[παραισθήσες, κενοδοξίες και φαντασιώσεις·
29/03/2026 § Σχολιάστε
Αξιόλογα Τύπου
Γιάννης Κουνέλης, κατασκευή, άτιτλο, 1979
Τα είπε όλα ο στιχουργός που έγραψε εκείνο το «του μυαλού σου ροκανίδια»
δοξαστικόν
Χρειάστηκαν οι όψιμες εμφάσεις της χριστιανικής δοξολογίας για να καταλήξουν το «δοξάζω» και η «δόξα» στη σημερινή σημασία τους. Το «ου κακώς δοξάζεις» του Πλάτωνα δεν σημαίνει τίποτε περισσότερο από το «έχεις δίκιο», στον καιρό του η «δόξα» έκανε σημασιολογική καριέρα κυρίως ως «γνώμη/άποψη» και στις περιπτώσεις που έπαιρνε την εννοιολογική απόχρωση της «φήμης» η φήμη μπορούσε να είναι είτε για καλό είτε για κακό – μπορούσες, με άλλα λόγια, να πιστώνεσαι με «δόξαν επί σοφία» αλλά και να χρεώνεσαι με «δόξαν επ’ ασεβεία».
Πάντως, τον πιο ύποπτο ρόλο η «δόξα» τον είχε στη φιλοσοφία του Επίκουρου. Στην υλιστικό του σύστημα, όπου το μονοπώλιο της αλήθειας το είχαν οι αισθήσεις, η «δόξα» μοιάζει με δολιοφθορέα που παρεμβάλλεται και αλλοιώνει τα αισθητηριακά δεδομένα. Το αποτέλεσμα στην καλύτερη περίπτωση είναι η παρερμηνεία, στη χειρότερη η φαντασίωση ή η παραίσθηση. Όταν ο μητροκτόνος Ορέστης του Αισχύλου βλέπει μπροστά του τις Ερινύες, η κορυφαία του Χορού (που δεν έχει λόγο να τις βλέπει) τον ρωτάει έκπληκτη «τίνες δόξαι σε στροβούσιν;» (=ποιες παραισθήσεις σε δέρνουν;).
Παραισθήσες, κενοδοξίες και φαντασιώσεις είχε κατά νου και ο ιερός Αυγουστίνος όταν αναφερόμενος στον παγανιστικό εαυτό του πριν από τη συνάντησή του με τον χριστιανισμό γράφει ότι η ψυχή του ήταν γεμάτη με «illusiones» (= ψευδαισθήσεις). Η λατινική λέξη παραπέμπει στα συνώνυμα και συγγενικά του «παιχνιδιού» και είναι αυτή που επικράτησε στη σύγχρονη ορολογία της ψυχιατρικής (illusion, delusion), είναι όμως ενδιαφέρον ότι οι κλινικές περιγραφές τέτοιων καταστάσεων μιλούν για «δοξαστικές διαταραχές» – η πιο γνωστή από τις οποίες είναι ίσως αυτή που πυροδοτείται από υπερβάλλουσα αίσθηση προσωπικής ισχύος και μεγαλείου.
Και δεν προβλέπονται βραβεία για όποιον μαντέψει ποιο είναι το διασημότερο κρούσμα των ημερών μας.
*
[πηγή: Το Βήμα της Κυριακής – 01.02.2026 via Λεξιλογείον: μιλώντας για λέξεις
◉
[μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979 οι αγιατολάχ, κατέστειλαν βίαια την αριστερά·
28/03/2026 § Σχολιάστε
Ζητήματα ελευθερίας και ανορθολογισμός
και ορισμένα παράδοξα
Η επιστροφή του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί στο Ιράν, την 1η Φεβρουαρίου 1979
Ιστορική και ιδεολογική αντίφαση
Η σημερινή στάση ορισμένων αριστερών ή κομμουνιστικών παρατάξεων απέναντι στο καθεστώς του Ιράν φαίνεται να αγνοεί ή να υποβαθμίζει το γεγονός ότι μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, οι ισλαμιστές υπό τους αγιατολάχ όχι μόνο περιθωριοποίησαν αλλά και κατέστειλαν βίαια την ίδια την αριστερά. Οργανώσεις όπως το Τουντέχ και άλλες μαρξιστικές ομάδες αρχικά συμμάχησαν τακτικά με το επαναστατικό κύμα εναντίον του Σάχη, όμως πολύ γρήγορα βρέθηκαν στο στόχαστρο του νέου θεοκρατικού καθεστώτος, με διώξεις, φυλακίσεις και εκτελέσεις.
Παρ’ όλα αυτά, στη σύγχρονη γεωπολιτική σκηνή, μέρος της αριστεράς προσεγγίζει το Ιράν όχι μέσα από το πρίσμα της εσωτερικής του πολιτικής, αλλά ως αντίπαλο δέος στον δυτικό ιμπεριαλισμό και την αμερικανική επιρροή στη Μέση Ανατολή. η στάση αυτή δεν βασίζεται απαραίτητα σε ιδεολογική ταύτιση με το θεοκρατικό καθεστώς, αλλά σε μια αντι-ηγεμονική λογική που ιεραρχεί ως κύριο εχθρό τη Δύση και τους συμμάχους της.
Αυτό όμως οδηγεί συχνά σε επιλεκτική μνήμη ή σε μια μορφή πολιτικού πραγματισμού που αγνοεί τις ιστορικές διώξεις και τις βαθιές ιδεολογικές αντιθέσεις μεταξύ πολιτικού Ισλάμ και μαρξισμού.
Το αποτέλεσμα είναι μια θέση που, ενώ μπορεί να εξηγηθεί στο πλαίσιο της διεθνούς πολιτικής, παραμένει δύσκολο να συμφιλιωθεί με τις ίδιες τις αρχές που παραδοσιακά υπερασπίζεται τουλάχιστον, η μη σταλινική-κομμουνιστική, αριστερά, όπως η κοινωνική χειραφέτηση, η ελευθερία της έκφρασης και η αντίσταση στην καταπίεση κάθε μορφής εξουσίας.
αγριμολογος 