξε σε μια καρικατούρα του εαυτού της. Οι επίγονοι του Μαρξ, του Λένιν, του Τρότσκι και του Μάο δεν οργανώνουν επαναστάσεις. Οργανώνουν διαμαρτυρίες έξω από ξενοδοχεία. Οι κληρονόμοι του διεθνισμού δεν ενώνουν λαούς. Τους κατατάσσουν σε συλλογικές κατηγορίες ενοχής. Οι αυτοαποκαλούμενοι αντιφασίστες ανακαλύπτουν ότι η συλλογική στοχοποίηση ανθρώπων λόγω εθνικότητας δεν τους ενοχλεί ιδιαίτερα, αρκεί η εθνικότητα που μισούν να είναι η «σωστή».

Η μεγαλύτερη ειρωνεία, όμως, είναι άλλη. Οι άνθρωποι που κάποτε ονειρεύονταν να αλλάξουν τον κόσμο έχουν πλέον τόσο μικρή πίστη στις ιδέες τους, ώστε αρκούνται στο να χαλάνε τις διακοπές άλλων ανθρώπων.

Δεν είναι επανάσταση! Είναι ο θλιβερός και μικρόψυχος επιθανάτιος ρόγχος μιας ιδεολογίας που έχασε την πίστη της στο μέλλον και αναζητά παρηγοριά στην αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων.

Εμπρός, σύντροφοι! Από τα οδοφράγματα του Παρισιού του 1871 και τα αμφιθέατρα του Μάο (sic!) του 1968, στις ξαπλώστρες του Αιγαίου.
Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο αμείλικτη εικόνα πολιτικής παρακμής!

πηγή: Gisele Yashar