αγριμολογος

William Shakespeare
(απόσπασμα από) Amlet, μετάφραση Γιώργου Χειμωνά

Να αρθρώνετε καθαρά παρακαλώ, όπως είπα εγώ τα λόγια μου και σας έδειξα πως ν’ ακουμπούν μόλις στην γλώσσα σας οι λέξεις. Όμως αν το στόμα σας έμαθε μόνο να μασάει και όχι να μιλά όπως στους περισσότερους ανθρώπους και σε πολλούς από τους ηθοποιούς μας, καλύτερα τα λόγια να τα πει ο διορισμένος κράχτης. Ούτε να πριονίζετε τον αέρα με τα χέρια σας. Σε όλα να έχετε ένα κράτημα. Να κρατιέστε γερά στον χείμαρρο, την τρικυμία, τον χαλασμό – αν έτσι νιώθετε -του πάθους σας. Να δίνετε σε όλα αυτά μια απαλότητα. Το πάθος βγαίνει πιο δυνατό άμα το αδυνατίζεις. Μου πιάνεται η ψυχή να ακούω έναν τριχωτό ρωμαλέο τύπο περιχυμένο πούδρες να κατασπαράζει ένα πάθος. Να το δαγκώνει με λύσσα. Να ξεκουφαίνει τους εξώστες όπου ποτέ δεν φτάνει κανένα νόημα, μονάχα οι πόζες κι η βουή. Μου έρχεται να μαστιγώσω όλους αυτούς που μ’ έναν γελοίο οίστρο υπερπαίζουν και κάνουν τον Ηρώδη πιο Ηρώδη. Παρακαλώ αυτά να λείψουν.

Ούτε να πάτε στο άλλο άκρο και να παίζετε τάχα λιτά. Αδιάκοπα ελέγχετε το παίξιμό σας. Να βρίσκετε πάντα το φυσικό δέσιμο της δράσης με τον λόγο. Κυρίως αυτό, μην απομακρύνεσθε από τους απλούς τρόπους της φύσης. Η Τέχνη δεν ανέχθηκε ποτέ ό,τι είναι έξω από το μέτρο της και πάντα το θέατρο σήκωνε ψηλά έναν καθρέφτη για να κοιτάζει η Φύση. Αντανακλά την Αρετή και όχι τον ενάρετο, το πέσιμο, όχι τον πεσμένο. Εκεί αναγνωρίζει ο καιρός την πραγματική ηλικία του και εμπιστεύεται το είδωλο της μορφής του. Το πάρα πολύ ή το πολύ λίγο θα κάνει ίσως τους αδιάφορους να γελάσουν, οι δίκαιοι όμως θα λυπηθούν. Αυτήν την Δικαιοσύνη για την Τέχνη να επιζητάτε. Ας είναι κι από έναν. Τους άλλους, όλους αφήστε τους – κι ας είναι οι πιο πολλοί.

[…] Ο Άμλετ […] μπορεί να είναι ένα έργο πολιτικό ή φιλοσοφικό ή ποιητικό ή όλα μαζί ή τίποτε από αυτά, πλήρες ή ατελές, συγκλονιστικό ή αποτυχημένο -όμως σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε, όπως και να τον μεταχειρισθούμε, να αμελήσουμε αυτή την ταραγμένη όσο και έντονα αισθητή σχέση του με το απόλυτο […]. Το κεντρικό, θαρρώ, ερώτημα του Άμλετ «να ζεις ή να μη ζεις», που συμπυκνώνει (και θα έλεγα ακυρώνει, αναβάλλει) όλη του την αγωνία, υποκρύπτει ένα άλλο πιο θεμελιώδες, πολύ πιο αγωνιώδες -θα το ώριζα πρακτικό- ερώτημα: πώς να ζεις. Ο Άμλετ δεν έχει, δεν θα βρει ποτέ, τρόπο να ζήσει, από την έναρξη ως τη λήξη του δράματος, γιατί «καμμιά χρήση του κόσμου δεν είναι καλή». […] (Γ. Χειμωνάς, από τον πρόλογο της έκδοσης)

Μιχάλης Κατσαρός (περ. 1921 – 1998)

1
Πολλοί μιλούν. Μην τους αφίσεις έτσι
στα δυο ποτάμια μόνους τους –
δεν ξέρουν τι κάνουν.
Φρόντισε και γι’ αυτούς παρακαλώ
που σε κυττάζουν έκπληκτοι
φρόντισε πια να καταλάβουν
πόσο υπόφερες όλες τις νύχτες
πριν και μετά από την εκστρατεία

2
Καθώς θα κατεβαίνεις στο διάδρομο
πρόσεξε αυτή την πόρτα
είναι η τρίτη δεξιά.
Καθώς όμως γυρίζεις μην κυττάξεις
όχι να μην κυττάξεις πίσω
ούτε την πόρτα ούτε το διάδρομο
ούτε και στον καθρέπτη

3
Πως μπόρεσες – πως μπόρεσες
να φτάσεις μέχρι τη στιγμή
και να σταθείς εκεί στην ηρεμία
και να σταθείς μ’ ένα χαμόγελο
που μέσα του γκρεμίζονταν ο κόσμος.

[από Στάχτες 01.02.2015]

Ανέστης Ευαγγέλου (Θεσσαλονίκη, 1937-1994)

Καμιά φορά τα βράδια, όταν ησυχάζουν οι θόρυβοι κι οι δικοί μου κοιμούνται στα διπλανά δωμάτια, δεν ξέρω τι με σπρώχνει να σκαλίζω παλιές φωτογραφίες και προπαντός να στέκω στις δικές σας. Είναι βέβαια και οι άλλοι, αγαπημένοι κι αυτοί καθώς εσείς, δεν λέω όμως, να, πως να το πω, υπάρχει ο τρόπος, δεν χρειάζονται γι’ αυτούς φωτογραφίες. Μπορώ να τους ξυπνήσω, καθώς χαμογελούν αχνά μέσα στον ύπνο τους, και να τους αγκαλιάσω σφιχτά για να βεβαιωθώ· μπορώ να τους μιλήσω, ν’ ακούσω τη φωνή τους, να μυρίσω την ιδιαίτερη μυρωδιά που αναδίνει το σώμα τους και έχει ποτίσει όλα τους τα ρούχα. Όμως με σας; Που τέτοιες δυνατότητες. Σήμερα, βέβαια υπάρχουν τα μέσα, για τη φωνή τουλάχιστον. Παίρνεις ένα μαγνητόφωνο κι εγγράφεις τη φωνή, και την έχεις πρόχειρη όταν τη χρειαστείς. Την εποχή εκείνη, ωστόσο, πού να βρεθεί τέτοιο πράμα – μόλις που είχαν αρχίσει να εισάγονται τα διαβολικά αυτά μηχανήματα απ’ το εξωτερικό, και ήταν πανάκριβα.

[Ανέστης Ευαγγέλου, Το ξενοδοχείο και το σπίτι, Νεφέλη, 1985]

Νανά Ησαΐα (1934-2003)

Γράφω και πάλι προσπαθώντας να βρεθώ σ’ έναν κάποιο χώρο έκφρασης. Οι διασπαστικές μέρες και ώρες συνεχίζονται. Σαν κάποιος ολόκληρος τρόπος ζωής να έχει χαθεί. Όλες οι τελευταίες εμπειρίες μου είναι αυτές, ακριβώς, ως προς τις οποίες τίποτα δεν μπορεί να ειπωθεί στον κόσμο. Μια δυσκολία γραφής ακόμα κι εδώ. Το μυαλό μου δεν μπορεί να διατυπώσει τ’ απλούστερα των πραγμάτων. Και μέσα στις σκόρπιες μου σκέψεις και πράξεις, μοιραία, κάτι μέσα μου λέει πως κάθε είδους όνειρο έχει πια χαθεί και πια δεν μένει παρά ν’ ακολουθήσει μια μορφή ζωής που μόνο εκμεταλλεύεται ό,τι το όποιο όνειρο κάποτε είχε υποδείξει. Μοιραία ρωτάει κανείς: είναι αυτή μια μεταβατική εποχή ή μια εποχή που θα κρατήσει για πάντα; Θα χάσει κάθε αίσθηση περιπέτειας ή ζωή; Και θα χάσει εκείνη τη μεγάλη στιγμή, που συμβαίνει όταν δεν την περιμένει κανείς, δηλώνοντας μιαν άλλη αίσθηση της ζωής μας; Είναι σχεδόν σαν τα στοιχεία που τη συνθέτουν – η συγκίνηση, η διαύγεια, η διάθεση της θεατρικής σκηνής και του ρόλου, οι περιπέτειες των μικρών επιθυμιών – να έχουν εξαλειφθεί. Και μένει τι; Κάτι το πολύ ήρεμο στο παρόν που, ωστόσο, τρέμει στο μέλλον. (29 Οκτωβρίου 1981)

[Νανά Ησαΐα, Άλλη, Ωκεανίδα/Θεωρία, 1983]