[εν αποσυνθέσει ·
13/11/2020 § Σχολιάστε
Διαχαια (βοτανική)
photo: roides.wordpress.com
❇︎
Γένος μυκήτων του αρθροίσματος των μυξομυκητών, των οποίων ο θαλλός, κυλινδρικός κατά βάσιν του, αναπτύσσει εκ του κέντρου και εκ της αριστεράς και εκ της ακροδεξιά και· κατ’ ευθείαν προς τα άνω κατευθυνόμενην απόφυσιν, περιβαλλόμενην από πλέγμα νηματίων ιώδους χρώματος. Το είδος διαχαία ή αραβοσιτοειδής ζη επί ξύλων εν αποσυνθέσει.
❇︎
[«Γι’ αυτό α κ ρ ι β ώ ς είμαι ο Διάβολος»·
13/11/2020 § Σχολιάστε
Fernando Pessoa
[B’ δημοσίευση]
«Καλή μου κυρία, είμαι ο Διάβολος. Ναι, είμαι ο Διάβολος. Αλλά μη με φοβάστε, μην τρομάζετε».
Και με μια τρομαγμένη ματιά, στην οποία κρυφόκαιγε μια πρωτόγνωρη ηδονή, εκείνη αναγνώρισε ξαφνικά πως ήταν αλήθεια.
«Είμαι πράγματι ο Διάβολος. Μην τρομάζετε, γιατί είμαι στ’ αλήθεια ο Διάβολος, και γι’ αυτό δεν κάνω κακό. Ορισμένοι μιμητές μου, στη γη και πάνω από τη γη, είναι επικίνδυνοι, όπως όλοι οι αντιγραφείς, γιατί δεν γνωρίζουν το μυστικό της ΰπαρξής μου. Ο Σαίξπηρ, τον οποίο ενέπνευσα πολλές φορές, μου απένειμε δικαιοσύνη. Λέει ότι είμαι κύριος. Γι’ αυτό ησυχάστε. Είστε με καλή παρέα. Είμαι ανίκανος να προφέρω μια λέξη, να κάνω μια χειρονομία που θα προσέβαλλε μια κυρία. Ακόμη κι αν δεν μου το υπαγόρευε η ίδια μου η φύση, θα μου το επέβαλλε ο Σαίξπηρ. Αλλά, πραγματικά, δεν είναι απαραίτητο.
»Υπάρχω από την αρχή του κόσμου και ήμουν ανέκαθεν είρων. Αλλά, όπως θα γνωρίζετε, όλοι οι είρωνες είναι ακίνδυνοι εκτός κι αν θέλουν να χρησιμοποιήσουν την ειρωνεία για να υπαινιχθούν κάποια αλήθεια. Εγώ ποτέ μου δεν ισχυρίστηκα ότι θα πω την αλήθεια σε κανέναν — αφενός γιατί δεν χρησιμεύει σε τίποτα, και αφετέρου γιατί δεν τη γνωρίζω. Κι ούτε ο μεγαλύτερος αδελφός μου, ο παντοδύναμος Θεός, πιστεύω πως τη γνωρίζει. Αλλά αυτά είναι οικογενειακές υποθέσεις.
»Ισως δεν ξέρετε γιατί σας έφερα εδώ, σ’ αυτό το ταξίδι που δεν έχει πραγματικό προορισμό ούτε συγκεκριμένο σκοπό. Δεν είναι, όπως ίσως νομίσατε, για να σας βιάσω ή να σας αποπλανήσω. Αυτά συμβαίνουν στη γη, μεταξύ των ζώων, συμπεριλαμβανομένων και των ανθρώπων, και φαίνεται ότι προσφέρουν ηδονή ακόμη και στα θύματα, απ’ ό,τι με πληροφορούν από εκεί κάτω.
»Άλλωστε θα μου ήταν αδύνατο. Αυτά τα πράγματα συμβαίνουν στη γη γιατί οι άνθρωποι είναι ζώα. Είναι αδιανόητα για τη δική μου κοινωνική θέση στο σύμπαν — όχι γιατί η ηθική είναι καλύτερη, αλλά γιατί εμείς οι άγγελοι δεν έχουμε φύλο. Και αυτό αποτελεί, τουλάχιστον στην περίπτωσή μου, τη μεγαλύτερη εγγύηση. Μπορείτε συνεπώς να είστε ήσυχη, θα επιδείξω σεβασμό. Γνωρίζω ότι υπάρχουν δευτερεύουσες και ανώφελες ασέβειες, όπως αυτές των σύγχρονων μυθιστοριογράφων και των γηρατειών. Αλλά ακόμη κι αυτές δεν μπορώ να τις διαπράξω, γιατί η έλλειψη φύλου σ’ εμάς υπάρχει από απαρχής κόσμου και ποτέ δεν με απασχόλησαν αυτά τα θέματα. Λένε ότι πολλές μάγισσες είχαν πάρε-δώσε μαζί μου, αλλά είναι ψέματα. Ίσως όμως και να μην είναι ψέματα, γιατί αυτός με τον οποίο είχαν πάρε-δώσε ήταν η φαντασία τους, που, κατά κάποιον τρόπο, είμαι εγώ.
»Μείνετε το λοιπόν ήσυχη. Διαφθείρω, είναι βέβαιο, γιατί κάνω τους άλλους να φαντάζονται. Αλλά ο Θεός είναι χειρότερος, κατά μία έννοια τουλάχιστον, γιατί έπλασε το φθαρτό σώμα, το οποίο από αισθητική άποψη είναι πολύ κατώτερο. Τα όνειρα τουλάχιστον δεν σαπίζουν. Παρέρχονται. Δεν είναι καλύτερα έτσι;
»Αυτό ακριβώς σημαίνει ο αριθμός 18 της μεγάλης μυστικής κλείδας. Ομολογώ ότι δεν γνωρίζω καλά το Ταρό, γιατί ακόμη δεν κατάφερα να μάθω τα μυστικά του, σε αντίθεση με όλους αυτούς τους ανθρώπους στον κόσμο που το κατέχουν τέλεια».
«Δεκαοκτώ; Ο άντρας μου έχει το βαθμό 18 στη Μασονία».
«Στη Μασονία; Όχι. Σε ένα από τα τελετουργικά της Μασονίας. Αλλά παρ’ όλα όσα λέγονται, δεν έχω καμία σχέση με τη Μασονία και ακόμη λιγότερο με το βαθμό αυτό. Αναφερόμουν στον αριθμό 18 της μεγάλης μυστικής κλείδας του Ταρό, δηλαδή του κλειδιού ολόκληρου του σύμπαντος, που άλλωστε γνωρίζω ελλιπώς, όπως και την Καβάλλα, την οποία οι δάσκαλοι του Μυστικού Δόγματος γνωρίζουν καλύτερα από μένα.
»Αλλά ας αφήσουμε αυτή την καθαρά δημοσιογραφική ενημέρωση. Ας μην ξεχνάμε ότι είμαι ο Διάβολος. Ας είμαστε λοιπόν διαβολικοί. Πόσες φορές με ονειρευτήκατε;»
«Απ’ όσο ξέρω, ποτέ», απάντησε χαμογελώντας η Μαρία, κοιτάζοντάς τον με τα μάτια ορθάνοιχτα.
«Δεν ονειρευτήκατε ποτέ τον Πρίγκιπα του παραμυθιού, τον Τέλειο Άντρα, τον ακαταπόνητο εραστή; Δεν νιώσατε ποτέ δίπλα σας, σαν σε όνειρο, αυτόν που θα σας χάιδευε όπως δεν χαϊδεύει κανείς, αυτόν που θα ήταν δικός σας σαν να ήσασταν μέσα του, αυτόν που θα ήταν ταυτόχρονα πατέρας, άντρας και γιος σας, σε μια τριπλή και ταυτόχρονα μοναδική αίσθηση;»
«Αν και δεν σας καταλαβαίνω απόλυτα, ναι, νομίζω πως σκέφτηκα και ένιωσα έτσι. Είναι λίγο δύσκολο, ξέρετε, να το ομολογήσει κανείς».
«Ήμουν εγώ, ανέκαθεν εγώ, εγώ ο Όφις —αυτός είναι ο ρόλος που μου δόθηκε — από τη γένεση του κόσμου. Πρέπει διαρκώς να βάζω τους άλλους σε πειρασμό, αλλά, βέβαια, με τη μεταφορική και την απλοϊκή έννοια της λέξης, γιατί ο πραγματικός πειρασμός είναι άσκοπος».
«Οι Έλληνες είναι αυτοί που με την παρεμβολή του Ζυγού έκαναν τα δέκα αρχικά ζώδια του ζωδιακού κύκλου έντεκα.
»Και ο Όφις, με την εισαγωγή της κριτικής, μετέτρεψε ουσιαστικά την αρχική δεκάδα σε δωδεκάδα. […]»
«Πραγματικά, δεν καταλαβαίνω τίποτα».
«Ας μην καταλαβαίνετε. Ακούστε απλώς. Κάποιοι άλλοι θα καταλάβουν».
«(…) Οι καλύτερες δημιουργίες μου — το σεληνόφως και η ειρωνεία».
«Δεν μοιάζουν και πολύ μεταξύ τους…»
«Όχι, γιατί ούτε κι εγώ μοιάζω με τον εαυτό μου. Αυτό μου το ελάττωμα είναι και η αρετή μου. Γι’ αυτό ακριβώς είμαι ο Διάβολος».
***
[Φερνάντο Πεσσόα, Η ώρα του Διαβόλου, Μετάφραση – Εισαγωγή – Επίμετρο: Μαρία Παπαδήμα —Εξάντας, 2000
Α’ δημοσίευση: 18/02/2019
[ωχριά μικρό μπροστά στο φως της μέρας ·
13/11/2020 § Σχολιάστε
Henry-David Thoreau (1817-1862)
❋
Στη λογοτεχνία, μόνο το ανήμερο μας συναρπάζει. Η νωθρότητα δεν είναι παρά ένα ακόμη όνομα για την εξημέρωση. Η απολίτιστη, ελεύθερη και άγρια σκέψη είναι που μας συναρπάζει στον Άμλετ και στην Ιλιάδα – σε όλες τις ιερές γραφές και τις μυθολογίες που δεν μαθαίνουμε στο σχολείο. Όπως η άγρια πάπια είναι πιο γρήγορη και πιο όμορφη από την ήμερη, έτσι κι αχαλίνωτη σκέψη ανοίγει σας αγριόπαπια τα φτερά της ανάμεσα στις δροσοσταλίδες για να πετάξει πάνω από τους φράχτες. Ένα πραγματικά καλό βιβλίο είναι κάτι τόσο φυσικό και απροσδόκητο, τόσο ανεξήγητα ωραίο και τέλειο, όσο και το αγριολούλουδο που ανακαλύπτει κανείς στις πεδιάδες της Δύσης ή στις ζούγκλες της Ανατολής. Το πνεύμα είναι ένα φως που κάνει το σκοτάδι ορατό σαν και το φως της αστραπής· μπορεί να κάνει κομμάτια μέχρι και τον ίδιο τον ναό της γνώσης. Δεν είναι ένα κερί αναμμένο στην εστία της φυλής, που ωχριά μικρό μπροστά στο φως της μέρας.
*
[Henry-David Thoreau, Περπατώντας, μτφρ.: Βασιλική Κοκκίνου, εκδόσεις Οξύ
❋
[Ο αντιδαρβινισμός που μας ταλαιπωρεί·
12/11/2020 § Σχολιάστε
Για δεκάδες χρόνια βιολόγοι και γιατροί αγωνίζονται
για περισσότερο μερίδιο επιστημών της ζωής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση – εις μάτην.
Μήπως η αναποτελεσματικότητα των μέτρων κατά του κορωνοϊού, η άρνηση του εμβολιασμού, οι θεωρίες συνωμοσίας και η αμφίσημη στάση κάποιων εκκλησιαστικών παραγόντων έχουν να κάνουν, σε κάποιο βαθμό, με αυτό το έλλειμμα όχι μόνο στην παιδεία αλλά και στην πληροφόρηση του κοινού; Το ερώτημα είναι εύλογο και η απάντηση σύνθετη.
Σε μια δημοσκόπηση με το ερώτημα «δέχεστε τη θεωρία της εξέλιξης;», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science τo 2006, το ποσοστό του ΝΑΙ για την Ελλάδα ήταν 54%. Από τις 33 χώρες που περιελάμβανε η μελέτη, έξι είχαν χαμηλότερο ποσοστό: Λιθουανία (50), Βουλγαρία (49), Λετονία (47), Κύπρος (46), ΗΠΑ (42) και Τουρκία (28). Σε τρεις από τις παραπάνω χώρες (Ελλάδα, Βουλγαρία, Κύπρος) η Ορθοδοξία είναι το κοινότερο θρήσκευμα. Νεότερα στοιχεία υπάρχουν και για άλλες έξι ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες η Ορθοδοξία αποτελεί το κύριο θρησκευτικό στοιχείο: Ρωσία (65), Σερβία (61), Γεωργία (58), Ρουμανία (56), Ουκρανία (54) και Λευκορωσία (43) (τα ποσοστά είναι εκτιμήσεις από διαγράμματα και επομένως μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς από τα πραγματικά νούμερα που δεν είναι διαθέσιμα). Και στις εννέα ορθόδοξες χώρες το ποσοστό είναι κατώτερο από τον μέσο όρο (69%) των 25 μη ορθοδόξων χωρών της Ευρώπης. Η πιθανότητα να είναι τυχαία αυτή η κατανομή των ποσοστών μεταξύ ορθοδόξων και μη ορθοδόξων χωρών είναι 3:10.000. Η σχέση είναι αιτιώδης, αλλά ποια είναι τα αίτια;
Δεν υπάρχει τίποτε στο δόγμα ή στην ιστορία της Ορθοδοξίας που να την καθιστά περισσότερο εχθρική προς τη θεωρία της εξέλιξης απ’ ό,τι τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ή τον Προτεσταντισμό. Δεν έχει στήσει Ιερές Εξετάσεις, δεν έχει εμπλακεί σε ενδο-χριστιανικούς πολέμους. Φρενάρισε όμως, σε συνδυασμό με την οθωμανική κυριαρχία, την έλευση της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού και έμεινε αμέτοχη στη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού, ένα βασικό χαρακτηριστικό του οποίου είναι ο διαχωρισμός της πολιτειακής και της θρησκευτικής εξουσίας. Κατολίσθησε έτσι στην ομάδα των φονταμενταλιστών του Αμερικανικού Προτεσταντισμού και του Ισλάμ, όπου πρέπει να ανατρέξουμε για να βρούμε ποσοστά κατώτερα εκείνων που σπιλώνουν τη χώρα μας. Και όμως δεν έχουμε τίποτε το κοινό με τον ρατσισμό του πρώτου ή τον υποβιβασμό της γυναίκας του δεύτερου, για να αναφέρω μόνο δύο χαρακτηριστικά. Το ότι τα ποσοστά μας βάζουν στην ίδια κατηγορία μας αδικεί στην καλύτερη περίπτωση, μας υποτιμά στη χειρότερη.
Το να δεχόμαστε την ιατρική που είναι μέρος της βιολογίας και να απορρίπτουμε τη θεωρία της εξέλιξης, που είναι η θεμελιώδης αρχή της βιολογίας, αποτελεί αντίφαση.
Προβάλλουμε, από άγνοια ή σκοπιμότητα, μια όψη της θεωρίας της εξέλιξης, τον ανταγωνισμό μεταξύ ατόμων και ειδών. Αλλά αποσιωπούμε την εξελικτική ερμηνεία του αλτρουισμού και της ενσυναίσθησης που βρίθουν στο ζωικό βασίλειο και στον άνθρωπο – μια άλλη αντίφαση. Μέσα από την εξέλιξη, η επιστήμη αποκαλύπτει τα βαθιά αίτια του ψυχισμού του ανθρώπου και δείχνει ότι η ζυγαριά γέρνει προς τη συνεργασία και την κοινωνικότητα (παράδειγμα η εργασία του Νικόλα Χρηστάκη, όπως την παρουσιάζει στο βιβλίο του «Προσχέδιο»). Εφοδιάζει έτσι με εργαλεία όσους είναι ταγμένοι στην υπηρεσία της κοινωνίας.
Η Εκκλησία είναι κύρια δύναμη προς αυτή την κατεύθυνση. Η επιστήμη καταθέτει την προσφορά της και αναμένει ανταπόκριση. Πρόσφατα, η προκλητικότητα της γείτονος χώρας μας έκανε να κραυγάζουμε εναγωνίως προς τους εταίρους μας ότι τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ενωσης βρίσκονται απέναντι από την ακτή της Μικράς Ασίας. Παράλληλα, κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τους υπενθυμίζουμε ότι τα πολιτισμικά σύνορα της Ευρώπης αφήνουν έξω τα Βαλκάνια. Και αυτό αποτελεί μια άλλη αντίφαση.
Επαναλαμβάνω την έκκληση προς όσους έχουν ή μπορούν να έχουν ρόλο. Λάβετε θέση απέναντι στην επιστήμη, λάβετε θέση απέναντι στη θεωρία της εξέλιξης του φαινομένου της ζωής και του ανθρώπου.
*
* Ο κ. Λευτέρης Ζούρος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, πρόεδρος της Ελληνικής Εξελικτικής Εταιρείας.
αγριμολογος 