[ο Bertrand Russell απαντά·
16/04/2026 § Σχολιάστε
Wikipedia Commons
Τι είναι η φιλοσοφία;
Bertrand Russell: «Η φιλοσοφία, όπως κατανοώ τη λέξη, είναι κάτι ενδιάμεσο μεταξύ θεολογίας και επιστήμης. Όπως η θεολογία, αποτελείται από στοχασμούς πάνω σε ζητήματα για τα οποία η βέβαιη γνώση, μέχρι στιγμής, δεν έχει καταστεί εφικτό να προσδιοριστεί· αλλά όπως η επιστήμη, απευθύνεται στην ανθρώπινη λογική μάλλον παρά στην αυθεντία, είτε αυτή είναι της παράδοσης είτε της αποκάλυψης. Κάθε βέβαιη γνώση —όπως θα υποστήριζα— ανήκει στην επιστήμη· κάθε δογματισμός σχετικά με ό,τι υπερβαίνει τη βέβαιη γνώση ανήκει στη θεολογία. Όμως, ανάμεσα στη θεολογία και την επιστήμη υπάρχει μια Ουδέτερη Ζώνη, εκτεθειμένη σε επιθέσεις και από τις δύο πλευρές· αυτή η Ουδέτερη Ζώνη είναι η φιλοσοφία.»
— Bertrand Russell, A History of Western Philosophy (1945), Introductory, p. xili
«Η φιλοσοφία δεν μπορεί από μόνη της να καθορίσει τους σκοπούς της ζωής, αλλά μπορεί να μας ελευθερώσει από την τυραννία της προκατάληψης και από τις στρεβλώσεις που οφείλονται σε μια στενή οπτική. Η αγάπη, η ομορφιά, η γνώση και η χαρά της ζωής: αυτά τα πράγματα διατηρούν τη λάμψη τους όσο ευρεία κι αν είναι η προοπτική μας. Και αν η φιλοσοφία μπορεί να μας βοηθήσει να αισθανθούμε την αξία αυτών των πραγμάτων, τότε θα έχει επιτελέσει τον ρόλο της στο συλλογικό έργο του ανθρώπου να φέρει φως σε έναν κόσμο σκοταδιού.»
— Bertrand Russell, An Outline of Philosophy (1927), Part IV. The Universe, Ch. 27: Man’s Place in the Universe, p. 381
*
[ελεύθερη απόδοση του αγριμολόγου
◉
[ΦιλοΕυρωπαϊκά, δίχως αυταπάτες·
13/04/2026 § Σχολιάστε
photo via Reuters, rectified according to needs by agrimologos.com
Η ήττα του Viktor Orbán στις χτεσινές εκλογές της 12ης Απριλίου 2026 στην Ουγγαρία δεν αποτελεί μόνο μια εσωτερική πολιτική αλλαγή, αλλά ερμηνεύεται ευρύτερα ως πλήγμα για τις δυνάμεις στην Ευρώπη που είχαν πιο στενές ή πραγματιστικές σχέσεις με τη Ρωσία, καθώς η μακροχρόνια διακυβέρνησή του και η πολιτική του Fidesz είχαν συχνά χαρακτηριστεί από συγκρούσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και μια πιο ισορροπημένη—κατά τους υποστηρικτές του—ή πιο φιλορωσική—κατά τους επικριτές του—στάση σε ζητήματα όπως οι κυρώσεις και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ενώ η επικράτηση του Péter Magyar θεωρείται από πολλούς ως ένδειξη ότι ένα σημαντικό μέρος της ουγγρικής κοινωνίας επιθυμεί μεγαλύτερη ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές πολιτικές, ενίσχυση των θεσμών και απομάκρυνση από μοντέλα διακυβέρνησης που θεωρούνται πιο συγκεντρωτικά ή γεωπολιτικά αμφίσημα, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει όχι μόνο την εσωτερική πορεία της χώρας αλλά και τις ισορροπίες εντός της Ευρώπης συνολικά.
Δεν έχουμε αυταπάτες, όμως συνεχίζουμε να ελπίζουμε ΦιλοΕυρωπαϊκά!
◉
[το κέντρο βάρους στον ίδιο τον άνθρωπο·
06/04/2026 § Σχολιάστε
Ο Γερμανός φιλόσοφος Ludwig Feuerbach (1804-1872) (imago / Danita Delimont)
Καταγράφω σύντομα ορισμένα συμπεράσματά μου από την ανάγνωση του βιβλίου: Λούντβιχ Φώυερμπαχ, Παραδόσεις για την ουσία της θρησκείας, (μτφρ. Γιάννης Καραπαπάς, εκδόσεις Τροπή, 2009) στο οποίο συνεχώς επανέρχομαι διαβάζοντάς το. Ξανά και ξανά!
Η σκέψη του Ludwig Andreas Feuerbach εκφράζει μια βαθιά τομή στην ιστορία της φιλοσοφίας, καθώς επιχειρεί να απομακρύνει το κέντρο βάρους από τον Θεό και να το τοποθετήσει στον ίδιο τον άνθρωπο. Όταν δηλώνει ότι στόχος του είναι να μετατρέψει τους ανθρώπους «από θεολόγους σε ανθρωπολόγους» και «από φιλόθεους σε φιλάνθρωπους», ουσιαστικά υποστηρίζει ότι η θρησκεία δεν πρέπει να αποτελεί το βασικό πεδίο κατανόησης της πραγματικότητας· αντίθετα, η μελέτη του ανθρώπου, των αναγκών, των συναισθημάτων και των σχέσεών του είναι εκείνη που μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική γνώση και πρόοδο. Για τον Feuerbach, ο Θεός δεν είναι μια ανεξάρτητη οντότητα, αλλά μια αντανάκλαση των ιδανικών του ανθρώπου: η παντοδυναμία, η αγάπη και η σοφία που αποδίδονται στο θείο είναι ιδιότητες που ο άνθρωπος επιθυμεί να κατέχει και τις προβάλλει έξω από τον εαυτό του.
Αυτή η προσέγγιση έχει έντονα ανθρωπιστικό χαρακτήρα, διότι καλεί τον άνθρωπο να στραφεί προς τον συνάνθρωπό του και να επενδύσει στις πραγματικές, υλικές και ηθικές σχέσεις της ζωής, αντί να αναλώνεται σε μια αφηρημένη λατρεία. Η μετατόπιση από τη φιλοθεΐα στη φιλανθρωπία σημαίνει ότι η ηθική δεν θεμελιώνεται σε θεϊκές εντολές, αλλά στην ανθρώπινη ανάγκη για συμβίωση, αλληλεγγύη και κατανόηση. Με αυτόν τον τρόπο, ο Feuerbach επηρεάζει βαθιά μεταγενέστερους στοχαστές, όπως τον Karl Marx, που θα δει επίσης τη θρησκεία ως ανθρώπινο κατασκεύασμα συνδεδεμένο με κοινωνικές συνθήκες.
Ωστόσο, η θέση του Feuerbach δεν διεκδικεί την απόλυτη αλήθεια. Για κάποιους. μπορεί να θεωρηθεί ότι απλουστεύει τη θρησκευτική εμπειρία, περιορίζοντάς την σε ψυχολογική προβολή, παραβλέποντας τη βιωματική και υπαρξιακή της διάσταση. Επιπλέον, η πλήρης αντικατάσταση της θεολογίας από την ανθρωπολογία θέτει το ερώτημα αν ο άνθρωπος μπορεί να αποτελέσει από μόνος του το απόλυτο μέτρο όλων των πραγμάτων χωρίς να οδηγηθεί σε σχετικισμό. Παρ’ όλα αυτά, η συμβολή του παραμένει καθοριστική, γιατί ενισχύει μια αντίληψη του κόσμου όπου η ευθύνη, η ηθική και το νόημα δεν αναζητούνται έξω από τον άνθρωπο, αλλά οικοδομούνται μέσα από τις ανθρώπινες σχέσεις και την κοινή εμπειρία.
◉
[μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979 οι αγιατολάχ, κατέστειλαν βίαια την αριστερά·
28/03/2026 § Σχολιάστε
Ζητήματα ελευθερίας και ανορθολογισμός
και ορισμένα παράδοξα
Η επιστροφή του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί στο Ιράν, την 1η Φεβρουαρίου 1979
Ιστορική και ιδεολογική αντίφαση
Η σημερινή στάση ορισμένων αριστερών ή κομμουνιστικών παρατάξεων απέναντι στο καθεστώς του Ιράν φαίνεται να αγνοεί ή να υποβαθμίζει το γεγονός ότι μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, οι ισλαμιστές υπό τους αγιατολάχ όχι μόνο περιθωριοποίησαν αλλά και κατέστειλαν βίαια την ίδια την αριστερά. Οργανώσεις όπως το Τουντέχ και άλλες μαρξιστικές ομάδες αρχικά συμμάχησαν τακτικά με το επαναστατικό κύμα εναντίον του Σάχη, όμως πολύ γρήγορα βρέθηκαν στο στόχαστρο του νέου θεοκρατικού καθεστώτος, με διώξεις, φυλακίσεις και εκτελέσεις.
Παρ’ όλα αυτά, στη σύγχρονη γεωπολιτική σκηνή, μέρος της αριστεράς προσεγγίζει το Ιράν όχι μέσα από το πρίσμα της εσωτερικής του πολιτικής, αλλά ως αντίπαλο δέος στον δυτικό ιμπεριαλισμό και την αμερικανική επιρροή στη Μέση Ανατολή. η στάση αυτή δεν βασίζεται απαραίτητα σε ιδεολογική ταύτιση με το θεοκρατικό καθεστώς, αλλά σε μια αντι-ηγεμονική λογική που ιεραρχεί ως κύριο εχθρό τη Δύση και τους συμμάχους της.
Αυτό όμως οδηγεί συχνά σε επιλεκτική μνήμη ή σε μια μορφή πολιτικού πραγματισμού που αγνοεί τις ιστορικές διώξεις και τις βαθιές ιδεολογικές αντιθέσεις μεταξύ πολιτικού Ισλάμ και μαρξισμού.
Το αποτέλεσμα είναι μια θέση που, ενώ μπορεί να εξηγηθεί στο πλαίσιο της διεθνούς πολιτικής, παραμένει δύσκολο να συμφιλιωθεί με τις ίδιες τις αρχές που παραδοσιακά υπερασπίζεται τουλάχιστον, η μη σταλινική-κομμουνιστική, αριστερά, όπως η κοινωνική χειραφέτηση, η ελευθερία της έκφρασης και η αντίσταση στην καταπίεση κάθε μορφής εξουσίας.
αγριμολογος 