αγριμολογος

Stefan Zweig (1881-1942)

✾

Για έναν ολόκληρο αιώνα, μέχρι σχεδόν τα κράσπεδα της εποχής μας, η ιδέα της ελευθερίας κυριαρχεί με τρόπο αδιαμφισβήτητο στην Ευρώπη. Στα θεμέλια κάθε κράτους τα ατομικά δικαιώματα αποτελούν τον ακλόνητο ακρογωνιαίο λίθο του Συντάγματος, κι εμείς πιστέψαμε ότι οι καιροί των πνευματικών δεσποτειών, των εξαναγκαστικών ιδεολογιών, των υπαγορευμένων πεποιθήσεων και της λογοκρισίας των απόψεων είχαν παρέλθει ανεπιστρεπτί. Επίσης ότι το αίτημα του ατόμου για πνευματική ανεξαρτησία είχε εμπεδωθεί οριστικά, ακριβώς όπως το δικαίωμα στο χοϊκό κορμί του. Η Ιστορία όμως αποτελεί μια συνεχή παλινδρόμηση, ένα αέναο ανεβοκατέβασμα. Ποτέ ένα δικαίωμα, ποτέ μια ελευθερία δεν έχει κατακτηθεί τελειωτικά ενάντια στη βία της εξουσίας, που απλώς αλλάζει αδιάκοπα μορφή. Πάντα θα απειλείται κάθε βήμα προόδου, κάθε κατάκτηση της ανθρωπότητας, πάντα το αυτονόητο θα τίθεται υπό αμφισβήτηση. Ακριβώς όταν αρχίζουμε να θεωρούμε την ελευθερία καθημερινή πρακτική και όχι πλέον ιερότατο απόκτημα, αναδύεται από το σκοτάδι του ανθρώπινου υποσυνείδητου, από τον κόσμο των τυφλών ορμών η παράφορη επιθυμία για βιασμό της. Κάθε φορά που η ανθρωπότητα απολαμβάνει ανέμελη για μεγάλο χρονικό διάστημα την ειρήνη, έρχεται μια στιγμή που καταλαμβάνεται από την ολέθρια περιέργεια για τη μέθη της δύναμης και τη φονική διάθεση για πόλεμο. Γιατί, για να συνεχίσει η Ιστορία την πορεία της προς τους ανεξιχνίαστους στόχους της, προκαλεί από καιρού εις καιρόν ακατανόητες για μας οπισθοδρομήσεις, και τότε, όπως στην πλημμύρα γκρεμίζονται ακόμη και τα πιο στέρεα φράγματα και αναχώματα, καταρρέουν τα με τόσο κόπο χτισμένα τείχη του δικαίου. Σε τέτοιες ζοφερές ώρες η ανθρωπότητα μοιάζει να κατρακυλάει στην αιματηρή μανία της ορδής και στην δουλοπρεπή υποταγή του κοπαδιού. Όμως μετά την παλίρροια τα νερά αποτραβιούνται και πάλι. Όλες οι δεσποτείες γερνούν και φθείρονται σε σύντομο χρονικό διάστημα, όλες οι ιδεολογίες και οι πρόσκαιρες νίκες τους τελειώνουν με την εποχή τους. Μόνο η ιδέα της πνευματικής ελευθερίας, η κορωνίδα των ιδεών, μόνο αυτή γνωρίζει την αέναη επιστροφή, καθότι αιώνια σαν το πνεύμα. Όταν της αφαιρείται για κάποιο διάστημα ο λόγος, αποτραβιέται στον εσώτατο χώρο της συνείδησης, απρόσιτη σε κάθε είδους καταπίεση. Πλανώνται λοιπόν οικτρά οι εξουσιαστές όταν πιστεύουν ότι έχουν νικήσει το ελεύθερο πνεύμα, μόνο και μόνο επειδή του έχουν σφραγίσει πρόσκαιρα το στόμα. Γιατί με κάθε καινούργιο άνθρωπο γεννιέται και μια νέα συνείδηση, και πάντα θα υπάρχει η συνείδηση εκείνη που θα ανταποκρίνεται στο πνευματικό της καθήκον και θα αναλαμβάνει τον αγώνα για τα αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα της ανθρωπότητας και της ανθρωπιάς. Πάντα θα εμφανίζεται ένας Καστελιόν που θα ορθώνει το ανάστημά του στον κάθε Καλβίνο και θα υπερασπίζεται την ανεκτίμητη ανεξαρτησία των πεποιθήσεων ενάντια στη βία της κάθε εξουσίας.

*

[το τελευταίο μέρος του βιβλίο του Στέφαν Τσβάιχ, Καστελιόν κατά Καλβίνου από τις εκδόσεις Athens Review of Books. Μετάφραση: Δημήτρης Δημοκίδης, eπιμέλεια: Χ.Ε. Μαραβέλιας

✾

Viridiana (1961) – μία Πατριαρχική σουρεαλιστική αφήγηση, στη φωτο ή Silvia Pinal.

⚙︎

Ο Buñuel για τον Buñuel

«Αν μπορούσα να έφτιαχνα ταινίες που, πέρα απ’ το να διασκεδάζουν το κοινό, θα το ‘κανα να νιώσει ότι δεν ζει στον καλύτερο απ’ όλους τους δυνατούς κόσμους.[…] Πως είναι δυνατό να περιμένεις κάποια βελτίωση του κοινού ―κατά συνέπεια των παραγωγών― όταν κάθε μέρα μας λένε σ’΄αυτές τις ταινίες, ακόμα και στις πιο άνοστες κωμωδίες, ότι οι κοινωνικοί θεσμοί μας, οι αντιλήψεις μας για τη θρησκεία, τον έρωτα, την πατρίδα, κλπ., αν και ατελείς είναι μοναδικές και αναγκαίες; Το αληθινό «όπιο του κοινού» είναι η παθητική συνφωνία του και ολόκληρος ο γιγαντιαίος κόσμος των φιλμ βοηθάει στην εξάπλωση αυτού του βολικού αισθήματος, που φοράει μερικές φορές το ύπουλο προσωπείο της τέχνης.[…] Το συνεμά είναι ένα υπέροχο και επικίνδυνο όπλο αν το χειρίζεταοι ένα ελεύθερο πνεύμα. Είναι το καλύτερο εργαλείο για να εκφράσεις τον κόσμο των ονείρων, των συναισθημάτων, του ενστίκτου.[…] αρχίζει στην οθόνη και βαθιά μέσα στον άνθρωπο η νυχτερινή επιδρομή του υποσυνείδητου· οι εικόνες εμφανίζονται και εξαφανίζονται όπως στον ύπνο, ο χρόνος, το χρονικό διάστημα και οι αντίστοιχες αξίες της διάρκειας δεν ανταποκρίνονται πια στην πραγματικότητα· η κυκλική δράση ολοκληρώνεται σε μερικά λεπτά ή σε μερικούς αιώνες· οι κινήσεις επιταχύνουν τις επιβραδύνσεις.

Συνεχίζεται  ☞

[Λούις Μπουνιουέλ, εκδόσεις Αιγόκερος 1983

⚙︎

Γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 24 Νοεμβρίου του 1922

«Δεν ανήκω σε κανένα κόμμα και σε καμιά πολιτική οργάνωση. Δεν είμαι μέλος καμιάς εκκλησίας. Δεν είμαι οπαδός καμιάς θρησκείας. …Έχοντας περάσει από τα ξερονήσια και τις φυλακές, νιώθω πως είμαι συγκρατούμενος όχι μόνο με όσους υποφέρουν στα φασιστικά στρατόπεδα, μα και με όσους βασανίζονται στο Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ. Νιώθω αλληλέγγυος και συνυπεύθυνος με όσους αγωνίστηκαν, αγωνίζονται και θα αγωνιστούν εναντίον όλων των τυράννων, εστεμμένων και τραγιασκοφόρων, εναντίον όλων των δεσποτών, γαλονάδων και ρασοφόρων.»

✪

❀

τα προηγούμενα [i] – [ii] – [iii] – [iv] – [v] – [vi] – [vii] – [viii] – [ix] – [x] – [xi] – [x] – [xi] – [xii]

 Επισκέψεις_3
― Εάν πρόκειται να διέλθωμεν διαδρόμους ή άλλα δωμάτια διά να φθάσωμεν εις την αίθουσαν, και οι επισκεπτόμενοι δεν γνωρίζουν που να διευθυνθούν, αφού τους χαιρετίσωμεν, ζητούμεν την άδειαν να προηγηθώμεν. Άμα φθάσωμεν εις την θύραν της αιθούσης, την ανοίγομεν και παρακαλούμεν τον επισκέπτην να εισέλθη, αφίνοντες αυτόν να προηγηθή αν κυρία δέχεται κύριον.
― Εάν η επισκεπτόμενη είνε νέα κόρη, αφίνει την οικοδέσποινα να προηγηθή.
― Μετά φιλόφρονα υποδοχήν παρακαλούμεν τους επισκέπτας να καθίσουν.
―Νέα κόρη δεχόμενη επίσκεψιν κυρίας υποδεικνύει πάντοτε θέσιν εις ανάκλυντρον και κάθηται εις πολυθρόναν ή εις άλλο κάθισμα· ή εξαίρεσις επιτρέπεται μόνον κατά την υποδοχήν νεοτέρας κόρης. Τότε λαμβάνωμεν και αι δύο θέσιν εις το ανάκλιντρον.
― Υπανδρευμένη κυρία, δεχόμενη επίσκεψιν, προσκαλεί την επισκέπτριαν να λάβη θέσιν εις το ανάκλιντρον· μόνον δε όταν εκείνη αποποιηθή παραχωρούσα την θέσιν εις την οικοδέσποιναν, ημπορεί να καθίση αυτή εκεί.

*

Συνεχίζεται 

[Οδηγός της Οικοδεσποίνης, ετυπώθη τω 1930, Κεντρικήν πώλησις: Βιβλιοπωλείον Ιωάννου Σιδέρη ―Εν Αθήναις, Οδός Σταδίου 52.

❀