[λες και σ᾿ αυτά και όχι μέσα μας, κατοικούσε το θείο·
29/05/2026 § Σχολιάστε
Ημιτελές δεκαέξι
©Uwe Braun, «Ikarus», χαλκογραφία έκδοση 15 αντιτύπων, courtesy cm-galerie.de
Παραλλαγές σε μία φράση του Μαρσέλ Προυστ από το μνημειώδες Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο: Από τη μεριά του Σουάν «Όταν όμως χάνεται μια πίστη, επιζεί όλο και πιο έντονη για να σκεπάσει την έλλειψη δύναμης που χάσαμε μη μπορώντας πια να δώσουμε αληθινή υπόσταση σε πράγματα καινούργια, μια φετιχιστική προσήλωση στα παλιά, λες και σ᾿ αυτά και όχι μέσα μας, κατοικούσε το θείο…»
Η φράση εκφράζει με ιδιαίτερη δύναμη την ανθρώπινη δυσκολία απέναντι στην απώλεια των αξιών και των βεβαιοτήτων που για χρόνια έδιναν νόημα στη ζωή. Όταν μια πίστη —θρησκευτική, ιδεολογική, κοινωνική ή προσωπική— παύει να εμπνέει ουσιαστικά τον άνθρωπο, εκείνος συχνά δεν αποδέχεται εύκολα το κενό που δημιουργείται. Αντί να αναζητήσει νέους δρόμους δημιουργίας και εσωτερικής αναγέννησης, προσκολλάται υπερβολικά στο παρελθόν, αντιμετωπίζοντάς το σχεδόν σαν ιερό κατάλοιπο.
Η στάση αυτή αποκαλύπτει κυρίως έναν φόβο: τον φόβο της αλλαγής και της αβεβαιότητας. Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από σταθερές, από ιδανικά και αξίες που να οργανώνουν τη σκέψη και τη ζωή τους. Όταν αυτά κλονίζονται, αισθάνονται ότι χάνουν ένα μέρος της ταυτότητάς τους. Έτσι, η προσήλωση στα παλιά λειτουργεί σαν άμυνα απέναντι στην ανασφάλεια. Δεν πρόκειται πλέον για γνήσια πίστη, αλλά για μια «φετιχιστική» λατρεία μορφών και συμβόλων που έχουν απομείνει χωρίς ζωντανό περιεχόμενο. Το παρελθόν εξιδανικεύεται όχι επειδή εξακολουθεί να εμπνέει ουσιαστικά, αλλά επειδή προσφέρει την ψευδαίσθηση σταθερότητας.
Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται συχνά σε κοινωνίες που βιώνουν κρίσεις. Σε περιόδους πολιτικής, οικονομικής ή ηθικής αβεβαιότητας, πολλοί άνθρωποι στρέφονται νοσταλγικά σε προηγούμενες εποχές, θεωρώντας τες ανώτερες και αυθεντικότερες. Η παράδοση, τα έθιμα ή οι παλιές ιδεολογίες αντιμετωπίζονται σαν αδιαμφισβήτητες αλήθειες. Ωστόσο, όταν η προσκόλληση στο παρελθόν γίνεται άκριτη, εμποδίζει την πρόοδο και τη δημιουργία νέων αξιών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της εποχής. Ο άνθρωπος μένει εγκλωβισμένος σε μορφές χωρίς ουσία και αδυνατεί να δώσει «αληθινή υπόσταση σε πράγματα καινούργια».
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η τελευταία φράση του αποσπάσματος: «λες και σ᾿ αυτά και όχι μέσα μας, κατοικούσε το θείο». Εδώ τονίζεται ότι το πραγματικό νόημα των αξιών δεν βρίσκεται στα εξωτερικά σύμβολα, αλλά στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου. Το «θείο» δεν κατοικεί σε αντικείμενα, τύπους ή ξεπερασμένες μορφές, αλλά στην ανθρώπινη ικανότητα να δημιουργεί, να πιστεύει ουσιαστικά και να δίνει νέο περιεχόμενο στη ζωή του. Όταν αυτό ξεχνιέται, τότε η πίστη μετατρέπεται σε στείρα συνήθεια και η παράδοση σε μηχανική επανάληψη.
Επομένως, το απόσπασμα μάς καλεί να αντιμετωπίσουμε δημιουργικά την απώλεια και την αλλαγή. Η ανανέωση δεν σημαίνει απαραίτητα απόρριψη του παρελθόντος· σημαίνει όμως ότι ο άνθρωπος πρέπει να αντλεί από αυτό έμπνευση και όχι να το λατρεύει άκριτα. Μόνο όταν οι αξίες αποκτούν ζωντανό περιεχόμενο μέσα μας μπορούν να καθοδηγήσουν πραγματικά τη ζωή και την κοινωνία προς την πρόοδο και την πνευματική ολοκλήρωση.
◉
[η εικόνα δεν τελειώνει στα όριά της·
26/05/2026 § Σχολιάστε
Ημιτελές δεκαπέντε
©Uwe Braun, «Der Blink», χαλκογραφία έκδοση 20 αντιτύπων, courtesy cm-galerie.de
Παραλλαγές σε μία φράση του Ρόμπερτ Μουζίλ, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες:«Ό,τι απομένει στο πεδίο προβολής της εικόνας, θα ήταν κανείς ακριβέστερος, εάν το ανόμαζε ένα κύμα συναισθημάτων που σηκώνεται και πέφτει η αναπνέει και λαμπιρίζει[…]»
Ό,τι απομένει στο πεδίο προβολής της εικόνας δεν είναι ποτέ απλώς ένα αντικείμενο, μια μορφή ή μια σκηνή παγωμένη μέσα στον χρόνο. Είναι κάτι πιο ρευστό, πιο ασταθές, σχεδόν οργανικό· μια αδιόρατη κίνηση που επιμένει ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν ακίνητα. Ίσως, πράγματι, θα ήταν κανείς ακριβέστερος αν το ονόμαζε κύμα συναισθημάτων — ένα κύμα που σηκώνεται και πέφτει, που αναπνέει και λαμπιρίζει μέσα στο βλέμμα εκείνου που παρατηρεί.
Η εικόνα δεν τελειώνει στα όριά της. Δεν εξαντλείται στις γραμμές, στα χρώματα ή στις σκιές που τη συγκροτούν. Κάθε εικόνα αφήνει πίσω της ένα υπόλειμμα αίσθησης, σαν την υγρασία που μένει πάνω στην άμμο μετά την υποχώρηση της θάλασσας. Αυτό το υπόλειμμα είναι που πραγματικά κατοικεί μέσα μας. Μπορεί να είναι μια λεπτή μελαγχολία, μια ξαφνική έξαρση τρυφερότητας, μια ανησυχία δίχως όνομα ή ακόμη μια παράξενη χαρά που δεν ξέρει από πού προήλθε. Η εικόνα γίνεται έτσι ένα εσωτερικό φαινόμενο· δεν τη βλέπουμε μόνο, αλλά τη διασχίζουμε.
Το κύμα αυτό δεν έχει σταθερή μορφή. Αλλάζει ανάλογα με τη στιγμή, με τη μνήμη, με την κρυφή κατάσταση της ψυχής. Μια εικόνα που σήμερα μοιάζει ήρεμη, αύριο μπορεί να αποκαλύψει μια υπόγεια βία ή μια απροσδόκητη τρυφερότητα. Σαν το φως που μεταβάλλεται επάνω στην ίδια επιφάνεια, έτσι και το συναίσθημα μετατοπίζει διαρκώς το νόημα αυτού που βλέπουμε. Η εικόνα ανασαίνει μαζί μας. Κάθε βλέμμα της δίνει νέο ρυθμό.
Και ίσως γι’ αυτό οι εικόνες μάς συγκινούν τόσο βαθιά: επειδή δεν είναι ποτέ εντελώς παρούσες. Πάντα κάτι διαφεύγει. Πάντα υπάρχει μια μικρή δόνηση στο περιθώριο του ορατού, μια σιωπή που δεν μεταφράζεται σε λέξεις. Εκεί γεννιέται το κύμα. Στην απόσταση ανάμεσα σε αυτό που φαίνεται και σε αυτό που υπονοείται. Η ανθρώπινη εμπειρία άλλωστε συγκροτείται περισσότερο από υπαινιγμούς παρά από βεβαιότητες. Ζούμε μέσα σε μεταβολές φωτός, σε σκιές αναμνήσεων, σε αισθήματα που εμφανίζονται και χάνονται πριν ακόμη κατορθώσουμε να τα κατονομάσουμε.
Το λαμπύρισμα αυτού του κύματος είναι ίσως η πιο μυστηριώδης ποιότητά του. Δεν πρόκειται για καθαρό φως αλλά για μια στιγμιαία αντανάκλαση, σαν εκείνη που εμφανίζεται πάνω στο νερό λίγο πριν δύσει ο ήλιος. Για μια στιγμή όλα μοιάζουν να αποκαλύπτονται και αμέσως μετά επιστρέφουν στη σιωπή. Έτσι λειτουργεί και η εικόνα μέσα μας: αποκαλύπτει κάτι που δεν μπορούμε να κρατήσουμε. Μια αλήθεια φευγαλέα, σχεδόν άυλη.
Τελικά, αυτό που απομένει δεν είναι η ίδια η εικόνα αλλά η κίνηση που προκάλεσε μέσα μας. Ένας παλμός. Μια ανάσα που συνεχίζει ακόμη και όταν έχουμε πια αποστρέψει το βλέμμα. Το βλέμμα ξεχνά γρήγορα τις λεπτομέρειες· η συγκίνηση όμως επιμένει. Και ίσως εκεί, σε αυτή την επίμονη ταλάντωση ανάμεσα στην παρουσία και την απουσία, να κατοικεί η αληθινή δύναμη κάθε εικόνας.
◉
[καπέλο στο κρεβάτι·
19/05/2026 § Σχολιάστε
sine materia Η
Η Πόρτα ανοίγει. Πίσω της κρεμασμένο παντελόνι χωρίς πτυχές. Τιράντες απροσδιορίστου χρώματος· φθαρμένες. Δύο στριμμένες γραβάτες. Καπέλο στο κρεβάτι. Πρόσωπο κουρασμένο. Μάτια θλιμμένα
«τι περίεργα πράματα» μου λέτε.
«συμφωνώ μαζί σας».
*
A’ δημοσίευση 13/06/2015
[της αλληλουχίας των εικόνων·
10/05/2026 Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο [της αλληλουχίας των εικόνων·
sine materia Β.
Είναι. Υπάρχει –και· χωρίς την ίδια παρούσα· επιβάλλεται. Μένει ως κριτήριο η μη-απτή ύπαρξή της. θα αποτελεί πάντα την υψηλή αξία του πολιτισμού –κι ας είμαστε μάρτυρες του εμπορικού ευτελισμού Της, κι ας καταναλώνεται, κι ας ενσωματώνεται και ως ψυχαγωγικό προϊόν. Πως εξηγεί κανείς την ανατριχιαστική μη-χρησιμότητα της αλληλουχίας των εικόνων, ας πούμε στις Μεταμορφώσεις ενός Οβιδίου · εκεί όπου αντικείμενα πόθου σφηνωμένα με βρόγχο στο έδαφος αρνούνται την αποχώρηση ώστε εντέχνως το επιβαλλόμενο από τον δημιουργό μοτίβο της καταδίωξης να επανέρχεται σ’ αυτά για μία, μοναδική επαφή κι έπεται, ταχέως, σε ανύποπτο χρόνο, η επόμενη μεταμόρφωση -αφήνοντας σύξυλη την προηγούμενη καθώς διατέλεσε το σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε κι οι αλληλοδιαδοχές συνεχίζουν να καταγράφουν, να αναδεικνύουν μεγαλόπρεπα την αδήριτη ενότητα όλων των άψυχων και έμψυχων πλασμάτων· μέσω αμέτρητων συνδυασμών – η αλληλουχία των «διατυπώσεων» στον τότε γραπτό λόγο, έχει την αξία της· όπως απέδειξε δύο σχεδόν χιλιάδες χρόνια μετά, η τεχνική του μοντάζ μια άλλης, σύγχρονης τέχνης, παιδί της βιομηχανικής εξέλιξης, αυτής που σήμερα ονομάζουμε
Κινηματογράφο.
✳︎
α’ δημοσίευση 11/03/2013
όλα κατηγορίας «sine materia» —>
◉
.
αγριμολογος 