[αντί 1000ων λέξεων·
14/01/2026 § Σχολιάστε
Ζητήματα ελευθερίας
του ©Δημήτρη Χαντζόπουλου, Καθημερινή 14 Ιαν. 2025
◉
[ο Φουκώ και η συμπάθειά του στην θεοκρατική εξουσία των αγιατολάχ·
13/01/2026 § Σχολιάστε
Ζητήματα ελευθερίας
Αυτή η επιλογή τον οδήγησε σε μια στάση που ιστορικά αποδείχθηκε αφελής και ηθικά προβληματική
Η στάση του Μισέλ Φουκώ απέναντι στην Ιρανική Επανάσταση του 1978–79 αποτελεί μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στιγμές της γαλλικής διανοητικής ιστορίας του ύστερου 20ού αιώνα. Σε αντίθεση με πολλούς συγχρόνους του, ο Φουκώ δεν προσέγγισε τα γεγονότα με τα παραδοσιακά σχήματα της μαρξιστικής ή φιλελεύθερης πολιτικής ανάλυσης. Είδε την εξέγερση εναντίον του Σάχη ως μια μοναδική ιστορική στιγμή, όπου ένα συλλογικό υποκείμενο συγκροτούνταν μέσα από μια «πολιτική πνευματικότητα» ριζικά διαφορετική από τη δυτική νεωτερικότητα. Αυτή η ερμηνεία τον οδήγησε σε μια στάση έντονης συμπάθειας προς το επαναστατικό κίνημα, ακόμη κι αν δεν διατύπωσε ρητή υποστήριξη προς την επικείμενη θεοκρατική εξουσία των αγιατολάχ.
Η θέση αυτή τον διαφοροποίησε έντονα από διανοούμενους όπως ο Ζαν-Πολ Σαρτρ και η Σιμόν ντε Μποβουάρ, οι οποίοι, αν και είχαν ιστορικά υποστηρίξει αντιαποικιακά και επαναστατικά κινήματα, αντιμετώπισαν το Ιράν με μεγαλύτερη επιφύλαξη. Η ντε Μποβουάρ, ειδικά, αντέδρασε έντονα στις πρώτες ενδείξεις ισλαμικής πατριαρχικής καταστολής, ιδίως απέναντι στις γυναίκες, και εξέφρασε ανοιχτά την ανησυχία της για τον θεοκρατικό χαρακτήρα του νέου καθεστώτος. Για εκείνη, η απελευθέρωση δεν μπορούσε να διαχωριστεί από τα ατομικά δικαιώματα και την έμφυλη ισότητα – ένα κριτήριο που ο Φουκώ, στα ιρανικά του κείμενα, έτεινε να αναστείλει.
Ακόμη πιο αποστασιοποιημένος υπήρξε ο Ρεϊμόν Αρόν, ο οποίος αντιμετώπισε εξαρχής την Ιρανική Επανάσταση με κλασικά εργαλεία πολιτικής ανάλυσης. Ο Αρόν είδε στο ισλαμικό κίνημα μια μορφή ιδεολογικού ολοκληρωτισμού, συγγενή με άλλα αντιφιλελεύθερα καθεστώτα του 20ού αιώνα. Σε αντίθεση με τον Φουκώ, δεν γοητεύτηκε από τη «διαφορά» της ιρανικής εμπειρίας, αλλά τόνισε τη συνέχεια ανάμεσα στη θρησκευτική και την κοσμική αυταρχία. Η στάση του μπορεί να θεωρηθεί λιγότερο πρωτότυπη φιλοσοφικά, αλλά αποδείχθηκε πολιτικά πιο διορατική.
Στο ίδιο κριτικό πνεύμα κινήθηκε και ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο οποίος άσκησε από νωρίς σφοδρή κριτική στον Φουκώ. Ο Καστοριάδης υποστήριξε ότι η εξιδανίκευση της «άλλης» πολιτικής εμπειρίας οδηγεί σε επικίνδυνο σχετικισμό και ότι η απόρριψη του Διαφωτισμού αφήνει απροστάτευτους τους ίδιους τους εξεγερμένους απέναντι σε νέες μορφές κυριαρχίας. Για τον Καστοριάδη, η ιρανική περίπτωση δεν αποτελούσε εναλλακτική στη δυτική νεωτερικότητα, αλλά τραγική επιβεβαίωση της ανάγκης για δημοκρατικούς θεσμούς και κοινωνική αυτονομία.
Η ιδιαιτερότητα του Φουκώ έγκειται στο ότι δεν έκανε λάθος επειδή “δεν ήξερε” τι θα ακολουθήσει, αλλά επειδή επέλεξε συνειδητά να αναστείλει την κανονιστική κρίση στο όνομα μιας φιλοσοφικής διερεύνησης της εξέγερσης ως εμπειρίας. Εκεί όπου άλλοι Γάλλοι διανοούμενοι έθεταν όρια – δικαιώματα, ελευθερίες, θεσμούς – ο Φουκώ ενδιαφερόταν για τη ρήξη, το γεγονός, τη στιγμή κατά την οποία οι άνθρωποι «δεν κυβερνιούνται πια με τον ίδιο τρόπο». Αυτή η επιλογή τον οδήγησε σε μια στάση που ιστορικά αποδείχθηκε αφελής και ηθικά προβληματική.
Συνολικά, η σύγκριση δείχνει ότι ο Φουκώ εκπροσωπεί την πιο ριζοσπαστική, αλλά και πιο επικίνδυνη εκδοχή της γαλλικής διανοητικής εμπλοκής με το Ιράν: μια στάση που προτίμησε να δει στην επανάσταση μια φιλοσοφική υπόσχεση, ενώ άλλοι είδαν – πιο ψυχρά, αλλά και πιο ρεαλιστικά – το πολιτικό της τίμημα.
✳︎
Διαβάστε όλα: [τα όνειρα καπνός]
◉
[η Σαουδική Αραβία εκτέλεσε 356 ανθρώπους το 2025 (ακολουθώντας μια αυστηρή εκδοχή του ισλαμικού νόμου)·
02/01/2026 § Σχολιάστε
Ισλάμ και Ανθρωπινα δικαιώματα
Ο διάδοχος του θρόνου, πρίγκιπας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν / Φωτ: Getty
Η Σαουδική Αραβία εκτέλεσε 356 ανθρώπους το 2025, σύμφωνα με απολογισμό του AFP, αριθμός που αποτελεί νέο ρεκόρ για τη χώρα.
Η συντηρητική μοναρχία του Κόλπου εφαρμόζει τη θανατική ποινή με φρενήρεις ρυθμούς, κυρίως στο πλαίσιο της εκστρατείας της για την καταπολέμηση των ναρκωτικών που ξεκίνησε το 2023, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Με βάση τον απολογισμό που καταρτίστηκε από επίσημα στοιχεία τα οποία έδωσε στη δημοσιότητα η κυβέρνηση, 243 καταδικασμένοι για υποθέσεις που σχετίζονταν με τα ναρκωτικά εκτελέστηκαν το 2025.
Το 2024 η Σαουδική Αραβία είχε καταγράψει επίσης ρεκόρ εκτελέσεων, με συνολικά 338.
Οι υπέρμαχοι των δικαιωμάτων των ανθρώπων καταγγέλλουν ότι οι αρχές καταφεύγουν υπερβολικά στην εσχάτη των ποινών, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τις προσπάθειες που καταβάλλονται να παρουσιαστεί η χώρα ως ένα σύγχρονο κράτος που κάνει μεταρρυθμίσεις, όπως επιδιώκει ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Σύμφωνα με το Ριάντ, η θανατική ποινή είναι απαραίτητη για «τη διατήρηση της δημόσιας τάξης» και εφαρμόζεται μόνο «αν οι κατηγορούμενοι έχουν εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα».
Επειτα από ένα μορατόριουμ περίπου τριών ετών στις εκτελέσεις καταδικασθέντων για υποθέσεις ναρκωτικών, οι σαουδαραβικές αρχές ξεκίνησαν και πάλι τις εκτελέσεις αυτές, κυρίως αλλοδαπών, ενώ παράλληλα επιδίδονται σε μια εκστρατεία καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών.
Η αστυνομία έχει αυξήσει τους ελέγχους στα σύνορα, έχει συλλάβει δεκάδες ανθρώπους και κατασχέσει εκατομμύρια χάπια.
Η Σαουδική Αραβία αποτελεί σημαντική αγορά για το κάπταγκον, ένα ναρκωτικό που ανήκει στις αμφεταμίνες και είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, η οποία καταγράφει από το 1990 τις εκτελέσεις στη Σαουδική Αραβία, το βασίλειο, που ακολουθεί μια αυστηρή εκδοχή του ισλαμικού νόμου, εκτέλεσε το 2025 τους περισσότερους ανθρώπους παγκοσμίως μετά την Κίνα και το Ιράν.
[πηγή: ΑΠΕ μέσω εφημ. Καθημερινή 1.1.2026
αγριμολογος 