[πρόδρομος του Διαφωτισμού·
27/03/2025 § Σχολιάστε
Pierre Bayle (1647-1706)
Θεωρείται πρόδρομος του Διαφωτισμού ―ήταν ένας από τους πρώτους στοχαστές που υπερασπίστηκε τη θρησκευτική ανεκτικότητα, ακόμα κι αν κάποιος ήταν άθεος.
Ο Πιέρ Μπαιλ. Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας, με γνωστότερο έργο του το Ιστορικό και Κριτικό Λεξικό, με πρώτη έκδοση το 1697, που έγινε αντικείμενο σφοδρής κριτικής στην εποχή του και καταδικάστηκε τόσο από τη Γαλλική Καθολική Εκκλησία όσο και από τη Μεταρρυθμιστική Εκκλησία του Ρότερνταμ.
Ο Μπαιλ ήταν Καλβινιστής Προτεστάντης (Ουγενότος). Ως πρόδρομος των Εγκυκλοπαιδιστών και υποστηρικτής της αρχής της ανεξιθρησκίας, τα έργα του επηρέασαν στη συνέχεια την ανάπτυξη του Διαφωτισμού. [wikipedia]
Όπως είχε επισημάνει ο Λ. Φόιερμπαχ αλλά και πολλοί άλλοι ιστορικοί αργότερα, ο Μπάιλ ήδη τον 17ο αιώνα ―τα είπε το 1680― πραγματεύεται την αντίθεση ή αντίφαση αναμεσα στη θρησκεία και την ηθική και σκέψεις πάνω στπν αθεϊσμό. Ο Μπάιλ ισχυρίζεται δηλαδή, ότι ο άνθρωπος μπορεί να είναι ήθικός και χωρίς θρησκεία, διότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ανήθικοι και έχησαν ανήθικα με και παρά τη θρησκεία τους, ότι ο αθεϊσμός δεν συνδέεται καθόλου αναγκαία με την ανηθικότητα, ότι ένα κράτος συνεπώς θα μπορούσε να αποτελείται πολύ καλά από αθεϊστές.
Ο Μπάιλ έζησε σε μία εποχή, όπου η πίστη ήταν ακόμη αυθεντία, ώστε ακόμη και ο άνθρωπος που θεωρούσε κάτι σύμφωνα με τον Λόγο ως ψευδές και παράλογο, παρ’ όλα αυτά φανταζόταν ότι μπορεί ακόμα να πιστεύει ή αναγκαζόταν να πιστεύει.
Θεωρείται πρόδρομος του Διαφωτισμού, διότι ήταν ένας από τους πρώτους στοχαστές που υπερασπίστηκε τη θρησκευτική ανεκτικότητα, ακόμα κι αν κάποιος ήταν άθεος. Αμφισβήτησε τη θρησκευτική αυθεντία, δίνοντας έμφαση στη δύναμη της ανθρώπινης λογικής. Προώθησε τον φιλοσοφικό σκεπτικισμό, υποστηρίζοντας ότι πολλές φορές η λογική και η πίστη δεν μπορούν να συμφιλιωθούν.
Το πιο διάσημο έργο του, το Ιστορικό και Κριτικό Λεξικό (Dictionnaire Historique et Critique, 1697), έγινε βασικό ανάγνωσμα για τους Διαφωτιστές, συμπεριλαμβανομένων των Βολταίρου, Ντιντερό και Χιουμ. Υπήρξε πρόδρομος και του Σκεπτικισμού. Το Ιστορικό και Κριτικό Λεξικό, ένα μνημειώδες έργο κριτικής σκέψης που αμφισβητεί τα δόγματα και την αυθεντία, εξετάζει την ανεξιθρησκία, τον ορθολογισμό και τη σχετικότητα της ηθικής. Δείχνει πώς η πίστη και η λογική είναι ασυμβίβαστες, επηρεάζοντας τον Βολταίρο, τον Χιουμ και άλλους διαφωτιστές:
―Απορρίπτει τη θεοδικία – Δεν μπορούμε να δικαιολογήσουμε το κακό με θεϊκά σχέδια.
―Υπερασπίζεται την ανεξιθρησκία – Η ηθική δεν εξαρτάται από τη θρησκεία.
―Σκεπτικισμός απέναντι στη βεβαιότητα – Όλη η γνώση υπόκειται σε αμφιβολία.
―Υπερασπίστηκε την ελευθερία της σκέψης – η ανοχή και η κριτική σκέψη ήταν θεμελιώδεις αρχές.
Ο Μπαιλ θεωρείται ένας από τους προδρόμους του κοσμικού κράτους και της ανεκτικότητας στις διαφορετικές απόψεις. Ο σκεπτικισμός του απέναντι στη θρησκεία και την αυθεντία τον έκανε πρωτοπόρο στη διαμόρφωση του σύγχρονου κριτικού πνεύματος.
◉
[η μετακόμιση της κυρίας πρέσβειρας·
25/03/2025 § Σχολιάστε
Sepia XIX
δεν περνά λέει ο καναπές από το παράθυρο από εκεί μόνο η ζωή μου περνά και φεύγει τόνισε με λυγμούς και το δάπεδο γέρνει προς τα εκεί κάνοντας την ντουλάπα να κουνά επικίνδυνα σε κάθε άνοιγμα της πόρτας τα πράγματά μου αχ τα έπιπλά μου που με τόσο κόπο αγόρασα και χάρηκα τώρα συντρίμμια και τα ρούχα πεταμένα εδώ κι εκεί με τι όρεξη να τα τακτοποιήσω κι εγώ άνθρωπος είμαι ξέρεις και σε μισή ώρα έχω να δω πρόσωπα σημαντικά δεν έχω δυνάμεις που να βρω το κουράγιο έχω και τις κουρτίνες πως τις κρεμάνε και που είναι η σκάλα που την έβαλαν· είμαι μια ξεφούσκωτη μαξιλάρα· έτσι νιώθω· έτσι.
*
[Στράτος Φουντούλης, Σημειωματάριο βαρύτητας, πεζά και άλλα, ΑΩ εκδόσεις 2021
◉
[τα χείλια της κουνιόνταν σε μια σιωπηλή χωρίς λόγια προσευχής·
22/03/2025 § Σχολιάστε
[…] Άν έφευγε, αύριο θά’ ταν κιόλας στην ανοιχτή θάλασσα και κοντά της ο Φρανκ· θα πλέαν προ το Μπουένος Άυρες. Οι θέσεις ήταν κρατημένες. Μπορούσε τώρα να οπισθοχωρήσει; ύστερα απ’ όσα έκανε γι’ αυτήν; Η στενοχώρια της έφερε σαν μια ναυτία· όλο το σώμα της ήταν παγωμένο και τα χείλια της κουνιόνταν σε μια σιωπηλή χωρίς λόγια προσευχής.
Μια καμπάνα χτυπούσε στη θέση της καρδιάς της.
Αισθάνθηκε τον Φρανκ να της σφίγγει το χέρι. «Έλα», είπε.
Όλες οι θάλασσες του κόσμου φουρτούνιασαν μές στην καρδιά της. Το χέρι του, το δικό της χέρι, την τραβούσε προς αυτή τη θάλασσα που θα την έπνιγε, θα την κατάπινε. Άρπαξε τη σιδερένια μπάρα με τα δυο της χέρια.
«Έλα», φώναξε ο Φρανκ.
Όχι, όχι, αυτό ήταν αδύνατον. Τα χέρια της σφίχτηκαν με μανία στο σίδερο. Από τα βάθη της θάλασσας που πλημμύριζε την καρδιά της, έστελνε σιωπηλές κραυγές αγωνίας.
Ο Φρανκ έσκυψε πάνω απ’ τη μπάρα και της φώναξε να τον ακολουθήσει.
«Έβελυν… Έβε…»
Τον έσπρωχναν, του φώναζαν να προχωρήσει, όμως αυτός αξακολουθούσε να την φωνάζει.
Γύρισε προς αυτόν ένα άσπρο ανέκφραστο πρόσωπο σαν ζώου αβοήθητου. Στα μάτια της δεν υπήρχε κανένα σημάδι, ούτε έρωτα, ούτε αποχαιρετισμού, ούτε καν αναγνώρισης.
*
[Τζέημς Τζόυς, Δουβλινέζοι ―Το τέλος του διηγήματος «Έβελυν». μτφρ.: Μαντώ Αραβαντινού, εκδόσεις Ηριδανός, 1977
◉
[αντίθετα με τον Κρέοντα, κανείς δεν απαγόρευσε την ταφή των νεκρών των Τεμπών·
20/03/2025 § Σχολιάστε
Φωτο από Καθημερινή: Το τατουάζ στο χέρι της Μαρίας Καρυστιανού πιθανότατα παραπέμπει στις ψυχές που πέταξαν ψηλά. Οι συγγενείς των θυμάτων, σύμφωνα με τον Στέλιο Ράμφο, παρουσιάζουν αντίστοιχη με την Αντιγόνη συναισθηματική συγκέντρωση στην τύχη και την τιμή των δικών τους: Ζητούν επίμονα να μάθουν, συσπειρώνονται, γράφουν τα ονόματα, όμως σέβονται τις ψυχές των θυμάτων και δεν συνθηματολογούν, ούτε φωνασκούν. Με τον πόνο τους πλάθουν κάτι άλλο. [ΙΝΤΙΜΕ / ΘΩΜΑΪΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ]
η βλακεία και η ανικανότητα υπερέχουν του ενδεχόμενου δόλου
Αξίζει να διαβάσουμε το άρθρο του Τάκη Θεοδωρόπουλου στην Καθημερινή 18.3.2025
Αγαπητέ φίλε Στέλιο, διάβασα, όπως πάντα με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, το κείμενό σου στην κυριακάτικη «Κ» για τον Κρέοντα και την Αντιγόνη. Εξάλλου και εσύ και εγώ ενίοτε συναντιόμαστε στην επικαιρότητα της σκέψης των τραγικών. Και τι πιο επίκαιρο από το έργο του Σοφοκλή μετά το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών και τη σύγκρουση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και στις ιερές εθιμικές επιταγές τις οποίες υποστηρίζει η νεαρή πριγκίπισσα της Θήβας. Παρ’ όλ’ αυτά θα μου επιτρέψεις να κάνω μερικές παρατηρήσεις. Ο Κρέων απαγορεύει την ταφή του Πολυνείκη, όμως κανείς δεν απαγόρευσε την ταφή των νεκρών των Τεμπών. Εκτός αν δεχθούμε τη συμβολική απαγόρευση της συγκάλυψης. Δεν τη συμμερίζομαι. Εξακολουθώ να υποστηρίζω ότι η βλακεία και η ανικανότητα υπερέχουν του ενδεχόμενου δόλου. Η Αντιγόνη θέλει να θάψει τον αδελφό της υπερασπιζόμενη το οικογενειακό και θεϊκό δίκαιο. Ο Κρέων τής το απαγορεύει υπερασπιζόμενος τους νόμους της πόλης. Νόμοι που τους έχει αποφασίσει ο ίδιος, όμως κι αυτοί τελούν υπό την προστασία των θεών. Γράφεις ότι η Αντιγόνη είναι η ελευθερία ενώ ο Κρέων είναι ο καταναγκασμός. Θα έλεγα πως και ο ένας και η άλλη υπερασπίζονται κάποιον καταναγκασμό. Και ο Κρέων υπερασπίζεται την πολιτική ελευθερία. Αυτή για τον άνθρωπο του 5ου αιώνα δεν υπήρχε έξω από την οργανωμένη πόλη. Και ο Κρέων προσπαθεί να αποκαταστήσει τη νομιμότητα στη Θήβα μετά τον εμφύλιο ανάμεσα στους δύο αδελφούς, τον Ετεοκλή και τον Πολυνείκη, θύματα της κατάρας του Οιδίποδα. Κοινώς, παλεύει για να διασφαλίσει την ελευθερία των πολιτών. Μην ξεχνάμε ότι ο Σοφοκλής επιφυλάσσει και για τον Κρέοντα και για την Αντιγόνη άσχημο τέλος. Τραγικός ήταν ο άνθρωπος, δεν ήταν διαφωτιστής. «Πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει».
Δεν χωράει αμφιβολία πως η Αντιγόνη γοητεύει. Μια παρθένα πριγκίπισσα που ο πανίσχυρος Κρέων την αντιμετωπίζει ως απειλή δείχνει, αν μη τι άλλο, ότι το γυναικείο φύλο είχε μια διόλου αμελητέα κοινωνική δύναμη. Το πένθος της είχε πολιτική αξία. Οπως και στον δικό μας κόσμο το πένθος έχει πολιτική αξία. Και η πολιτική του αξία διαφέρει από τα υδραυλικά της κυβέρνησης και τους ανασχηματισμούς επειδή αγγίζει την κοινωνική ευαισθησία.
Φίλε Στέλιο, δεν μπορώ να διαφωνήσω μαζί σου. Η κυβέρνηση υποτίμησε το βάρος του πένθους με αποτέλεσμα σήμερα να είναι αντιμέτωπη με μια πλημμυρίδα που δεν απειλεί μόνον την ίδια. Απειλεί και όσους ευελπιστούν να την εκτρέψουν προς όφελός τους. Είναι κάτι σαν την εκτροπή του Αχελώου. Ο Κρέων κατάλαβε αμέσως τον κίνδυνο και αντέδρασε άμεσα. Οχι με τον τρόπο που εμείς θα θέλαμε. Αλλιώς δεν θα είχαμε τραγωδία, θα είχαμε κωμειδύλλιο.
αγριμολογος 