αγριμολογος

–10.

…ή το Τέλος των ψευδαισθήσεων

Σα σήμερα το 1953 πέθανε ολομόναχος μέσα στο γραφείο του ο τύραννος Ι. Β. Στάλιν.
Δεκατρία χρόνια αργότερα, το 1966 πέθανε η Άννα Αχμάτοβα.
Ο Στάλιν είχε εκτελέσει τον πρώτο της σύζυγο και συλλάβει το γιο της τον οποίο έκλεισε στα γκουλάγκ για δύο περίπου δεκαετίες.
Η Αχμάτοβα άντεξε τις κακουχίες, μας κληροδότησε υψηλού επιπέδου ποίηση και κατέκτησε δικαίως τον τίτλο «η φωνή της συνείδησης της Ρωσίας» στον 20ο αιώνα

Είναι εκείνοι που φώναζαν: «Τον Βαραββά!
Ελευθέρωσε για τη γιορτή…», εκείνοι,
Που το κώνειο διέταξαν στο Σωκράτη να πιει
Στη πνιγηρή, στενάχωρη φυλακή.
Αυτό το πιοτό θα πρέπει
Στ’ αθώο του συκοφάντη στόμα να χυθεί,
Εκείνων που τα βασανιστήρια αγαπούσαν
Εκείνων που ‘ξεραν πως να παράγουν ορφανά.

25 Οκτωβρίου 1962

Μετάφραση από τα ρωσικά ©Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Το ποίημα αυτό προέρχεται από τον ποιητικό κύκλο «Από το κρυφό τετράδιο», στο οποίο περιλαμβάνονται ποιήματα που έγραψε κατά τη διάρκεια 4 δεκαετιών και παρέμειναν ανέκδοτα μέχρι το τέλος της ζωής της. Ο ποιητικός αυτός κύκλος ανήκει στην ποιητική της συλλογή «Η φυγή του χρόνου».

Διαβάστε όλα: [τα όνειρα καπνός]

9.

…ή το Τέλος των ψευδαισθήσεων

Δημήτρης Ραυτόπουλος (στην Athens Voice) : Μαύρο στα κανάλια. Φως στην ιδεολογία

Η εμβληματική μορφή της Aριστεράς γράφει στην A.V. για τη λογοκρισία και το κόμμα

Δεν ήταν παρόλα που ξέφυγε από το έρκος υφυπουργικών οδόντων η δήλωση ότι η αυτονόμηση των ΜΜΕ είναι παθογένεια της Δημοκρατίας. Το επαναβεβαίωσε ο ίδιος ο κ. Χρ. Βερναρδάκης με αγωνιστική παρρησία, εξηγώντας ότι η άποψή του δεν ήταν τυχαία, αλλά αποτελεί ιδεολογικό προαπαιτούμενο. Και ως προς αυτό έχει δίκιο. Η ιδεολογία της ριζοσπαστικής αριστεράς θέλει την ενημέρωση των πολιτών κρατική υπόθεση· με τον έλεγχο, εννοείται, του κόμματος μονιμοποιημένου στην εξουσία. Διαφορετικά δεν θα ήθελε, βέβαια, κηδεμονία των ΜΜΕ από μια δεξιά κυβέρνηση π.χ., αφού η «παθογένεια» της Δημοκρατίας επιτρέπει την εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία…

Η ριζική θεραπεία, επομένως, είναι η απαλλαγή από την αρχιπαθογένεια: τη Δημοκρατία.

Οι κυβερνητικές απόπειρες για τον έλεγχο των ιδιωτικών ΜΜΕ, μετά την ΥΕΝΕΔοποίηση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, δεν είναι απλό επεισόδιο αυταρχισμού μιας διακυβέρνησης καταστροφικής και ανίκανης. Μαζί με την κομματικοποίηση του κράτους, εντάσσεται σε μια ολοκληρωτική αντίληψη ηγεμονίας λενινοσταλινικής μορφής.

Αυτού του είδους οι τάσεις ονομάζονται συνήθως φασιστικές, αλλά ορθότερο θα ήταν το επίθετο λενινικές. «Ο Μουσολίνι είναι ο πίθηκος του Λένιν»¹ είχε πει ο Καρλ Κάουτσκι, θεωρητικός του μαρξισμού και ηγετική μορφή της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας («αποστάτης» βέβαια).

Πράγματι. Τον ολοκληρωτισμό, που σακάτεψε την ανθρωπότητα τον περασμένο αιώνα, τον μοιράστηκαν φασισμός/ναζισμός και λενινοσταλινισμός, αλλά την αναμφισβήτητη πρωτιά την είχε ο δεύτερος. Όχι μόνο στη λογοκρισία και στον έλεγχο κάθε μορφής έκφρασης αλλά γενικότερα στην όλη επιστροφή στη βαρβαρότητα, με την κατάργηση του κράτους δικαίου και της κοινωνίας των πολιτών, με την ανθρωποκτηνοτροφία των στρατοπέδων, τις γενοκτονίες, τις μαζικές σφαγές.

Ας περιοριστούμε όμως στον έλεγχο του λόγου, γιατί είναι η προϋπόθεση, ο όρος για την υποταγή και την κοπαδοποίηση των «μαζών». Ο Λένιν την προγραμμάτισε κατά την πρώτη απόπειρα κατάληψης της εξουσίας, το 1905. Και την εφάρμοσε από την πρώτη μέρα της εξουσίας του, τον Οκτώβριο του 1917. Έγραφε το 1905: «Οι εκδόσεις, τα τυπογραφεία, τα βιβλιοπωλεία, τα αναγνωστήρια, οι βιβλιοθήκες, όλα όσα σχετίζονται με την παραγωγή και τη διακίνηση του βιβλίου πρέπει να τεθούν κάτω από τον έλεγχο του κόμματος και να του δίνουν λογαριασμό»². Αν υπήρχε τότε ραδιοτηλεόραση, λέτε να την άφηνε ξεκαπίστρωτη ο Βλαδίμηρος Ίλιτς; Ή μήπως θα ήταν η πρώτη στον κατάλογο; Οπωσδήποτε, η πρώτη πράξη της σοβιετικής εξουσίας ήταν η απαγόρευση των άλλων κομμάτων και των εφημερίδων. Εφεξής, στη σοβιετική επικράτεια μόνο δύο εφημερίδες κυκλοφορούσαν, η πρωινή «Πράβδα», όργανο της Κ.Ε. του κόμματος, και η απογευματινή «Ισβέστια», όργανο της κυβέρνησης. Στις μεγάλες πόλεις ανατυπώνονταν με προσθήκες ανακοινώσεων των τοπικών κομματικών και διοικητικών αρχών. Έτσι π.χ. στην Ουκρανία, την εποχή του διωγμού των «κουλάκων», της κολλεκτιβοποίησης (κολχόζ, σοβχόζ) και της μεγάλης πείνας με εκατομμύρια νεκρούς και μαζικές εκτοπίσεις πληθυσμών, ακόμα και εθνοτήτων, οι εφημερίδες πανηγύριζαν νίκες του σοσιαλισμού, αφθονία αγαθών, γενική ευτυχία, απομόνωση των προδοτών. (Μόνο έτσι εξηγείται το γεγονός της υποδοχής ως ελευθερωτών των ναζιστικών ορδών στην Ουκρανία το 1941, αλλά και των φασιστικών απηχήσεων σήμερα).

Ο Λ. Τρότσκυ, τότε (1905), υπερασπιζόταν τη λογοκρισία και τον κομματικό έλεγχο της πληροφόρησης, με μια εμπαθή ρητορική που θύμιζε συριζέικα επιχειρήματα περί διαπλοκής και νεοφιλελεύθερης συνωμοσίας των ΜΜΕ. «Δεν μειώνει κατά τίποτα την ελευθερία του Τύπου η απαγόρευση αντιδραστικών και φιλελεύθερων συκοφαντιών» έγραφε.³

Ο έλεγχος της πληροφορίας, της σκέψης και της έκφρασης ήταν ταυτόσημος στα δύο ολοκληρωτικά συστήματα, το λενινοσταλινισμό και το ναζισμό. Όπως ο Λένιν, έτσι και ο Χίτλερ στο «Mein Kampf» (1931) προέβλεπε: «Πρέπει κάθε έντυπο, από το αλφαβητάριο όπου το παιδί μαθαίνει να διαβάζει, μέχρι την τελευταία εφημερίδα, κάθε θέατρο και κάθε κινηματογράφος, κάθε κολώνα αφισοκόλλησης, κάθε τοίχος μάντρας να είναι στην υπηρεσία αυτής της μοναδικής αποστολής» (του ναζισμού). Στην ολοκληρωτική οργάνωση της κοινωνίας και του κράτους, ο λενινικός κομμουνισμός προηγήθηκε κατά πολύ του ναζισμού. «Ο Λένιν τη δίδαξε όχι μόνο στον Στάλιν αλλά και στον Μουσολίνι και έμμεσα, μέσω των Γερμανών κομμουνιστών, στον Χίτλερ».⁴

Η λενινική ντιρεκτίβα του 1905 αναφερόταν κατά κύριο λόγο στη λογοτεχνία και χρωματιζόταν από μόλις συγκρατούμενο μίσος κατά της πολυφωνίας, της διαλογικότητας, της ελευθερίας του πνεύματος και της φαντασίας. Έπρεπε να γίνει η λογοτεχνία «γρανάζι» και «μπουλόνι» της κομματικής προπαγάνδας. Έγραφε ο Λένιν: «Η λογοτεχνία πρέπει να είναι η λογοτεχνία του κόμματος. Το σοσιαλιστικό προλεταριάτο πρέπει να αξιοποιήσει την αρχή της κομματικής λογοτεχνίας και να τη μεταχειριστεί σαν αντίβαρο στην εξουσία του φιλελεύθερου Τύπου της μερκαντιλιστικής μπουρζουαζίας, αντίβαρο στον «αριστοκρατικό αναρχισμό» και στο κυνήγι του κέρδους […] Έξω οι άνθρωποι των Γραμμάτων που σνομπάρουν το κίνημα! Έξω οι υπεράνθρωποι της γραφής! Η λογοτεχνική δραστηριότητα πρέπει να είναι το γρανάζι και το μπουλόνι ενός μεγάλου σοσιαλδημοκρατικού μηχανισμού που κινείται κάτω από την άγρυπνη πρωτοπορία της εργατικής τάξης […] Οι άνθρωποι των Γραμμάτων οφείλουν να τεθούν στην υπηρεσία των οργανώσεων του κόμματος».⁵

Το άρθρο του Λένιν μεταφράστηκε στα γερμανικά το 1924 και έγινε το εγκόλπιο των κομμουνιστών διανοούμενων. Θεωρείται ότι αυτές οι λενινικές αρχές ενέπνευσαν τον Μάο Τσε Τουνγκ, αλλά και τον Μουσολίνι που ήταν, στα νιάτα του, θαυμαστής του Λένιν. Το κυριότερο είναι ότι εφαρμόστηκαν με εξίσου βάρβαρο τρόπο από τη σοβιετική εξουσία· με τον τερατώδη μηχανισμό λογοκρισίας και προπαγάνδας που διεύθυνε η Agitprop, τμήμα της Κεντρικής Επιτροπής, με το «Επιτροπάτο του λαού για τη διαπαιδαγώγηση» και τον ΙΖΟ (τομέα Καλών Τεχνών).

Έτσι δολοφονήθηκε (είναι η αρμόδια λέξη) μία από τις μεγαλύτερες εθνικές λογοτεχνίες, εκείνη που έδωσε στον κόσμο μορφές σαν του Ντοστογιέφσκι, του Γκόγκολ, του Τσέχωφ, του Τολστόι, του Πούσκιν. Η ποίηση εξαφανίστηκε κυριολεκτικά, η πεζογραφία πνίγηκε από τη λογοκρισία και την αυτολογοκρισία, οι πρωτοπορίες στη λογοτεχνία και την τέχνη κατέληξαν σε αυτοκτονίες, αυτοεξορία στη Δύση, Γκουλάγκ, σιωπή. Είναι το μόνο καθεστώς στην ιστορία, όπως είπε ο Κορν. Καστοριάδης, που δεν άφησε ίχνη πολιτισμού. Μόνο οι κλασικές ερμηνευτικές τέχνες, δηλαδή η δεξιοτεχνία και όχι η καθαυτό δημιουργία, είχαν καλές επιδόσεις (μπαλέτο, όπερα, σολίστ, σκηνοθεσία) και αυτό είναι κραυγαλέο χαρακτηριστικό στραγγαλισμού της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας από ένα τυραννικό καθεστώς. Κατά μια –δυσανάλογη έστω– αντιστοιχία, το ίχνος πολιτισμού που θα αφήσει η «πρώτη φορά Αριστερά» θα είναι μάλλον το ανέβασμα του Ξηρού στο Εθνικό (ως πρωτοπορία, στην Πειραματική σκηνή), ο Λαζόπουλος και οι ξενέρωτες γυροβολιές στην πίστα ή στις εκλογικές εξέδρες.

Οι αυταρχικές παρορμήσεις για τον έλεγχο του λόγου εκδηλώθηκαν πάντα, στην ιστορία, στο βαθμό που μεγάλωνε η εμβέλεια του λόγου και διευρυνόταν το κοινό. Αυτό έγινε στην Αθηναϊκή Πολιτεία με τη θανάτωση του Σωκράτη –το πρώτο έγκλημα της Δημοκρατίας–, με τη δίωξη του Αναξαγόρα, με τις επεμβάσεις κατά του Αριστοφάνη, που η «παρρησία» του ενοχλούσε τον Κλέωνα, όχι όμως τον Περικλή… Αυτό έγινε με τη διάδοση της τυπογραφίας του 16ου αιώνα που προκάλεσε τη βαρβαρότητα της θρησκευτικής λογοκρισίας επί 4 αιώνες, με τον Κατάλογο απαγορευμένων βιβλίων του Βατικανού. Αυτό έγινε στην Αγγλία του 17ου αιώνα με την ανάπτυξη του αστικού φιλελευθερισμού και του Τύπου.

Το μέτρο που καθιέρωνε κρατική άδεια για την έκδοση εφημερίδας και η λογοκρισία ήταν η θρυαλλίδα των φιλελεύθερων επαναστάσεων που επέβαλαν το πρώτο σύγχρονο Σύνταγμα, το Bill of Rights, το 1689. Ακριβώς έναν αιώνα αργότερα, το 1789, η Γαλλική Επανάσταση έδωσε στο δυτικό πολιτισμό τη Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη, όπου το άρθρο 11, γραμμένο από τον Μιραμπώ, ορίζει: «Η ελεύθερη ανακοίνωση σκέψεων και γνωμών είναι από τα πολυτιμότερα δικαιώματα. Κάθε άνθρωπος μπορεί να μιλάει, να γράφει και να τυπώνει ελεύθερα και είναι υπεύθυνος για την κατάχρηση αυτής της ελευθερίας στις περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος». Σ’ αυτή τη σειρά των ιστορικών «89» προστέθηκε, στη διακοσιοστή επέτειο της Γαλλικής Επανάστασης, το 1989, η κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Ο διάβολος και του Μανώλη η σκούφια: εκείνη τη χρονιά δημιουργήθηκε στη μικρή μας Ελλάδα η πρώτη ανεξάρτητη αρχή, θεσμός προστασίας της νομιμότητας και της ανεξαρτησίας του Τύπου, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης. Και τώρα, αναγεννημένος ο ανύπαρκτος «υπαρκτός» με τη συνδρομή και της ολίγης ακροδεξιάς, αχρηστεύει το ΕΣΡ και ονειρεύεται Λένιν (βλ. παραπάνω).

Γι’ αυτό ο πρωθυπουργός, με ευσεβή αναφορά στο λενινοσταλινικό κομμουνισμό, μας θύμισε το ανέκδοτο του Σοβιετικού Συντάγματος, που καταργούσε την εκμετάλλευση ανθρώπων από άνθρωπο! Πράγματι, αυτό βεβαίωνε στο προοίμιό του το αναθεωρημένο σοβιετικό Σύνταγμα του 1946, και μάλιστα όχι ως επαγγελία, αλλά ως πραγμάτωση: «Η Σοβιετική εξουσία προγραμμάτισε βαθύτατες κοινωνικο-οικονομικές μεταρρυθμίσεις, έβαλε τέλος για πάντα στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο…»

Στην πραγματικότητα, το σοβιετικό καθεστώς ξεπέρασε και τον πιο άγριο καπιταλισμό στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, αν πάρουμε στοιχεία από την αγορά εργασίας και χωρίς να λογαριάσουμε την αναβίωση της δουλοκτησίας, με δουλοκτήτη το κράτος και δούλους τον πληθυσμό του «αρχιπελάγους Γκούλαγκ». Έγραφε ο Λ. Τρότσκυ το 1936: «Υπάρχουν μισθοί 100 ρουβλίων και άλλοι 8-10 χιλιάδων ρουβλίων.

Οι μεν ζουν σε τρώγλες, με τρύπια παπούτσια, οι άλλοι μετακινούνται με πολυτελή αυτοκίνητα και διαθέτουν πολυτελή διαμερίσματα, βίλα κοντά στη Μόσχα και άλλη βίλα στον Καύκασο».⁶

Ο Γάλλος κομμουνιστής οικονομολόγος Σαρλ Μπετελέμ διαπίστωνε την εξής εισοδηματική κλίμακα: εργάτης 100 ρούβλια, διευθυντής 3000 ρ., συγγραφέας (καλός κομματικός) 16.000 ρ., αντιπρόεδρος της κυβέρνησης 25.000 ρ. (250 εργατικοί μισθοί). ⁷

Κατά τον Κορνήλιο Καστοριάδη («Η γραφειοκρατική κοινωνία», 1973) το 15% του σοβιετικού πληθυσμού καρπούται το 84% του κοινωνικού προϊόντος και ο λαός –το 85% του πληθυσμού– το 16%, έχουμε δηλαδή μια σχέση αντιστρόφως ανάλογη.

Τα προνόμια και τη χλιδή της νομενκλατούρας δεν τα είχε, μετά το μεσαίωνα, καμιά κοινωνική τάξη στη Δύση. Αντίστοιχα, το προλεταριάτο (που η δικτατορία ήταν δική του!…) ζούσε στη μιζέρια: από τη διατροφή, τη στέγαση, την περίθαλψη, ως τις συντάξεις πείνας. Πασίγνωστες είναι οι τεράστιες ουρές για προμήθεια τροφής και οι άθλιες συνθήκες κατοικίας: 4-9 τ.μ. κατ’ άτομο, κοινή κουζίνα, τουαλέτα, λουτρό… (κατά όροφο).

Τα πλήρη αποκαλυπτήρια αυτής της βάναυσης εκμεταλλεύτριαςτάξης έγιναν το 1980 με την έκδοση στη Γαλλία και στη Γερμανία του βιβλίου του σοβιετικού ιστορικού Μίκαελ Βοσλένσκτυ, «Η Νομενκλατούρα – Οι προνομιούχοι στην ΕΣΣΔ». Το σύνολο των προνομιούχων υπολογιζόταν σε 750.000 – 3 εκατ. με τα μέλη των οικογενειών τους, δηλαδή λιγότερο από 1,5% του σοβιετικού πληθυσμού. Το 1970, σε διευθυντικές θέσεις του κόμματος και του κράτους σημειώνονται 76.847 πρόσωπα: είναι η αφρόκρεμα της ελίτ. Συνολικά 250.000 πρόσωπα ασκούν εξουσία, μικρή ή μεγάλη: το 1 τοις χιλίοις του πληθυσμού. Η περιγραφή των προνομίων τους, των αηδιαστικών ηθών τους, του τρόπου ζωής τους θα προκαλούσε ντροπή και σε πίθηκο. Ήταν η μόνη άρχουσα τάξη που είχε το «λίμπρο ντ’ όρο» και στην εποχή μας. Νομενκλατούρα = ονομαστικός κατάλογος. Ο νομενκλάτωρ ήταν ισόβιος, όσο ανίκανος ή διεφθαρμένος και αν αποδειχνόταν. Επιλεγόταν για να γραφτεί στη Νομενκλατούρα με κριτήρια κομματικά (καλή ώρα…) και όχι ικανότητες. Παρέμενε στη νομενκλατούρα ισοβίως, ακόμα και αν έχανε το πόστο του, εκτός αν έκανε κομματικό στραβοπάτημα. Επιζούσε το «μπαξίς» στις υπηρεσίες, αλλά και το απίστευτο: αγοραπωλησία των πόστων, με ταρίφες που σημειώνονταν σε εμπιστευτικές εκθέσεις. Αναφερόταν π.χ. ότι το 1969 το πόστο του α΄ κομματικού γραμματέα περιοχής του Αζερμπαϊτζάν κόστιζε 200.000 ρούβλια (2 χιλιάδες μισθοί εργάτη ). Ο λόγος που το κόμμα (του ηθικού πλεονεκτήματος) ανεχόταν τη διαφθορά-θεσμό ήταν απλός: η αγοραπωλησία και η υψηλή ταρίφα εξασφάλιζαν τη διαδοχή στα πόστα ανθρώπων της νομενκλατούρας, των μόνων που διέθεταν κεφάλαια!… Η άρχουσα τάξη στην ΕΣΣΔ ήταν κληρονομική και δεν είχε τους κινδύνους της Γουώλ Στρητ, των κρίσεων, του Χρηματιστηρίου. Ο νομενκλάτωρ ροχάλιζε ήσυχος.

Δεν ήταν έκπληξη λοιπόν το γεγονός ότι κατά την εξέγερση των εργατών στην Πολωνία, από τα κυριότερα αιτήματα ήταν «η κατάργηση της Νομενκλατούρας». Τότε έγινε παγκόσμια γνωστή η λέξη. Οι μόνες εργατικές εξεγέρσεις στη μεταπολεμική Ευρώπη έγιναν στις χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού».

Έχω όμως μια απορία: γιατί ο πρωθυπουργός χρειάστηκε να επικαλεστεί το Σοβιετικό Σύνταγμα. Δεν είχε παρά να επαναλάβει το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης· η 13η σύνταξη φτάνει από ώρα σε ώρα. Για να πάρει φόρα κάνει πίσω. Είμαστε ακόμα στην 7η…

Αντίθετα, δεν είναι τυχαίο ότι ανέσυρε τη σοβιετική κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο κατά τη συζήτηση για τον έλεγχο των ΜΜΕ. Το Σοβιετικό Σύνταγμα, πάλι, εκτός από την παραδείσια ισότητα, κατοχύρωνε και την ελευθερία του Τύπου. Αλλά: «Άρθρο 50. Σε αντιστοιχία με τα συμφέροντα των εργαζομένων και με σκοπό το δυνάμωμα του σοσιαλιστικού συστήματος, στους πολίτες της ΕΣΣΔ εξασφαλίζεται η ελευθερία του λόγου, του Τύπου, των συγκεντρώσεων…» κ.λπ. Εξασφάλιζε, δηλαδή, την ελευθερία να συμφωνούν.

Το λαμπρό εκείνο Σύνταγμα του ’18 του Λένιν και του ’41 του Στάλιν κατοχύρωναν, με τον ίδιο τρόπο, τις πολιτικές ελευθερίες, την κριτική (άρθρο 49: Καταδίωξη για κριτική απαγορεύεται), τις ελεύθερες εκλογές (με ένα κόμμα!).

Για τους διαφωνούντες, απρόθυμους, μη ζητωκραυγαστές υπήρχε η τρομοκρατία, το Γκούλακ, οι αγγαρείες, η πείνα. Αυτά τα τελευταία τα διαφήμιζε ως απόλυτο όπλο του σοσιαλισμού, ο μεγάαααλος Λένιν:

«Το μονοπώλιο του ψωμιού, το δελτίο ψωμιού, η γενικευμένη αγγαρεία, ιδού ποιο είναι, στα χέρια των παντοδύναμων Σοβιέτ, το καλύτερο μέσον ελέγχου […], πιο τρομερό και από την γκιλοτίνα. Η γκιλοτίνα απλώς τρομοκρατούσε, εξουδετέρωνε τις δραστικές αντιστάσεις. Θέλουμε κάτι περισσότερο […] θέλουμε να τσακίσουμε την παθητική αντίσταση, που είναι πιο επίφοβη και επιβλαβής. Και έχουμε το μέσον. Αυτό είναι το μονοπώλιο του ψωμιού, το δελτίο, η γενικευμένη αγγαρεία». ⁸

Αυτό, βέβαια, είναι ένα μάξιμουμ πρόγραμμα. Το ιδανικό, η κατάργηση της εκμετάλλευση… κ.τ.λ. η γενικευμένη φτώχεια, η καταστροφή της ιδιωτικής οικονομίας, η εξαφάνιση της μεσαίας τάξης, το μαύρο στον εγκέφαλο. Για την ώρα, προϋπόθεση είναι ο έλεγχος του Τύπου, έντυπου και ηλεκτρονικού, ένα άλλο παράλληλο πρόγραμμα.

Κατά της διαπλοκής, βεβαίως-βεβαίως…

1 Karl Kautsky «Le bolchevisme dans l’ impasse» Paris, PUF 1982, 6. 109-112
2 Lenin «Partinaia Organizatsii I partinaia literatura» (κομματική οργάνωση και κομματική λογοτεχνία) Μόσχα 1965, σ. 5-6
3 Bertram D. Wolf, «Three who made a Revolution», Ν. Υόρκη, 1948, σ. 324
4 L. Saphiro, «Totalitarianism» Λονδίνο 1972, σ. 23
5 Λένιν, ο.π.
6 L. Trotsky, «Buletin oppositsii» αρ. 52-53, Οκτώβριος 1936
7 Charles Bettelem «Η σοβιετική σχεδιοποίηση», 1945
8 Lenin, XXXVI (σοβ. Έκδοση Απάντων) κεφ. 6 στο: Vladimir Volkoff, La Trinité du mal ou Réquisitoire pour servir au procès posthume de Lénine, Trotsky, Staline, Ed. De Fallois/ L ‘Âge d’Homme, 1991, σ. 65

*

Διαβάστε όλα: [τα όνειρα καπνός]

8.

…ή το Τέλος των ψευδαισθήσεων

Άποψη: Ευχαριστώ, ω Συριζαίοι
Τον Οκτώβριο του 2008, με παρότρυνση του Ρίτσαρντ Ντόκινς (συγγραφέα του βιβλίου «Η περί Θεού αυταπάτη»), η Βρετανική Ανθρωπιστική Ενωση ενοικίασε διαφημιστικό χώρο σε 30 λεωφορεία του Λονδίνου, για να κυκλοφορούν με την επιγραφή: «Πιθανότατα δεν υπάρχει Θεός. Σταματήστε να ανησυχείτε και χαρείτε τη ζωή σας». Θυμήθηκα αυτή την εκστρατεία παρακολουθώντας την ομιλία του κ. Κουτσούμπα στις 16/1/2016. Με φαντάστηκα, ανάμεσα στους αγλαϊσμένους νέους του εντυπωσιακού σε όγκο ακροατηρίου του, να κρατώ, όπως εκείνοι τις κόκκινες σημαίες, ένα πανό με τη φράση: «Αποδείχθηκε ότι δεν υπάρχει σοσιαλιστικός παράδεισος. Σταματήστε να σπαταλάτε τις αγαθές προθέσεις σας και διοχετεύστε τες κάπου πιο δημιουργικά». Μετά την αθεϊστική εκστρατεία, ο Ντόκινς συνέχισε τις έρευνές του στη Βιολογία και τη συγγραφή βιβλίων. Αναρωτιέμαι εάν θα συνέχιζα κι εγώ τη ζωή μου αρτιμελής, στην περίπτωση που εμφανιζόμουν έτσι στη συγκέντρωση του ΚΚΕ.

Μεγαλώνοντας σε μια χώρα με διαρκώς δεξιές κυβερνήσεις και μια επταετή στρατιωτική χούντα ενδιαμέσως, όπου το τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» παρέμενε σταθερός ιδεολογικός φάρος που δεν τον κλόνισε ούτε ο σοσιαλισμός του ΠΑΣΟΚ, είχα την εντύπωση πως η Αριστερά ταυτιζόταν, ιστορικά, με την καθολική ψηφοφορία, την κατάργηση της θανατικής ποινής, την ισότητα ανδρών-γυναικών, τον διαχωρισμό κράτους-Εκκλησίας, την αμνησικακία, τη φιλομάθεια και το άνοιγμα στον εξωτερικό κόσμο. Αντίθετα, μια Αριστερά που ζητάει «κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας με επιστημονικό τρόπο», προτείνοντας στα μέλη της «μοναδικό σκοπό ζωής: την κατάκτηση της εξουσίας από τον λαό» (όλα από τον λόγο του κ. Κουτσούμπα), αποτελεί θλιβερή και ταυτόχρονα επικίνδυνη Αριστερά.

Θλιβερή, γιατί αντιμετωπίζει τον «λαό» σαν καλοκάγαθα ρομπότ χωρίς πάθη, επινοημένα από έναν φιλάνθρωπο Φρανκεστάιν, απέναντι σε βδελυρούς καπιταλιστές, οι οποίοι παραδόξως, καίτοι ολιγάριθμοι, καταφέρνουν να δυναστεύουν. (Ξεχνώντας ότι άνθρωποι «του λαού» στελέχωσαν το Αουσβιτς, τα γκούλαγκ, τη νομενκλατούρα του σταλινικού τερατουργήματος, τους Ερυθροφρουρούς ή τους Κόκκινους Χμερ.)

Και επικίνδυνη γιατί γίνεται ολοένα πιο εθνοκεντρική, παρουσιάζει τις αυταπάτες της σαν ιστορική νομοτέλεια (συγχέοντας τον Μαρξ με τον Κοέλιο) και προσφέρει άλλοθι ανιδιοτελούς αγωνιστή σε κάθε νεαρό αριβίστα, κατά τον ίδιο τρόπο που η υπηρέτηση της στρατιωτικής θητείας παρέχει τεκμήριο πατριωτισμού σε κάθε μελλοντικό λαμόγιο.

Ανατριχιάζει κανείς ακούγοντας εκπροσώπους του ΚΚΕ να προσδοκούν «να πάρουν επιτέλους οι εργάτες στα χέρια τους και το μαχαίρι και το πεπόνι». Διότι, αν «πεπόνι» είναι τα παραγωγικά μέσα, το «μαχαίρι» δεν μπορεί παρά να είναι αληθινό. Πώς αλλιώς ένα 30 ή 40%, το οποίο θα έφερνε το ΚΚΕ στην εξουσία, θα επέτρεπε την κοινωνικοποίηση του 100% των παραγωγικών μέσων; Κοινωνικοποίηση μόνον όσων μέσων κατέχουν οι ψηφοφόροι του κόμματος γίνεται ανέκδοτο. Συνεπώς, θα χρειαστεί μαχαίρι. Βλέπουμε πώς «κοινωνικοποιεί» τα εργοστάσια της Β. Κορέας ο Κιμ Γιονγκ Ουν ή τις πηγές πετρελαίου σε μέρη υπό την εξουσία του ο ISIS. Τέτοια προοπτική εισηγείται το κατά τα άλλα «τιμημένο» για τους αντιφασιστικούς του αγώνες ΚΚΕ;

Κύρια ιδέα μιας ενωμένης Ευρώπης ήταν να πάψουν οι συνεχείς συρράξεις μεταξύ των κρατών της και να υπάρξουν συνθήκες στοιχειώδους κοινωνικής ειρήνης για κάθε κράτος. Οπου να ισορροπούν οι ανισότητες ανάμεσα στον πλούτο των πιο επινοητικών ή εργατικών και την πενία των πιο άτυχων. Κι όπως έδειξε η συνέχεια, ο πληθυσμός κάθε κράτους προτιμά να κυβερνάται στο κέντρο, ακόμα και όταν δεν κυβερνάται από το κέντρο. Κάπου εκεί έβλεπα, επί δεκαετίες, τον ρόλο μιας μη κομμουνιστικής Αριστεράς. Στο να υποχρεώνει τις δεξιές κυβερνήσεις να γίνονται πιο κεντρώες και τις κεντρώες να μην εκφυλίζονται σε ευνοιοκρατίες.

Να απαιτεί αμερόληπτη δικαιοσύνη, να ελέγχει την ισότητα ευκαιριών και να εμποδίζει την εγκατάλειψη των κατατρεγμένων. Οχι μια Αριστερά που να κατακτά την εξουσία, με υποστήριξη της πιο λαϊκιστικής Δεξιάς, και να ισχυρίζεται πως, επειδή ο παππούς Θοδωρής ή ο θείος Λαοκράτης υπέφεραν στη μετεμφυλιακή Ελλάδα, με εξορίες και διώξεις, τα εγγόνια ή τα ανίψια τους δικαιούνται διορισμούς και εξασφάλιση όποιων συγγενών εξ αίματος ή εξ αγχιστείας προέκυψαν στο μεταξύ.

Αν αυτό είναι η μη κομμουνιστική Αριστερά, μια Αριστερά που ναι μεν δεν προχωρά σε άμεση κοινωνικοποίηση των παραγωγικών μέσων, την αφήνει όμως να επέλθει μοιραία, με το θεμελιακό της αίτημα για δικαιοσύνη να καταλήγει διαχείριση φιλευσπλαχνίας από μια νέα νομενκλατούρα, τότε ο ΣΥΡΙΖΑ και τα στελέχη του έχουν τη βαθιά ευγνωμοσύνη μου. «Faut pas mourir con», δεν πρέπει να αφήνεσαι να πεθάνεις βλαξ, συμβουλεύουν οι Γάλλοι. Κι αν δεν μεσολαβούσε ο ΣΥΡΙΖΑ, ίσως πέθαινα νομίζοντας πως υπάρχει Αριστερά που δεν αντιστρατεύεται τις ανισότητες από φθόνο, ώστε να τις αναπαραγάγει επ’ ωφελεία της, Αριστερά του ορθολογισμού, όχι της βουλησιαρχίας, Αριστερά που συμβιβάζεται, ώστε να μην εξαθλιώσει τη ζωή του συνόλου με πρόσχημα πως υπερασπίζει κάποιαν αδικημένη μειοψηφία.

Στον ένα χρόνο «αριστερής κυβέρνησης» βεβαιώθηκα ότι διατηρούσα ακόμη μιαν εικόνα κοσμοπολίτικης Αριστεράς του 19ου αιώνα. Μπορώ τώρα να κλείσω τον βίο μου λιγότερο αφελής. Ευχαριστώ, λοιπόν, ω Συριζαίοι.

*

Του ομότιμου καθηγητή του ΑΠΘ ©Πέτρου Μαρτινίδη στην «Κ» 

*

*

Διαβάστε όλα: [τα όνειρα καπνός]

7.

…ή το Τέλος των ψευδαισθήσεων

Αλμπέρ Καμύ, Ο επαναστατημένος άνθρωπος, μτφρ. Νίκη Καρακίτσου-Douge, Μαρία Κασαμπάλογλου-Robin, Πατάκη, Αθήνα 2013, σελ. 504

«Ο επαναστατημένος άνθρωπος» του Αλμπέρ Καμύ αναπαύεται τον τελευταίο καιρό μονίμως στο κομοδίνο μου. Ίσως φταίνε οι καιροί όπου πολλά διαψεύστηκαν και συνεχίζουν να διαψεύδονται. Οι άλλοτε κραταιοί ιδεολογικοί μύθοι κατέρρευσαν μαζί με τα όνειρα πολλών από εμάς. Κάποτε· στη νιότη, κουβαλάγαμε τον ενθουσιασμό και τη βεβαιότητα του αλάθητου μιας θεωρίας και πράξης υποταγμένη σε μια αμείλικτη, επιβαλλόμενη όπως αποδείχτηκε -και όχι μόνο από τον Καμύ- «ιστορικότητα». Ίσως γιατί από το πόνημα αυτό αναδύονται επίμονα σκέψεις και ψίθυροι αμφισβητήσεων μέσω ενός εργάτη της γραφής μιας απαράμιλλης ευγένειας. Στην ομιλία του κατά την απονομή Νόμπελ το 1957 αναφέρει: «Ἡ  ευγένεια του επαγγέλματός μας θα έχει πάντα τις ρίζες της στις δυο δυσβάσταχτες υποχρεώσεις: την άρνηση να πει ψέματα για κάτι που γνωρίζει και την αντίσταση στην καταπίεση» και το μάτι τρεμοπαίζει στις σελίδες όπου συναντά κανείς σκέψεις αυτονόητα (;) πια· επίκαιρες: «Το εργατικό κίνημα έζησε μέχρι σήμερα βασισμένο πάνω στη βεβαιότητα μιας επανάστασης, που τα γεγονότα δεν έπαψαν να διαψεύδουν καιν που είναι καιρός πλέον να καταγγείλουμε ήρεμα το ψέμα της». Πόσοι από εμάς 2-3 δεκαετίες μετά τα λεγόμενα του Καμύ εξοδεύσαμε νιάτα ιδρώτα αγωνία· κυρίως πολύτιμο χρόνο για να μάθουμε στο τέλος κάτι το οποίο ενδόμυχα υποψιαζόμασταν και να γυρίσουμε οδυνηρά πίσω στη δεκαετία του 50 και των συμπερασμάτων του Καμύ ότι «Κάθε επαναστάτης γίνεται τελικά καταπιεστής ή αιρετικός». Σε όλο το βιβλίο ο συγγραφέας μιλά με τρυφερότητα απέναντι στη ανθρώπινη ζωή, το ίδιο κάνει όταν αναφέρεται στους αναρχικούς μιας ουτοπίας που πλήρωσαν με τη ζωή τους στέλνοντας το μήνυμα-υπόσχεση μιας αιώνιας αξίας· ταυτόχρονα μιλά με περιφρόνηση για τις υποσχέσεις περί ενός μελλοντικού «παραδείσου»· μας προσφέρει γλαφυρά τον αποτροπιασμό του για τους κατηχητές του που επιβάλλουν την υποταγή της ατομικής ζωής του καθενός, στο όνομα μιας αυθαίρετης «ιστορικής αναγκαιότητας». Περνά από κόσκινο –καταγγέλλοντας- τους διάφορους Νετσάγιεφ· τον επιφανή μπολσεβίκο και ίνδαλμα του Λένιν, Πιοτρ Τκάσεφ για την πρότασή του να εξοντωθούν όλοι οι άνω των 25 ετών Ρώσοι που δεν δύνανται να δεχτούν τις «νέες ιδέες» του Κόμματος.

Ο Καμύ αναλύει τους τρεις τελευταίους αιώνες κυρίως, την επανάσταση και την εξέγερση του ανθρώπου. Καυτηριάζει Χίτλερ και Μουσολίνι όπου ο πρώτος υπογράμμιζε: «όταν η φυλή διατρέχει τον κίνδυνο της καταπίεσης… τότε το θέμα της νομιμότητας παίζει δεύτερο ρόλο» -και ο δεύτερος: «τίποτα εκτός Κράτους, ενάντια στο Κράτος. Όλα στο Κράτος, για το Κράτος, μέσα στο Κράτος»[…] «Όλες οι σύγχρονες επαναστάσεις κατέληξαν στην ενίσχυση του Κράτους. Το 1789 φέρνει τον Ναπολέοντα, το 1848 τον Ναπολέοντα Γ’, το 1917 τον Στάλιν, οι ιταλικές ταραχές του 1920 τον Μουσολίνι, η δημοκρατία της Βαϊμάρης τον Χίτλερ» -Η ανθρώπινη τυφλή εμπιστοσύνη και η εγκατάλειψη προς ένα ουτοπικό πολλά υποσχόμενο μέλλον μετατρέπει πολύτιμες ανθρώπινες ζωές σε άβουλα πιόνια. Ας δούμε τώρα ένα οδυνηρό συμπέρασμα στη σ.339 που δεν έχει χάσει την αξία του: «Αλλά τα θύματα δεν θα είναι πια εδώ για να κρίνουν. Για το θύμα, το παρόν είναι η μόνη αξία, η εξέγερση η μόνη δράση. Για να υπάρχει μεσσιανισμός, πρέπει να διαμορφωθεί ενάντια στα θύματα. Πιθανόν να μην το ήθελε ο Μαρξ, εδώ όμως βρίσκεται η ευθύνη του που πρέπει να εξεταστεί ότι δικαιώνει, στο όνομα της επανάστασης, την αιματηρή από δω και πέρα πάλη ενάντια σε όλες τις μορφές εξέγερσης».

Το αυτονόητο σήμερα δεν ήταν αυτονόητο στη δεκαετία του 50. Ο Καμύ με το βιβλίο του αυτό· έζησε την απομόνωση. Ένα κοινό κείμενο των Μερλώ-Ποντύ και Σαρτρ το 1950 που εξυμνούσε τα σταλινικά στρατόπεδα διότι θεωρούσαν τη Σοβιετική Ένωση προστάτη του διεθνούς προλεταριάτου και όποιος τα κατάγγελλε τασσόταν αυτομάτως στο πλευρό των ιμπεριαλιστικών εγκλημάτων του καπιταλισμού και άλλα παρόμοια κείμενα, η ζωντανή πραγματικότητα τα πέταξε στο καλάθι των αχρήστων. Κανείς δεν τα διαβάζει πλέον στα σοβαρά.

Αντιθέτως τα κείμενα του «αφελή» Αλμπέρ Καμύ στέκουν σήμερα φωτεινός φάρος ελευθερίας κι ανθρωπισμού. Δικαιωμένα. Επίκαιρα.

*

©Στράτος Φουντούλης

[Πρώτη δημοσίευση στο ιστολόγιο του Εντευκτηρίου με τίτλο «Ένα βιβλίο στο κομοδίνο του Στράτου Φουντούλη»

[τα όνειρα καπνός]