Λίτσα Χατζοπούλου: Ένα βιβλίο για τον Α.Ρ. Ραγκαβή
22/03/2009 § Σχολιάστε
Η καλή μου φίλη και τακτική συνεργάτις του περιοδικού «Στάχτες» – Λίτσα Χατζοπούλου κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο:
«Α.Ρ. Ραγκαβής: ένας ‘στρατευμένος’ στον 19ο αιώνα«, Εκδόσεις Τόπος.
«… οι ιστορίες του Ραγκαβή ηχούν σαν προφητική προειδοποίηση. Σε ποιο βαθμό ο κόσμος μας έχει απαλλαγεί από τη δουλεία ή από την παιδική εργασία, σε ποιο βαθμό η εξουσία καθοδηγείται από τη φρόνηση, σε ποιο βαθμό τα δικαιώματα των γυναικών έχουν καταστεί κοινός τόπος; Ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής υπήρξε από τους πρώτους Έλληνες διανοούμενους που αφουγκράστηκε την οικουμενικότητα αυτών των προβλημάτων και αυτό το βιβλίο το αποδεικνύει με συναρπαστικό τρόπο…»
—
Η Λίτσα Χατζοπούλου μιλάει για τη μελέτη της πάνω στο έργο του Α.Ρ. Ραγκαβή
Η συγγραφή του βιβλίου
Την απόδοση αφηγημάτων του Ραγκαβή στη σημερινή γλώσσα μου την πρότεινε ο Δημήτρης Καλοκύρης, τον καιρό που ετοιμάζαμε μιαν έκθεση για τα ταξίδια του Ν. Καζαντζάκη. Η πρότασή του αφορούσε τον Αυθέντη του Μωρέως, αλλά όταν συνάντησα τον Άρη Μαραγκόπουλο για να συζητήσουμε τις λεπτομέρειες του εγχειρήματος, αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε από τρία διηγήματα, τη «Λέιλα», το «Χρυσό μαστίγιο» και το «Γκλουμυμάουθ».
Ομολογώ ότι για αρκετά χρόνια αντιμετώπιζα με επιφύλαξη τις απόπειρες να αποδοθούν κείμενα της καθαρεύουσας στα νεοελληνικά. Πιθανόν αυτό να σχετίζεται με το γεγονός ότι η πολύχρονη έρευνα και μελέτη της λογοτεχνίας του 19ου αιώνα, με είχε «αποκόψει», κατά κάποιον τρόπο, από το σήμερα. Έτσι, θεωρούσα ότι τα κείμενα εκείνης της εποχής εξακολουθούσαν να είναι προσιτά στους σημερινούς αναγνώστες, αρκεί να έκαναν τον κόπο να συμβουλευτούν ένα λεξικό. Φυσικά, τούτο δεν ισχύει και για να συνειδητοποιήσω πόσο είχα παρασυρθεί στον κόσμο των παλαιότερων κειμένων, χρειάστηκε να απομακρυνθώ για κάποιο διάστημα από αυτά.
Είναι μεγάλη συζήτηση το αν πρέπει και γιατί να αποδίδουμε τα κείμενα της καθαρεύουσας στη νεοελλληνική. Πάντως, είναι εύλογη η απορία γιατί, ας πούμε, δεν εγείρονται αντιρρήσεις για τη μετάφραση του Πλάτωνα ή του Θουκυδίδη (δεν αναφέρω ξένους συγγραφείς, για να προλάβω την αναμενόμενη απάντηση ότι σ’ αυτήν την περίπτωση μιλάμε για ξένη γλώσσα και όχι για παλαιότερη μορφή της ίδιας γλώσσας) – επιπλέον, θα ήθελα να ξέρω αν παρόμοιες αντιδράσεις παρατηρήθηκαν στην Αγγλία, λ.χ., όταν εκσυγχρονίστηκαν τα σεξπηρικά κείμενα. Όπως και να ’χει, αυτή η απόλυτη άρνηση να αποδίδουμε τα κείμενα της καθαρεύουσας στη νεοελληνική νομίζω πως τα καταδικάζει στη λήθη. Δεν ισχύει πάντα η άποψη ότι αν ένας συγγραφέας είναι καλός, θα επιβιώσει και σε μεταγενέστερες εποχές. Η επιβίωση ενός συγγραφέα δεν είναι υπόθεση μεταφυσικών παραμέτρων αλλά εξαρτάται από αντικειμενικούς παράγοντες. Η ποιότητα των κειμένων του είναι, βέβαια, ένας από αυτούς, αλλά όχι ο μοναδικός· σημαντικός είναι επίσης ο ρόλος της κριτικής, το κατά πόσον η γλώσσα του είναι κατανοητή από τους μεταγενέστερους, ακόμη και το αν μπορεί κανείς να βρει τα κείμενά του σε χρηστικές εκδόσεις κλπ.
Βέβαια, εγείρεται ένα άλλο ερώτημα: ποιους από τους παλαιότερους συγγραφείς «μεταφράζουμε» στα νεοελληνικά; Κανονικά, όλους: έτσι κι αλλιώς είναι κομμάτι της λογοτεχνικής μας ιστορίας και συχνά ένα μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε σε φτηνές λαϊκές εκδόσεις και που σήμερα θα το κατατάσσαμε στην «παραλογοτεχνία», ίσως επηρέασε τους αναγνώστες πολύ περισσότερο από ένα μυθιστόρημα που περιλαμβάνεται στις ιστορίες της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Αλλά εδώ και πάλι θα εμπλακούμε σε μιαν ατέρμονη συζήτηση περί της «υψηλής» και της «χαμηλής» τέχνης, της μαζικής κουλτούρας κλπ.
Στην περίπτωση του Ραγκαβή πάντως η απόφαση δεν ήταν δύσκολη. Σημαίνουσα προσωπικότητα του αθηναϊκού ρομαντισμού και με ενεργό ανάμειξη στην πνευματική και την πολιτική ζωή του νέου κράτους, ο Ραγκαβής ουσιαστικά ήταν εκείνος που καθιέρωσε το διήγημα στη λογοτεχνία μας. Μ’ αυτό δεν θέλω να υποβαθμίσω τη σημασία διηγηματογράφων όπως ο Βιζυηνός και ο Παπαδιαμάντης. Λέω κάτι πολύ πιο απλό: ότι ήταν ο πρώτος που καλλιέργησε το αφηγηματικό αυτό είδος. Προηγουμένως, είχε δημοσιεύσει διηγήματα ο Ιωάννης Δεληγιάννης, αλλά είναι ενδιαφέρον ότι το παράδειγμά του δεν το ακολούθησε κανείς εκτός από τον Ραγκαβή.
Πέρα από αυτά τα αμιγώς φιλολογικά στοιχεία (που ίσως δεν ενδιαφέρουν πολύ τον σημερινό αναγνώστη), τα διηγήματα του Ραγκαβή αποδεικνύονται εξαιρετικά επίκαιρα στην εποχή μας. Παρ’ όλο που έχουν περάσει πάνω από 150 χρόνια από τότε που πρωτοδημοσιεύτηκαν, τα θέματά τους εξακολουθούν να αφορούν σημερινά προβλήματα, τα οποία στην εποχή μας απλώς εμφανίζονται κάτω από άλλες ονομασίες: σήμερα το «δουλεμπόριο» το λέμε “trafficking” αλλά η ουσία της πράξης δεν αλλάζει. Είναι εντυπωσιακό να βλέπει κανείς πόσο λίγο έχει αλλάξει ο κόσμος, τελικά, και πόσο οξυδερκείς ήταν ορισμένοι άνθρωποι στο παρελθόν, οι οποίοι – ατυχώς– δεν εισακούστηκαν.
Είναι αλήθεια ότι η έρευνα και η κριτική των τελευταίων χρόνων έχει αποκαταστήσει τους πεζογράφους της ρομαντικής περιόδου και τους αντιμετωπίζει πια χωρίς τα στερεότυπα και τις ιδεολογικές προκαταλήψεις της παλαιότερης κριτικής. Ήδη έχει επισημανθεί η ουσιαστική επαφή του Ραγκαβή όχι μόνο με την ευρωπαϊκή πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του, αλλά και με την ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Η δική μου έρευνα, τα πορίσματα της οποίας διατυπώνονται στην εισαγωγή του βιβλίου, διευρύνει το πεδίο αυτής της επαφής και συνδέει τον Ραγκαβή με τη λογοτεχνία και τους φιλοσοφικούς προβληματισμούς των πρώτων χρόνων του αγγλικού ρομαντισμού, ειδικότερα της κρίσιμης δεκαετίας του 1790. Κατά τη γνώμη μου, ο φαναριώτης συγγραφέας ήταν ένθερμος οπαδός της φιλοσοφίας των φυσικών δικαιωμάτων και από αυτήν την οπτική προσεγγίζει τα κοινωνικά προβλήματα στην πεζογραφία του.
Λίτσα Χατζοπούλου, Ιανουάριος 2009
.
.
η αθώωση άργησε, όμως ήρθε
19/03/2009 § Σχολιάστε
Ο Σον Χόντσον (αριστερά) δέχεται ένα φιλί από τον αδελφό του. Μία από τις μεγαλύτερες δικαστικές πλάνες στα βρετανικά χρονικά (Reuters / Andrew Winning)
η επιστήμη έκανε το θαύμα της, καθώς μέσω εξέτασης DNA επιβεβαιώθηκε ότι δεν ήταν ο δολοφόνος. Το 1982 ο Βρετανός Σον Χόντσον είχε κριθεί ένοχος για τον φόνο της 22χρονης σερβιτόρας Τερέζα Ντε Σιμόν. Στο δικαστήριο είχε αρνηθεί την κατηγορία και έκτοτε επέμενε στην αθωότητά του. Η ιστορία έχει και το ενδιαφέρον της. Ομολόγησε επειδή ήταν «παθολογικός ψεύτης», αποκαλύφθηκε επίσης ότι ο Σον Χόντσον θα μπορούσε να είχε αφεθεί ελεύθερος πριν από 11 χρόνια αν δεν είχε κάνει λάθος η βρετανική Εγκληματολογική Υπηρεσία (FSS). Η ομάδα υπεράσπισής του είχε ζητήσει το 1998 από την Εγκληματολογική Υπηρεσία άδεια για την επανεξέταση 20 στοιχείων τα οποία είχαν βρεθεί στο αυτοκίνητο της Ντε Σιμόν, χρησιμοποιώντας αναλύσεις DNA, η γραφειοκρατία το επέτρεψε έντεκα χρόνια μετά…
Είκοσι επτά χρόνια χαμένα στη ζωή ενός ανθρώπου, σκεφθείτε το, κλεισμένος σε ένα κελί μια ολόκληρη ζωή. Χαμένος. Άλλο ένα μάθημα για τους θιασώτες της θανατική ποινής γιατί σε μια άλλη εποχή, ή ακόμη σε μια άλλη χώρα που ακόμη δεν έχει καταργηθεί το βάρβαρο αυτό μέσο κρατικής τιμωρίας, ο άνθρωπος θα ήταν τώρα νεκρός. Η είδηση αυτή γεμίζει θλίψη για την απώλεια τόσων χρόνων, την αδικία, ταυτόχρονα είναι και μια είδηση αισιόδοξη, ο συνδυασμός πολιτισμού και επιστήμης.
.
.
«Το Βήμα 19.03.09»
Underground Εντευκτήριο: εκδηλώσεις
15/03/2009 § Σχολιάστε
cinema still από: «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι» του Τέννεση Ουίλλιαμς (σκηνοθεσία ταινίας J.L.Mankiewicz, 1959)
Το Εντευκτήριο σας προσκαλεί στις δύο προσεχείς εκδηλώσεις του:
1. «Χλόη στα δάχτυλα. Μιλάει ο Σεμπάστιαν Βέναμπλ…» Θεατρικός μονόλογος Άκη Δήμου στο Underground Εντευκτήριο
Διαβάζει ο Βασίλης Αμανατίδης
Underground Εντευκτήριο, Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη
Τρίτη 17 Μαρτίου, ώρα 9.00 μ.μ.
Είσοδος ελεύθερη
Με πρόσχημα τον Σεμπάστιαν Βέναμπλ, τον εκκωφαντικά απόντα ήρωα του έργου του Τέννεση Ουίλλιαμς «Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι», ο Άκης Δήμου ανοίγει για πρώτη φορά τα χαρτιά του άπαιχτου θεατρικού μονολόγου του «Χλόη στα δάχτυλα» και προσκαλεί τον Βασίλη Αμανατίδη, για μία και μοναδική συλλεκτική βραδιά, να διαβάσει τα λόγια του και ό,τι κρύβεται πέρα απ’ αυτά.
Ο μονόλογος, γραμμένος την περίοδο 2005-2006, παρουσιάζεται στην οριστική του μορφή. Με αφετηρία το έργο του Ουίλλιαμς και όχημα το πρόσωπο-κλειδί του δράματος που δεν εμφανίζεται εκεί, ο Άκης Δήμου —με την καθοριστική συμβολή του Βασίλη Αμανατίδη— επιχειρεί μια καταβύθιση στο τοπίο της απόλυτης ερωτικής μοναξιάς αλλά και της αδιάλειπτης ερωτικής επιθυμίας ως υπαρξιακή συνθήκη. Πρόκειται για μια διακειμενική σύνθεση – πρόσχημα για μια υποκειμενική, αυστηρά προσωπική ―σχεδόν απόρρητη― ανάγνωση ενός μυθικού έργου της κλασσικής δραματουργίας και, ταυτόχρονα, για μια δημόσια έκρηξη αισθήματος.
2. Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης
α. Ο Γιάννης Ρίτσος σε εικόνες. Προβολή ντοκυμανταίρ του Τάσου Ψαρρά
Underground Εντευκτήριο, Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη
Παρασκευή 20 Μαρτίου, ώρα 7.15 μ.μ. ακριβώς
β. Εκδήλωση με την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη
Παρασκευή 20 Μαρτίου, ώρα 8.30 μ.μ.
Με ένα δίπτυχο εκδηλώσεων συμμετέχει φέτος το «Εντευκτήριο» στην Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, την Παρασκευή 20 Μαρτίου: η πρώτη είναι αφιερωμένη στον Γιάννη Ριτσο για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, διοργανώνεται σε συνεργασία με το Κέντρο Πολιτισμού της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης και το Α΄Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Θεσσαλονίκης, και περιλαμβάνει την προβολή ντοκυμανταίρ του Τάσου Ψαρρά για τον ποιητή της «Ρωμιοσύνης».
Ο Ρίτσος διαβάζει ποιήματά του και μιλάει για τη μητέρα του, για τα ευτυχισμένα στην αρχή κι αργότερα δύσκολα παιδικά του χρόνια, για τα πρώτα του ποιήματα και για τα διαβάσματά του, για τη νοσηλεία του σε σανατόρια, για τη στράτευσή του στην Αριστερά, για την εξορία στη Μακρόνησο, για τον «Επιτάφιο» και για άλλα ποιήματά του. Κείμενο: Τζίνα Καλογήρου. Αφήγηση: Λυδία Φωτοπούλου. Μιλούν για το έργο του Ρίτσου: Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Ευριπίδης Γαραντούδης, Κώστας Μαυρουδής, Σόνια Ιλίνσκαγια, Γιώργος Μαρκόπουλος, Τζίνα Καλογήρου.
Η εκδήλωση θα ολοκληρωθεί με ανάγνωση ποιημάτων του Ρίτσου από τους συγγραφείς Ηλία Κουτσούκο και Σταύρο Ζαφειρίου και τον ηθοποιό Θωμά Βελισσάρη.
Χορηγοί οίνου: Κατώγι -Στροφιλιά, Κτήμα Λίγας
Η δεύτερη εκδήλωση πραγματοποιείται με πρωτοβουλία του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, με την οργανωτική συμβολή του «Εντευκτηρίου», και αφορά την ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ.
Θα διαβάσει η ίδια ποιήματά της και θα ακολουθήσει δρώμενο σε σκηνοθετική επιμέλεια Αναστασίας Θεοφανίδου και Νίκου Βουδούρη.
Φωτογραφικόν Πρακτορείον «Δ.Α. ΧΑΡΙΣΙΑΔΗΣ»
28/02/2009 § Σχολιάστε
Μεγάλη αναδρομική παρουσίαση του έργου του φωτογράφου Δημήτρη Χαρισιάδη (1911-1993), ενός από τους σπουδαιότερους Έλληνες φωτογράφους της εποχής του, με ιδιαίτερη μόρφωση, αισθητική και πνευματική καλλιέργεια.
Αφετηρία της φωτογραφικής του πορείας αποτέλεσε το αλβανικό μέτωπο (1940) όπου ως έφεδρος αξιωμτικός και επίσημος φωτογραφός του στρατού, απαθανάτισε τη ζωή των στρατιωτών και την επέλαση της ελληνικής στρατιάς.
Το 1949 ίδρυσε το φωτογραφικό πρακτορείο «Δ. Α. Χαρισιάδης», με συνέταιρο τον Διονύση Ταμαρέση, το οποίο διατήρησε ως το 1985. Στο πλαίσιο της εμπορικής φωτογράφησης ειδικεύτηκε στη βιομηχανική φωτογραφία και τη διαφήμιση. Ως φωτογράφος του Εθνικού Θεάτρου, αποτύπωσε μεγάλες στιγμές της ιστορίας του.
Παράλληλα, δε σταμάτησε να φωτογραφίζει για προσωπική του ευχαρίστηση και να συμμετέχει σε εκθέσεις στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Ήταν ο μόνος Έλληνας φωτογράφος που έλαβε μέρος στην έκθεση The family of Man στη Νέα Υόρκη το 1955. Ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας, δραστηριοποιήθηκε σε όλους τους τομείς του σωματείου. Φωτογραφίες του έχουν βραβευθεί και δημοσιευτεί σε πλήθος βιβλίων, περιοδικών και εφημερίδων.
Πολλοί από εμάς δεν γνωρίζαμε τον φωτογράφο, αλλά τις φωτογραφίες του το ευρύ κοινό τις ξέρει, τις έχει δει και συναντήσει.
Έως 19/04/2009 στο Μουσείο Μπενάκη / Κτήριο Οδού Πειραιώς
αγριμολογος 