η αγάπη σκόνη και τ’ όνειρο καπνός·

13/10/2018 § Σχολιάστε

30.

Περασμένες ιστορίες, και διηγώντας τες να κλαις, που λένε, και αν τις θυμήθηκα τώρα, είναι γιατί ο Καμμένος υπουργός Τσίπρα δήλωσε στην Ουάσιγκτον ότι ποτέ δεν ήταν ισχυρότεροι οι δεσμοί της Ελλάδας με τις ΗΠΑ, όσο αυτά τα τρία τελευταία χρόνια. Και προς απόδειξη αυτού (των ακατάλυτων δεσμών), ανακοίνωσε ότι θα δημιουργηθούν και άλλες βάσεις, στον Βόλο, τη Λάρισα, την Αλεξανδρούπολη!
Ο φερετζές του Τσίπρα για τις εξαγγελίες Καμμένου, ασφαλώς θα είναι το ακόλουθο: ότι αυτά τα λέει ο Καμμένος, εγώ δεν ξέρω τίποτε, ήμουν στην Ελούντα χθες και δεν άκουσα κάτι σχετικό.
Αλλά μπορεί από μόνος του ο Καμμένος, διερωτώμαι εγώ, να εξαγγέλλει την παραχώρηση εθνικού εδάφους στους Αμερικανούς για τη δημιουργία νέων βάσεων; Και τι θα είναι αυτές οι βάσεις; Πολιτιστικά κέντρα μήπως; Κέντρα αναψυχής τρίτης ηλικίας; Κατασκηνώσεις μήπως; Θέρετρα; Οχι βέβαια. «Βάσεις του θανάτου» θα είναι, και ο Τσίπρας είναι η ντροπή της Αριστεράς, που προχωρεί σε αυτού του είδους τις επαίσχυντες παραχωρήσεις, οι οποίες δεσμεύουν τη χώρα…[πηγή]

*

Διαβάστε όλα [τα όνειρα καπνός]

Advertisements

η αγάπη σκόνη και τ’ όνειρο καπνός·

28/09/2018 § Σχολιάστε

29.

Enrico Berlinguer (1922-1984)

Συλλαμβάνοντας το πνεύμα της καινούργιας εποχής η πολιτική του Μπερλινγκουέρ άλλαξε τόνο. Διαποτίστηκε από την ίδια μελαγχολία που σφράγιζε το πρόσωπό του κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Σε μια συνέντευξη στον Εουτζένιο Σκάλφαρι της Republica το 1981, που έμεινε ως πολιτική του διαθήκη, δήλωνε ότι το κεντρικό πρόβλημα τώρα ήταν η απαξίωση της πολιτικής, η διαφθορά που είχε διαποτίσει τον δημόσιο βίο:

«Τα κόμματα δεν παράγουν πλέον πολιτική… Πολιτική παράγονταν από τα κόμματα το ’45, το ’48, τα χρόνια του ’50, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’60. Μεγάλες αντιπαραθέσεις, μεγάλες συγκρούσεις μεγάλων συμφερόντων, αλλά και που φωτίζονταν από καθαρές προοπτικές, όσο διαφορετικές κι αν ήταν, και με στόχο να διασφαλιστεί το κοινό καλό. […]»

Έθετε έτσι το «ηθικό πρόβλημα» του δημόσιου βίου, που δεν είναι μια κενή ηθικολογία, όπως το ειρωνευόμαστε -με το αζημίωτο- εμείς στην Ελλάδα. Αλλά αναδεικνύει το καθήκον του πολιτικού να υποτάσσει το προσωπικό και συντεχνιακό συμφέρον σε εκείνο της κοινωνίας. […]

Όσον αφορά τον μαρξισμό-λενινισμό, πρόκειται για μια ιδεολογία ξεπερασμένη:

«Είμαστε πεπεισμένοι ότι βασικά μαθήματα που παίρνει κανείς πρώτα απ’ όλα από τον Μαρξ και κάποια διδάγματα από τον Λένιν διατηρούν μια κάποια ζωτικότητα. Από την άλλη μεριά υπάρχει μια ολόκληρη κληρονομιά και ένα ολόκληρο μέρος εκείνης της διδασκαλίας που έχουν ήδη αποτύχει και πρέπει να εγκαταλειφθούν· και από εμάς τους ίδιους έχουν ήδη εγκαταλειφθεί με την νέα ανάπτυξη των δικών μας αναλύσεων, οι οποίες επικεντρώνονται σε ένα θέμα που δεν είναι κεντρικό στο έργο του Λένιν«.

Το «θέμα» ήταν η δημοκρατία, φιλελεύθερη μαζί και κοινωνική. Τι άλλο θα μπορούσε να πει κανείς για να γίνει κατανοητό ότι το ΙΚΚ είχε πάψει προ πολλού να είναι μαρξιστικό-λενινιστικό κόμμα.

Σύντομα τα διεθνή γεγονότα θα έδιναν την ευκαιρία στον Μπερλινγκουέρ να αποδείξει έμπρακτα την βαποκοπή των ιταλών κομμουνιστών, παρά το όνομα, από την σοβιετική κληρονομιά. Η επιβολή της δικτατορίας Γιαρουζέλσκι στην Πολωνία τον Δεκέμβριο του 1981 του έδωσε την αφορμή να δηλώσει ότι «η ιστορική ώθηση» που είχε προέλθει από την Οκτωβριανή Επανάσταση είχε εξαντληθεί. Η Σοβιετική Ένωση συμπεριφερόταν με την παραδοσιακή λογική των Μεγάλων Δυνάμεων, με την στρατηγική ισχύ ως μοναδικό εργαλείο.

Ο Μπερλινγκουέρ πέθανε όταν κατά την διάρκεια προεκλογική ομιλίας στην Πάδοβα για τις ευρωεκλογές του 1984 έπαθε εγκεφαλική αιμορραγία. Η κηδεία του ήταν η μεγαλύτερη λαϊκή σύναξη που είχε γνωρίσει η Ιταλία από την κηδεία του Βέρντι το 1901.

*
[Απόσπασμα από το άρθρο Απόδραση από τον λενινισμό: Ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ και η πάλη του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος κατά του εαυτού του -του Περικλή Βαλλιάνου, Athens Review of Books τ.97 Ιουλίου-Αυγούστου 2018]

*

Διαβάστε όλα [τα όνειρα καπνός]

η αγάπη σκόνη και τ’ όνειρο καπνός: 50 χρόνια από την Άνοιξη της Πράγας [2]

01/09/2018 § Σχολιάστε

28.

Η αμηχανία των κομμουνιστών της Δυτικής Ευρώπης

από τον Μπαλαμπανίδη Γιάννη στα Νέα
«Ο οπτιμισμός είναι το όπιο του λαού. Το υγιές πνεύμα βρωμάει βλακεία. Ζήτω ο Τρότσκι». Αυτά έγραφε αστειευόμενος στη φίλη του ο νεαρός Λούντβιχ Γιαχν, εκείνη όμως δεν εκτίμησε το αστείο, ούτε το κόμμα, από το οποίο τον διαγράφουν για να καταλήξει σε τάγμα ανεπιθυμήτων. Πρόκειται βέβαια για το γνωστό μυθιστόρημα του Μίλαν Κούντερα που κυκλοφόρησε το 1967, εν μέσω της ανθοφορίας της Ανοιξης της Πράγας. Η εισβολή των σοβιετικών αρμάτων την επόμενη χρονιά έκανε το βιβλίο μια ηχηρή καταγγελία του σοσιαλιστικού μοντέλου.
Ανάμεσα στους πολλούς αναγνώστες του θα ήταν και κομμουνιστές της Δυτικής Ευρώπης, που θα το διάβαζαν με την ίδια αμηχανία που ζούσαν τo «παγκόσμιο «68». Η Ιστορία έστηνε άλλη μια πανουργία της: όπως γράφει ο ιστορικός Φρανσουά Φιρέ, την ώρα που στη Δύση ο Μάης ανανέωνε την επαναστατική επαγγελία, η ΕΣΣΔ έμοιαζε λιγότερο ουτοπική από ποτέ. Κι ενώ ο παρισινός Μάης γλυκοκοίταζε, κάπως φαντασιακά, τον Μάο και την Πολιτιστική Επανάσταση, το βλέμμα που έστρεφε η Πράγα προς τη δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία ήταν πολύ πραγματικό. Η απόπειρα εκδημοκρατισμού στην Τσεχοσλοβακία είχε δημιουργήσει προσδοκίες στα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά κόμματα: χώρα με παράδοση φιλελεύθερης δημοκρατίας, ανεπτυγμένη εργατική τάξη και διευρυμένα μεσαία στρώματα, πλούσια διανοητική ζωή, εγγύτερη στο δυτικό παράδειγμα απ» ό,τι η Κούβα, η Κίνα, η Γιουγκοσλαβία. Το κυριότερο, η ανανέωση εκκινούσε από το εσωτερικό του κόμματος.
Στις 5 Απριλίου 1968, το ΚΚ Τσεχοσλοβακίας παρουσίαζε το Πρόγραμμα Δράσης για το άνοιγμα της οικονομίας, την κατοχύρωση της ελευθερίας γνώμης, την επανεξέταση του σταλινικού παρελθόντος. Το ιταλικό ΚΚ εξαρχής στήριξε τους ανανεωτές του Ντούμπτσεκ. Σύντομα έκαναν το ίδιο οι βρετανοί, οι αυστριακοί, οι σουηδοί και οι φινλανδοί κομμουνιστές. Αρχές Μαΐου, ο γραμματέας του PCI Λουίτζι Λόνγκο δηλώνει από την Πράγα ότι το πείραμα της Τσεχοσλοβακίας «θα βοηθήσει τα ΚΚ των καπιταλιστικών χωρών στον αγώνα για τη δημιουργία μιας νέας σοσιαλιστικής κοινωνίας, ανοιχτής και μοντέρνας». Ο Βαλντέκ Ροσέ του γαλλικού ΚΚ πετάει για τη Μόσχα προειδοποιώντας ότι τυχόν ένοπλη παρέμβαση θα ήταν απαράδεκτη. Από την Ισπανία, η Πασιονάρια και ο Σαντιάγο Καρίγιο διαμηνύουν στους Σοβιετικούς: «Αν επιτεθείτε στην Τσεχοσλοβακία, για πρώτη φορά στην Ιστορία των σχέσεών μας θα σας καταδικάσουμε δημόσια».
Η εισβολή στην Τσεχοσλοβακία ήταν ένα κακόγουστο αστείο της Ιστορίας, που δεν διέψευδε μόνο τις προσδοκίες για μεταρρυθμισιμότητα του σοσιαλισμού στην Ανατολή αλλά και στένευε τα περιθώρια διαμόρφωσης ενός άλλου σοσιαλισμού στη Δύση. Στη Γαλλία, το PCF εκφράζει την αποδοκιμασία του για την «έξωθεν επέμβαση». Το ιταλικό PCI αξιώνει να γίνει σεβαστή η αυτονομία κάθε κόμματος και χώρας. Στη Nuestra Bandera, όργανο του ισπανικού PCE, ο Καρίγιο δηλώνει ότι «είμαστε στο ίδιο στρατόπεδο με την ΕΣΣΔ», όμως η παλιά «μονολιθική πειθαρχία» δεν υπάρχει πια. Στα καθ» ημάς, μετά τη διάσπαση του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος το 1968, την ώρα που το ορθόδοξο ΚΚΕ καταγγέλλει τα «δεξιά αναθεωρητικά στοιχεία» στην Τσεχοσλοβακία, το Γραφείο Εσωτερικού ζητά την αποχώρηση των στρατευμάτων και η Εκτακτη Ολομέλεια του ΚΚΕ εσωτερικού δηλώνει πως παραβιάστηκε η αρχή ότι κάθε ΚΚ «αποτελεί την υπεύθυνη πολιτική ηγεσία της εργατικής τάξης της χώρας του».
Πέραν του ΚΚΕ, τα μόνα δυτικά ΚΚ που ενέκριναν την εισβολή ήταν της Πορτογαλίας, του Λουξεμβούργου, το ΑΚΕΛ και τα κόμματα – δορυφόροι της Δυτικής Γερμανίας. Το αυστριακό ΚΚ αρχικά τάχθηκε υπέρ μιας «ειρηνικής πολιτικής λύσης», ωστόσο σταδιακά επικράτησε η φιλοσοβιετική πτέρυγα, που αναγνώρισε την εισβολή σαν «πικρή αναγκαιότητα».
Οι κραδασμοί της Ανοιξης της Πράγας είχαν μακροπρόθεσμες συνέπειες. Μετά το τέλος της Κομμουνιστικής Διεθνούς, στην «εποχή των συνδιασκέψεων», οι ρήξεις με την Κίνα και τη Γιουγκοσλαβία ευνοούν την ατζέντα του Τολιάτι για «ενότητα μέσα στη διαφορετικότητα». Στη συνδιάσκεψη της Μόσχας, το 1969, οι Ιταλοί προσέρχονται με τη θέση ότι μετά την Τσεχοσλοβακία δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή η θεωρία της «μειωμένης κυριαρχίας» των επιμέρους κομμουνιστικών κομμάτων. Το ερώτημα δεν είναι αν ανήκουμε ή όχι στο στρατόπεδο του σοσιαλισμού, λέει ο Μπερλινγκουέρ, αλλά με ποιον τρόπο.
Το 1974, στη συνδιάσκεψη των δυτικοευρωπαϊκών ΚΚ στις Βρυξέλλες, Ιταλοί, Γάλλοι και Ισπανοί, μαζί με τους Γιουγκοσλάβους και τους Ρουμάνους, σχηματίζουν ένα μπλοκ που αρνείται την απροϋπόθετη στήριξη της Σοβιετικής Ενωσης. Η Συνδιάσκεψη του Ανατολικού Βερολίνου, το 1976, αποτελεί νίκη της ευρωκομμουνιστικής τάσης: ξεκαθαρίζεται ότι δεν υπάρχει ένα διεθνές κέντρο που να απειλεί τις επιμέρους αυτονομίες, έννοιες όπως η δικτατορία του προλεταριάτου υποβαθμίζονται, ενώ αναγνωρίζονται ως όχι πλέον «τυπικές» ή «αστικές» οι δημοκρατικές ελευθερίες. Η λενινιστική παράδοση ομοφωνίας στην Κομμουνιστική Διεθνή είχε παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Οι αποκλίσεις ήταν πια βαθύτερες. Οταν οι Σοβιετικοί επιτίθενται στον Καρίγιο θεωρώντας «αντισοβιετικό» το βιβλίο του Ευρωκομμουνισμός και κράτος, το ισπανικό ΚΚ δηλώνει ότι «δεν υπόκειται στην πειθαρχία κανενός διεθνούς κέντρου». Ακόμη και το διστακτικό γαλλικό ΚΚ στηρίζει αντιφρονούντες, αναγνωρίζει την ύπαρξη των γκουλάγκ, ενώ ο Ζαν Ελενστάιν κωδικοποιεί τον σταλινισμό ως παραμόρφωση του σοσιαλισμού.
Ομως, η μόνιμη κατηγορία προς τον δυτικό κομμουνισμό, ότι παρά την αποστασιοποίηση συνέχιζε να λοξοκοιτάζει προς τα αυταρχικά σοβιετικά μοντέλα, ήταν ένας κόμπος που έπρεπε να λυθεί. Διόλου τυχαία, ο Ουμπέρτο Τσερόνι έγραφε στη Rinascita το 1968 ότι το τσέχικο δράμα μεγάλωνε την ψυχική απόσταση των ευρωπαίων κομμουνιστών από τη σοβιετική κατάσταση πραγμάτων και ότι ο πολυκομματισμός και οι δημοκρατικές ελευθερίες είναι όχι μόνο προς υπεράσπιση αλλά προς επέκταση. Η σύνδεση σοσιαλισμού και δημοκρατίας ήταν ένας κοινός ιδεολογικός τόπος που απείχε πλέον πολύ από τη σοβιετική ιστορική εμπειρία. Ας μην παραβλέπουμε ακόμη ότι παράγωγο αυτού του πολιτικού κλίματος ήταν η προσχώρηση των ευρωκομμουνιστών στο σχέδιο της ευρωπαϊκής ενοποίησης ως ορίζοντα δημοκρατίας αλλά και διασφάλισης της δικής τους αυτονομίας.
Η Ανοιξη της Πράγας είχε σοβαρές συνέπειες για τους κομμουνιστές της Δύσης, οι οποίοι θα είχαν στο πίσω μέρος του μυαλού τους, και θα αφηγούνταν ενδεχομένως στις παρέες, αστεία σαν αυτό, πραγματικό και όχι μυθιστορηματικό, που κυκλοφορούσε στις χώρες του ανατολικού σοσιαλισμού (Γ. Τσακνιάς, Η πίπα του Στάλιν και άλλα (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα, Κίχλη, 2017):
– Ποια είναι η πιο ουδέτερη χώρα στον κόσμο;
– Η Τσεχοσλοβακία: δεν παρεμβαίνει ούτε καν στα εσωτερικά της.

*

O Γιάννης Μπαλαμπανίδης είναι πολιτικός επιστήμονας και συγγραφέας του βιβλίου «Ευρωκομμουνισμός» (εκδ. Πόλις). Το παραπάνω κείμενο είναι μια συντομευμένη εκδοχή της παρέμβασής του στην εκδήλωση «1968: Η Ανοιξη της Πράγας», 4ος κύκλος εκδηλώσεων Λόγου, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος / Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, 20 Ιουνίου 2018

Διαβάστε όλα [τα όνειρα καπνός]

η αγάπη σκόνη και τ’ όνειρο καπνός: 50 χρόνια από την Άνοιξη της Πράγας

22/08/2018 § Σχολιάστε

27.

Να υπάρχει και να διαβάζεται: Η Άνοιξη της Πράγας [1]

Σοβιετικό τανκ Τ-55 στους δρόμους της Πράγας, © Reg Lancaster / Getty Images / Ideal Image

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ, ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΩΝ ΣΟΒΙΕΤΙΚΩΝ ΤΑΝΚΣ ΣΤΗΝ ΤΣΕΧΟΣΛΟΒΑΚΙΑ

Το πείραμα της εγκαθίδρυσης του «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο» καταπνίγηκε στις 21 Αυγούστου 1968 με την εισβολή των τανκ της Σοβιετικής Ένωσης. Η «Άνοιξη της Πράγας» πέρασε στην ιστορία για την προσπάθεια φιλελευθεροποίησης και εκδημοκρατισμού της Τσεχοσλοβακίας το 1968 μέσα από τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες της ηγεσίας του Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ και τη ραγδαία ανάπτυξη κριτικού πνεύματος της κοινής γνώμης της χώρας. Αυτό είναι το χρονικό και τα συγκλονιστικά γεγονότα που συνέβησαν ακριβώς πριν μισό αιώνα.

της ©Μυρσίνης Λιοναράκη στην Athens Voice via Ροΐδη και Λασκαράτου Εμμονές

5 Ιανουαρίου 1968: Ο Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ αντικαθιστά τον Αντονίν Νοβότνι στην ηγεσία του κόμματος και του εφιστά την προσοχή να προχωρήσει με τις μεταρρυθμίσεις. Ο Νοβότνι είχε δεχτεί κριτική από τους φιλελεύθερους του κόμματος αλλά και από διανοούμενους για την οικονομική πολιτική της κυβέρνησής του και την προκατάληψή του κατά των Σλοβάκων. Ο Ντούμπτσεκ φαίνεται σαν τον ιδανικό υποψήφιο διάδοχο αφού είναι αποδεκτός από όλες τις πτέρυγες του κόμματος: και την πιο ορθόδοξη και την πιο μεταρρυθμιστική.

Φεβρουάριος: Η ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος εγκρίνει τη επέκταση του προγράμματος μεταρρύθμισης της οικονομίας που είχε ξεκινήσει το 1967. Δημοσιογράφοι, φοιτητές και συγγραφείς ζητούν την απόσυρση του νόμου του 1966 περί λογοκρισίας του τύπου.

Μάρτιος: Στην πρωτεύουσα της χώρας, την Πράγα αλλά και σε άλλες πόλεις διοργανώνονται διαδηλώσεις υποστήριξης των μεταρρυθμιστικών πολιτικών ενώ ενισχύεται η κριτική απέναντι στον πρόεδρο Νοβότνι.

22 Μαρτίου: Ο Νοβότνι παραιτείται από πρόεδρος μετά και από πιέσεις της φιλελεύθερης πτέρυγας του κόμματος.

30 Μαρτίου: Ο στρατηγός Λούντβιχ Σβόμποντα εκλέγεται πρόεδρος της χώρας. Ήταν ήρωας πολέμου ο οποίος είχε διακριθεί και για τη δράση του στην Τσεχοσλοβάκικη λεγεώνα κατά την έναρξη του Ρωσικού εμφύλιου πολέμου το 1918.

« Read the rest of this entry »

Where Am I?

You are currently browsing the racontes category at αγριμολογος.