αγριμολογος

–10.

…ή το Τέλος των ψευδαισθήσεων

Σα σήμερα το 1953 πέθανε ολομόναχος μέσα στο γραφείο του ο τύραννος Ι. Β. Στάλιν.
Δεκατρία χρόνια αργότερα, το 1966 πέθανε η Άννα Αχμάτοβα.
Ο Στάλιν είχε εκτελέσει τον πρώτο της σύζυγο και συλλάβει το γιο της τον οποίο έκλεισε στα γκουλάγκ για δύο περίπου δεκαετίες.
Η Αχμάτοβα άντεξε τις κακουχίες, μας κληροδότησε υψηλού επιπέδου ποίηση και κατέκτησε δικαίως τον τίτλο «η φωνή της συνείδησης της Ρωσίας» στον 20ο αιώνα

Είναι εκείνοι που φώναζαν: «Τον Βαραββά!
Ελευθέρωσε για τη γιορτή…», εκείνοι,
Που το κώνειο διέταξαν στο Σωκράτη να πιει
Στη πνιγηρή, στενάχωρη φυλακή.
Αυτό το πιοτό θα πρέπει
Στ’ αθώο του συκοφάντη στόμα να χυθεί,
Εκείνων που τα βασανιστήρια αγαπούσαν
Εκείνων που ‘ξεραν πως να παράγουν ορφανά.

25 Οκτωβρίου 1962

Μετάφραση από τα ρωσικά ©Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης

Το ποίημα αυτό προέρχεται από τον ποιητικό κύκλο «Από το κρυφό τετράδιο», στο οποίο περιλαμβάνονται ποιήματα που έγραψε κατά τη διάρκεια 4 δεκαετιών και παρέμειναν ανέκδοτα μέχρι το τέλος της ζωής της. Ο ποιητικός αυτός κύκλος ανήκει στην ποιητική της συλλογή «Η φυγή του χρόνου».

Διαβάστε όλα: [τα όνειρα καπνός]

Demandez toujours des preuves, la preuve est la politesse élémentaire qu’on se doit.
Monsieur Teste (1926)

Απόσπασμα-προσχέδιο δοκιμίου για των Πωλ Βαλερύ

Αναφέρει ο Μπόρχες(*) ότι γύρω στα 1938, ο Πωλ Βαλερύ έγραψε:»Η ιστορία της λογοτεχνίας δεν θα έπρεπε να είναι ιστορία των συγγραφέων και των περιστατικών της ζωής τους ή της ζωής των έργων τους, αλλά η ιστορία του Πνεύματος ως δημιουργού ή καταναλωτή λογοτεχνίας. Η ιστορία αυτή θα μπορούσε να θεωρείται πλήρης χωρίς να έχει μνημονευτεί το όνομα ούτε ενός συγγραφέα». […] O Βαλερύ συμβολίζει την Ευρώπη και το αισθαντικό της λυκόφως […] Ο Γέητς, ο Ρίλκε και ο Έλιοτ έχουν γράψει στίχους πιο αξιομνημόνευτους από αυτούς του Βαλερύ· ο Τζόυς και ο Στέφαν Γκεόργκε έχουν επιφέρει βαθύτερες αλλαγές στο όργανο της τέχνης τους (ίσως η γαλλική γλώσσα να ‘ναι πιο ανελαστική απ’ την αγγλική και τη γερμανική)· ωστόσο, πίσω από το έργο των κορυφαίων τεχνιτών δεν υπάρχει μια προσωπικότητα που μπορεί να συγκριθεί μ’εκείνην του Βαλερύ.[…] Ο Βαλερύ πρότεινε στους ανθρώπου τη διαύγεια, σε μια εποχή ευτέλειας του ρομαντισμού, στη μελαγχολική εποχή του ναζισμού και του διαλεκτικού υλισμού, των οιωνών της αίρεσης του Φρόυντ και των εμπόρων του σουρεαλισμού: αυτή ήταν η αξιέπαινη αποστολή που εκπλήρωσε (και εξακολουθεί να εκπληρώνει). Πεθαίνοντας, μας κληροδοτεί το σύμβολο ενός ανθρώπου ο οποίος είναι απείρως ευαίσθητος σε οτιδήποτε συμβαίνει και για τον οποίο οτιδήποτε συμβαίνει είναι το ερέθισμα για μια άπειρη σειρά στοχασμών· ενός ανθρώπου ο οποίος υπερβαίνει τα διακριτικά γνωρίσματα του «εγώ» και για τον οποίο μπορούμε να πούμε αυτό που έγραψε ο Ουίλλιαμ Χαζλιτ για τον Σαίξπηρ:»He is nothing in himself»

***

«Ιδέες, εκτιμήσεις, καθαρά εθνικές οδηγούν τα έθνη στο χαμό τους,
Θα ήθελα ένα έθνος να ήταν βουβό για τη δόξα και για τα πλεονεκτήματά του και να μη μιλούσε ποτέ για τον εαυτό του.
Θα ήθελα ένα έθνος να είχε την πολιτική του πιθανού μέλλοντος και όχι του παρελθόντος του.
Η Ευρώπη είναι γεμάτη από ταυτόχρονες αψίδες θριάμβου που το άθροισμά τους είναι μηδέν. Όχι όμως και το άθροισμα των μνημείων στους νεκρούς«

***

(*) Χ.Λ.Μπόρχες «Ο Βαλερύ ως σύμβολο» Δοκίμια [1], μτφρ Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδόσεις Πατάκη>
(**)Paul Valéry 1871-1945. Επιλογή από το έργο του, εκδόσεις Στιγμή, 1996, μετάφραση: Χαρά Μπανάκου – Καραγκούνη