Ο Ρήγας παραμένει φόβητρο [ΙI]
22/03/2018 § Σχολιάστε
Ρήγας Βελεστινλής ή Ρήγας Φεραίος (1757-24 Ιουνίου 1798)
[Διαβάστε το Πρώτο Μέρος]
Λίγα περί της εποχής…
Πριν προχωρήσουμε στα περί καταδίκης του Ρήγα από τον πατριάρχη Γρηγόριο Ε’, θεωρώ αναγκαίο να διευκρινιστούν ορισμένα ζητήματα. Πιθανόν να θεωρείται οξύμωρο σήμερα στη διακήρυξή του ο Ρήγας που ενώ αυτή απευθύνεται σε όλους τους λαούς της Βαλκανικής να ενωθούν τα «διάφορα γένη και θρησκείες», να μιλά για την ανάγκη, όταν και εάν αυτή ιδρυθεί να ονομαστεί «Ελληνική Δημοκρατία». Όμως το 1797 στην «αχανή μελλοντική δημοκρατία του Ρήγα γλώσσα όχι μόνο της εκπαίδευσης αλλά και της διοίκησης θα ήταν τα ελληνικά.». «Έως πολύ πρόσφατα» έγραφε ο Βρετανός ιστορικός Ε.Α.Φρίμαν το 1877 «όλοι οι ορθόδοξοι υπήκοοι του Τούρκου από τους περισσότερους Ευρωπαίους θεωρούνταν αδιακρίτως Έλληνες». [1] Πολύ μετά την εμφανή άνοδο των σλαβικών εθνικισμών, ακόμα και τότε ήταν δύσκολο να διαβλέψει κανείς ποια κράτη και λαοί θα διαδέχονταν του Τούρκους. Έπρεπε να φτάσουμε στη δεκαετία του 1880, και όταν ήταν πλέον φανερό ότι η «Ευρωπαϊκή Τουρκία» ήταν στα τελευταία της, διάδοχα κράτη –η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Σερβία, η Ρουμανία και το Μαυροβούνιο- είχαν καταστεί στη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα αντίζηλα για τη μοιρασιά όσων εκτάσεων απέμεναν. Από το 1878 έως και το 1908 οι διπλωματικές διασκέψεις λίγο λίγο ροκάνισαν τα οθωμανικά εδάφη και υπέβαλαν τα λείψανά τους στην επίβλεψη των Μεγάλων Δυνάμεων. [2]
Όλες αυτές, οι παραπάνω εξελίξεις διαφαίνονταν καθαρά, ήταν αναπόφευκτες και προβλεπόμενες από πολλούς, αρκετές δεκαετίες πριν, επομένως το Πατριαρχείο ζούσε τις εξελίξεις, προέβλεπε και –δικαιολογημένα- ανησυχούσε βλέποντας το εκκλησίασμά του να διαβρώνεται από τον εθνικισμό. Η παραδοσιακή θέση του Πατριαρχείου ήταν ότι αποδεχόταν την ιδιαιτερότητα των διάφορων χριστιανικών ομάδων, αλλά επέμενε στην κοινή θρησκευτική αναφορά τους. Χαρακτηριστικά είναι τα –γεμάτα ανησυχία- λόγια του Ιγνάτιου, μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας λίγο πριν το 1815:
«Οι Έλληνες, οι Βούλγαροι, οι Βλάχοι, οι Σέρβοι και οι Αλαβανοί σχηματίζουσι την σήμερον Έθνη εξ ων έκαστον έχει τη γλώσσαν του. Όλοι όμως ούτοι οι λαοί, και όσοι άλλοι κατοικούν την Ανατολήν, ενούμενοι δια της πίστεως και της Εκκλησίας σχηματίζουσιν εν σώμα και έθνος, εν υπό το όνομα των Γραικών ή Ρωμαίων. Ούτως, η οθωμανική Διοίκησις, όταν κοινώς αποτείνεται προς τους υπηκόους της. Χριστιανούς Ορθοδόξους, τους καλεί γενικώς Ρωμαίους, και τον Πατριάρχην, Πατριάρχην των Ρωμαίων ονομάζει πάντοτε» [3]
Η θέση όμως του «Πατριάρχη των Ρωμαίων», υπονομευόταν από πολλές μεριές. Οι Έλληνες διανοούμενοι τον απέρριπταν ως δωσίλογο, που είτε ήταν ανόητος είτε είχε μετατραπεί σε «λύκο με ένδυμα προβάτου». Οι Σλάβοι διανοούμενοι τον έβλεπαν όλον και περισσότερο ως Έλληνα. Οι Τούρκοι δεν τον εμπιστεύονταν, θεωρώντας τον ανειλικρινή υπήκοο, και το 1821 ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’, αν και εξέδωσε μία εγκύκλιο που αφόριζε τους Έλληνες επαναστάτες, εκτελέστηκε. [4]
Η καταδίκη της «Ελληνικής Δημοκρατίας», το Σύνταγμα του Ρήγα
Δεν ανησύχησε μόνο το Πατριαρχείο για τη δράση του Ρήγα, αλλά και η Αυστρία…«προφανώς, οι αυστριακές αρχές, θορυβημένες από τη γαλλική απειλή, φοβήθηκαν ότι πίσω από τις δραστηριότητες του Ρήγα κρυβόταν μια τεράστια συνωμοσία, γι αυτό και ο ίδιος ο αυτοκράτορας ενδιαφέρθηκε προσωπικά για την υπόθεση. Άλλωστε η αψβουργική μοναρχία μόλις το 1796 είχε καταστείλει μια άλλη Ιακωβινικής έμπνευσης συνωμοσία στα εδάφη της, που είχε την αφετηρία της σε πρωτοβουλίες του καθηγητή της φυσικής Ιγνατίου Martinovic…». [5] Συνέλαβαν τον Ρήγα και τον παρέδωσαν στους Οθωμανούς. Λίγο μετά τον μαρτυρικό θάνατο δια στραγγαλισμού του Ρήγα στον πύργο Νεμπόισα του Βελιγραδίου τον Ιούνιο του 1798 ο πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε’ παίρνει στα χέρια το Σύνταγμα του Ρήγα («Νέα πολιτική διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης των μικρών εν τη μεσογείω νήσων και της Βλαχομπογδανιας») που –όπως είπαμε- τυπώθηκε στη Βιέννη το 1797 και αποτέλεσε την αιτία για τη σύλληψη του εθνομάρτυρα.
Ο Γρηγόριος καταλαβαίνει τη σημασία του Συντάγματος και σπεύδει να προειδοποιήσει τον διάδοχό του στη μητρόπολη Σμύρνης Άνθιμο. Την 1η Δεκεμβρίου 1798 στέλνεται στον δεσπότη «η γνωστή» πατριαρχική επιστολή:
» Ιερώτατε μητροπολίτα Σμύρνης, υπέρτιμε και έξαρχε Ασίας εν αγίω πνεύματι αγαπητέ αδελφέ και συλλειτουργέ της ημών μετριότητος, κυρ Άνθιμε, χάρις είη τη αρχιερωσύνη σου και ειρήνη από Θεού!
» Δια της παρούσης ημετέρας πατριαρχικής επιστολής δηλοποιούμεν τη αρχιερωσύνη σου, ότι συνέπεσεν εις χείρας ημών εν σύνταγμα εις μίαν κόλλαν χαρτί ολόκληρον, μεγάλην, εις απλήν φράσιν ρωμαϊκήν (σ.σ. ελληνική), επιγραφόμενον “Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, των μικρών εν τη Μεσογείω νήσων και της Βλαχομπογδανίας”, και ανεμνήσθημεν του ποιμαντορικού χρέους.
» Και δια τούτο γράφομεν τη αρχιερωσύνη σου να επαγρυπνής εις όλα τα μέρη της επαρχίας σου με ακριβείς ερεύνας και εξετάσεις, όταν εμφανισθή τοιούτον σύνταγμα, ως άνωθεν, εις Τύπον η χειρόγραφον, να συνάξης άπαντα τα διασπειρόμενα, και να τα εξαποστέλλης εις ημάς εν τάχει, μη επιμένων τα πλείονα, αλλ’ αμέσως όσα αν εμπίπτωσι κατά μικρόν να εξαποστέλλης.
» Και πρόσεχε, αδελφέ, ίνα μη φανής παραμελών εις την τοιαύτην ποιμαντικήν και άγρυπνόν σου ταύτην αρχιερατικήν επιστασίαν• και εκ της επαρχίας σου εμφανισθή τοιούτον σύνταγμα διασπειρόμενον και δεν το φανερώσης προς ημάς και δεν εξαποστείλης τα τοιαύτα, αλλά δι’ άλλου τινός η σταλθή ενταύθα η ακουσθή, ότι αποδεικνύεις σεαυτόν ανίκανον και του ποιμαντικού χρέους ελλειπέστατον και αγρήγορον• και εκ τούτου υποπίπτεις εις ανυποληψίαν και ποινήν παρά Θεού και της εκκλησίας εξ αποφάσεως.
» Όθεν εντελλόμεθά σοι σφοδρώς να εγρηγορής όλαις δυνάμεσιν εν πάσι τοις μέρεσι της επαρχίας σου, και κώμαις και χωρίοις παραλίοις και μεσογείοις, να μη παρεμπέση τοιούτον σύνταγμα εις ανάγνωσιν τω χριστιανικώ εμπιστευθέντι σοι λαώ, όπερ να μη εμφανισθή πρώτον τη αρχιερωσύνη σου• ότι πλήρες υπάρχει σαθρότητος εκ των θολερών αυτού εννοιών, τοις δόγμασι της ορθοδόξου ημών πίστεως εναντιούμενον.
» Ούτω ποίησον και μη άλλως, εξ αποφάσεως, ίνα και η του Θεού χάρις είη μετά της αρχιερωσύνης σου!
αψϞή. Δεκεμβρίου ά.
† Ο Κωνσταντινουπόλεως εν Χριστώ αδελφός ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ» [6]
Φυσιολογικά λοιπόν, αυτή η επιστολή έμεινε στην ιστορία ως καταδίκη του Ρήγα από τον πατριάρχη.
Μπορεί να μην υπήρχε αφορισμός, όπως στην περίπτωση του Αλέξανδρου Υψηλάντη το 1821, ούτε απόφαση μείζονος οργάνου, δεν παύει όμως να έχει τη σημασία και τη βαρύτητα ενός πατριαρχικού γράμματος. Και να πεις ότι ήταν η πρώτη φορά που παρενέβαινε ο Γρηγόριος κατά των ιδεών της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας που δονούσαν τότε τον κόσμο λίγο μετά τη Γαλλική Επανάσταση…
Μόλις λίγους μήνες πριν στείλει την πανταχούσα του στον μητροπολίτη Σμύρνης, τον Ιούλιο του 1798 έστειλε μια άλλη επιστολή στους χριστιανούς της Κρήτης καλώντας να σταθούν μακριά από τα κηρύγματα της Γαλλικής Επανάστασης. ‘Ήταν φυσικό έπειτα απ’ όλα αυτά οι δεσποτάδες του Φαναριού να πάρουν μπάλα και να καταδικάζουν όποιον τολμούσε να ζητήσει λευτεριά για τους υπόδουλους λαούς των Βαλκανίων. Να τι έγραφε ο μητροπολίτης Ιωαννίνων Ιερόθεος στους κατοίκους της Πάργας, που έκαναν το λάθος να ξεσηκωθούν:
«Ακούεται να ακολουθάται, ως μανθάνω, τας συμβουλάς του Γιερραιβού (σ.σ.: συναγωνιστής και φίλος του Ρήγα, ο οποίος αν και συνελήφθη δεν εκτελέστηκε τελικα από τους Τούρκους και στη συνέχεια δραστηριοποιήθηκε στη Φιλική Εταιρεία), ο οποιος σας απατά. Δεν ηξεύρετε ότι αυτός με κάποιον Ρήγα Θεσσαλό, και άλλους μερικούς παρόμοιους λογιωτάτους συνεννοούμενοι με τους Φραντζέζους, εσκόπευαν να κάμνουν επανάστασιν κατά του κραταιοτάτου σουλτάνου, αλλά ο μεγαλοδύναμος Θεός τους επαίδευσε κατά τας πράξεις των με τον θάνατον οπού τους έπρεπε, μόνον ο Περραιβός εσώθη τας ιδικας σας αμαρτίας».
*
Το Σάββατο 24 Μαρτίου, η Συνέχεια – 3ο και τελευταίο μέρος
________________
[1] E.A Freeman “Race and Language”, Contemporary Review, 29, 1877 σς. 711-41. Μαρκ Μαζάουερ «Τα Βαλκάνια», εκδ. Πατάκη
[2] ο.π. σ. 28-29.
[3] Νεόφυτος Δούκας «Απολογία ιστορική και κριτική υπέρ του ιερού κλήρου της Ανατολικής Εκκλησίας κατά των συκοφαντιών», Βιέννη 1815 – Π. Κιτρομηλίδης «”Imagined communities” and the origin of the national question in the Balkans» -Enlightenment, Nationalism, Orthodoxy, ΧΙ σ. 158 – το οποίο μέρος είναι διαθέσιμο και σε pdf…
[4] ο.π. [1]+[2] σ. 149
[5] Πασχ. Μ. Κιτρομηλίδης «Νεοελληνικός Διαφωτισμός, ΜΙΕΤ, σ. 313
[6] http://freeinquiry.gr/pro.php?id=454
Ο Ρήγας παραμένει φόβητρο [Ι]
19/03/2018 § Σχολιάστε
Ρήγας Βελεστινλής ή Ρήγας Φεραίος (1757-24 Ιουνίου 1798)
Η Εκκλησία έχοντας την τεχνογνωσία να μετατρέπει το κρέας σε ψάρι, θεωρεί ότι μπορεί να γκρεμίσει από το βάθρο που βρίσκεται στη συνείδηση του κόσμου τον ήρωα και μάρτυρα Ρήγα Φεραίο και να ανεβάσει από τα τάρταρα της ανυποληψίας τον Γρηγόριο τον Ε’.
Το Φανάρι επιμένει στην άρνησή του να άρει την επιστολή του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’, με την οποία περνούσε γενεές δεκατέσσερις τα βασικά κείμενα του Ρήγα.
Ας ξεκινήσουμε από το σήμερα με τον μακαρίτη Χριστόδουλο ο οποίος έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο με τίτλο «Γρηγόριος Ε’ – Ο Εθνάρχης της οδύνης» (εκδόθηκε το 2004 από τις επίσημες εκδόσεις της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος) για να δικαιολογήσει τον βίο και την πολιτεία του πατριάρχη που στάθηκε αντίθετος σε κάθε προσπάθεια να ξυπνήσουν οι υπόδουλοι ‘Έλληνες φτάνοντας ακόμη και στο γνωστό σε όλους αφορισμό του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Δεν θα υπήρχε λόγος ο μακαρίτης να γράψει το βιβλίο αυτό, εάν δεν υπήρχε το συνειδησιακό βάρος της συντριπτικής πλειοψηφίας του κόσμου που έχει ξεκάθαρη άποψη για το ήθος του τίμιου Αγωνιστή Ρήγα Βελεστινλή… Ενώ αντιθέτως οι απόψεις για τον Γρηγόριο Ε’ είναι (κυρίως) στον πολύ κόσμο, και όχι τυχαία, είναι συγκεχυμένες ή στην χειρότερη περίπτωση–για την Εκκλησία- αμφιλεγόμενες ως προς τη στάση του στην Επανάσταση του ’21.
Πρωτομάρτυρας και οραματιστής
Κι αν αργότερα και ο ίδιος ο Γρηγόριος βρήκε τον θάνατο από τα χέρια των Τούρκων, η σημασία της κίνησής του να αφορίσει την Επανάσταση στο πιο κρίσιμο σημείο δεν αλλάζει. Γράφει λοιπόν ο Χριστόδουλος στις σελίδες 260 και 261 του βιβλίου για τον πατριάρχη και τον Ρήγα Φεραίο:
«Θα ήταν αδιανόητο να υποστηρίζει κανείς ότι συνετάσσετο ο Πατριάρχης προς τις εντολές των κρατούντων. όπως και ότι ήταν δυνατόν να αντιστέκεται στις εντολές των. Ασφαλώς τον ανέμενε αγχόνη τόσες φορές όσες θα διαφωνούσε. ‘Εκρινε λοιπόν χρησιμότερο να υποκρίνεται και να κατευνάζει το μονίμως εξαγριωμένο θηρίο εναντίον του υπόδουλου Γένους και να επιτυγχάνη δια της αναγκαίας πειθαρχίας και πειθούς διεξόδους από τους σκοπέλους. Ένας σκόπελος ήταν και το θέμα του Ρήγα, και ο Γρηγόριος το εξεπέρασε πρώτον ως πνευματικός ηγέτης και δεύτερον ως εθνάρχης υπό δεσμά.
Κρίνοντας ο ιστορικός της σήμερον το πέρασμα από την προεπαναστατική ζωή των Ελλήνων του Ρήγα, τον Θούριο, την Χάρτα, το μαρτύριο του Ρήγα, στέκει έκθαμβος από την μεγάλη αυτήν προσωπικότητα (sic). Με τα σημερινά μέτρα δικαίως αποθεώνεται ο πρωτομάρτυς και απίθανος οραματιστής του Βελεστίνου που καταπλήσσει και αιχμαλωτίζει όχι μόνον τα φιλελεύθερα πνεύματα αλλά και κάθε Ελληνική ψυχή με γνησίως εθνικούς παλμούς.
Καθ’ εαυτήν όμως η μεγάλη αυτή προσωπικότης πρέπει να τοποθετηθή στην εποχή της, ένα τέταρτον περίπου αιώνος προ της ένοπλης εξεγέρσεως των Ελλήνων για την εθνική τους πολιτική αποκατάστασς όπως άλλως τε κρίνεται και η Φιλική Εταιρεία στην συνέχεια, χωρίς να παραλείπωνται ανάλογα επαναστατικά επεισόδια ανά την υπόδουλη Ελλάδα.
Ως γνωστόν. στον Ευρωπαϊκό και ειδικώτερα Βαλκανικόν, αποκλειστικώτερα στον Ελληνικό χώρο, εμφανίζεται ένας ενθουσιώδης υποστηρικτής των αρχών της Γαλλικής Επαναστάσεως. Ετύπωσε και εσκόρπισε κείμενα, που μετέφεραν το γράμμα και το πνεύμα της Γαλλικής κοινωνικής εξεγέρσεως. δηλ. μετέφερε μετάφρασι της διακηρύξεως της 24 Ιουνίου του 1793 και του Γαλλικου Συντάγματος.
Ασφαλώς, πολλές ψυχές θα εσκίρτησαν, όπως και οι τουρκικές αρχές θα ανεστατώθησαν. Οι πρώτοι λόγω ενθουσιασμου χωρίς να συμπίπτουν τα πραγματικά δεδομένα της ζωής ενός υποδούλου λαοί. Οι άλλοι με προφανή ανησυχία για τον κίνδυνο διαφωτισμού των ραγιάδων. Το φυσικώτερον ήταν να κληθή αμέσως ο Εθνάρχης να συγκρατήση κάθε κίνησι και να συμμορφωθή προς τις υποχρεώσεις του. δηλ. καθαρά να εγγυηθή την υπακοή των ραγιάδων.
Ενεφανίσθη λοιπόν ένας οραματιστής με πρόγραμμα επαναστατικό αλλά με βάσι τις αρχές της Γαλλικής Επαναστάσεως, που δεν άγγιζαν το μέγα πρόβλημα της υπόδουλης χώρας. Απεναντίας έσπερναν αναρχία και θεωρητική εξέγερσι. Κρινόμενος ο Ρήγας με τα μέτρα της εποχής του ήταν ένας επικίνδυνος ονειροπόλος. Η υπό στυγνή δουλεία η Ελλάς είχε ανάγκη πολιτικής όχι κοινωνικής επαναστάσεως.
Η όλη υπόθεσις του Ρήγα μέχρι το μαρτύριο αφήκε εποχή στην ζωή της χώρας αναμφισβητήτως„ αλλά ηθική και θεωρητική ήταν η ωφέλεια και κατεφάνη αργότερα. Δεν αναγνωρίζεται ως μάρτυς, εθνομάρτυς, αναγνωρίζεται ως πρωτομάρτυς. Ο Πατριάρχης έπρεπε να έχη λόγο και είχε τόσον από το ύψος της αποστολής του, όσον και από τις ασφαλείς εντολές των κρατούντων. Και ενήργησε αναλόγως. Κατηγορίες ευτελείς εις βάρος του είναι ξεπερασμένες πλέον».
Τα «ορθόδοξο» χαλινάρια. ..
Και να ήταν μόνο ο Ρήγας Φεραίος που δεν πολυγούσταρε ο Χριστόδουλος; Στις σελίδες 503 και 505 διαβάζουμε την άποψή του για τη Γαλλική Επανάσταση:
«Οι Γάλλοι με την κοινωνικού χαρακτήρα γνωστή Επανάσταση του 1789 και τις έξαλλες εξελίξεις της εξεγέρσεως έδωκαν εις τον κόσμο πρώτον την εικόνα των λαϊκών εξεγέρσεων εναντίον των απολυταρχικών καθεστώτων της Ευρώπης και δεύτερον που οδηγεί η οχλοκρατία.
Οι ‘Έλληνες υπόδουλοι της τουρκικής τυραννίας δεν είχαν να πάρουν τίποτε απολύτως από τις δυο εικόνες. γιατί ως υπό δουλείαν τελούντες είχαν ανάγκην εθνικής αποκαταστάσεως και ως χριστιανοί είχαν ενώπιον τους την συμπεριφορά των επαναστατών έναντι της καθολικής μεν Εκκλησίας αλλά και έναντι της χριστιανικής θρησκείας.
Η Ορθοδοξία συγκρατούσε πιστούς στα όρια Μεγάλης Εκκλησίας τους υπόδουλους Έλληνες και τους γείτονες Βαλκανίους. Υπό Οθωμανικόν και μουσουλμανικόν ζυγό λοιπόν οι χριστιανικοί λαοί δεν είχαν να πάρουν τίποτε από τους Γάλλους».(υπογραμμίσεις δικές μου)
…
Την Πέμπτη 22 Μαρτίου το Μέρος ΙΙ
Συνολικά οι πηγές κι η βιβλιογραφία, θα αναφερθούν στο τελευταίο μέρος του αφιερώματος
[Η Ελλάδα του Σεραφείμ Πειραιώς κατά του επιστήμονα Stephen Hawking
14/03/2018 § Σχολιάστε
Stephen Hawking January 8, 1942, Oxford –March 14, 2018, Cambridge, United Kingdom
Αφιερωμένο εξαιρετικά σε φιλοσοφίζοντες της Αμπέλου, σε θεούσες και θεούσους της «ρεαλιστικής ουτοπίας».
Εμείς, προτιμούμε την άλλη Ελλάδα, αυτή του Ορθού λόγου, της Γνώσης και του Φωτός.
Διαβάστε ολόκληρο το ανακοινωθέν, χωρίς περαιτέρω σχόλια…
Ἐν Πειραιεῖ τῇ 23ῃ Σεπτεμβρίου 2010
ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΝ
Μέ ἀφορμή τόν συνεχιζόμενο θόρυβο πού ἔχει προκαλέσει διεθνῶς ἡ κυκλοφόρησις τοῦ τελευταίου βιβλίου τοῦ παραπληγικοῦ Βρετανοῦ ἀστροφυσικοῦ Stephen Hawking μέ τίτλο «The Grand Desing» («Ὁ μεγάλος σχεδιασμός») καί τῆς συνεχοῦς παρουσιάσεως τῶν ἀπόψεών του πού στοχεύουν στό νά ἀπομειώσουν τήν δρᾶσι τοῦ Δημιουργοῦ Θεοῦ στήν ἐκδίπλωση τῶν θαυμασίων τῆς δημιουργίας Του καί ὅπως χαρακτηριστικά ἀνεφέρθη σέ γνωστά ἔντυπα πού «πατρωνάρουν» τέτοιες ἀπόψεις «νά σκοτώσει τόν Θεό» καί νά διαψεύση τήν παρουσία καί τήν ἀγαθοποιόν ἐνέργειαν Του ἐπιθυμοῦμε νά ἐνημερώσωμε τόν εὐαγῆ κλῆρο καί τόν φιλόθεο λαό τοῦ Θεοῦ:
1. Ὁ συγκεκριμένος παραπληγικός Βρετανός ἐπιστήμων εἶναι ἀπολύτως συμπαθής ἰδιαιτέρως διότι εὑρίσκεται εἰς μίαν δραματικήν κατάστασιν ὑγείας ἀπεικονιζομένην εἰς δημοσιευθέντα φωτογραφικά στιγμιότυπα, ἀπολύτως καθηλωμένος καί ἐπικοινωνῶν μέ ἠλεκτρονικήν φωνήν, πού ἐπιφέρει τήν κατανόησιν διά τήν συμπλεγματικότητα καί τραγικότητα τῶν ἀπόψεών του πού ἀδίκως βεβαίως ἐνοχοποιοῦν οὐσίᾳ τόν Τρισάγιον Θεόν διά τήν δυσχερεστάτην θέσιν τῆς ὑγείας του διότι ἡ ἀσθένεια, ἡ φθορά καί ὁ θάνατος δέν προέρχονται ἀπό τόν Θεόν ἀλλά εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς σχάσεως τῶν ἀνθρώπων καί τοῦ κόσμου ἀπό Αὐτόν.
2. Πρίν ἀπό 22 ἔτη ὁ ἴδιος ἐπιστήμων στό βιβλίο του «Τό χρονικό τοῦ χρόνου» στό ὁποῖον ἐπεχείρησε νά κάνει εὐλογοφανεῖς εἰκασίες γιά τό τί πρέπει νά ἔχει συμβεῖ λίγο πρίν τήν μεγάλη Ἔκρηξη (Big Bang) ἔγραφε ἐπιλογικά: «… τότε θά ἔχομε γνωρίσει τόν νοῦν τοῦ Θεοῦ». Σήμερα μέ τό καινούριο του ἔργο ἀρνεῖται τόν ἑαυτόν του ἴσως συνεπείᾳ τῶν μεγάλων προβλημάτων τῆς ὑγείας του καί στήν θεμελιώδη ἐρώτηση πού εἶχε κάνει πρίν 300 χρόνια ὁ Λάιμπνιτς «γιατί ὑπάρχει κάτι, ἐνῶ θά μποροῦσε νά μήν ὑπάρχει τίποτα;» ὁ κ. Χώκινγκ ἀπαντᾶ: «ἐπειδή ὑπάρχουν οἱ νόμοι τῆς φυσικῆς καί ἰδιαίτερα ὁ νόμος τῆς βαρύτητας, χάρις σέ αὐτόν τό νόμο τό σύμπαν μπορεῖ θαυμάσια νά δημιουργήθηκε μόνο του χωρίς νά προϋπῆρχε τίποτα. Ἄν ἤθελε πράγματι ὁ Θεός νά δημιουργήσῃ τόν ἄνθρωπο γιατί νά δημιουργήσῃ καί τούς ἐξωπλανῆτες τήν ὕπαρξη τῶν ὁποίων ἔχει ἀποδείξει τά τελευταία χρόνια πέραν ἀπό κάθε ἀμφιβολία ἡ ἐπιστήμη».
3. Οἱ φυσικοί νόμοι τούς ὁποίους ἐπικαλεῖται ὁ Βρετανός κ. Χώκινγκ δέν ἀπομειώνουν τήν δημιουργία τοῦ κόσμου ἀπό τόν αἰώνιο καί ἀκατάλυτο καί ὑπερβατικό Δημιουργό ἀλλά ἀντιθέτως ἀποτελοῦν ὁμοῦ μετά τῶν ἄλλων ἐπιστημονικῶν καί φιλοσοφικῶν ἀποδείξεων ὅπως:
α. τό πεπερασμένον τοῦ ὑλικοῦ σύμπαντος,
β. ἡ ἀέναος κίνησις τῆς συμπαντικῆς ὕλης – μάζης,
γ. τό ἀγεφύρωτον χάσμα μεταξύ ἀνοργάνου καί ὀργανικῆς ὕλης,
δ. ἡ ὀργανική διάπλασις καί ἡ ζωή τῶν ἐνοργάνων ὄντων,
ε. αἱ ὀργανικαί καί ψυχικαί ἰδιότητες τῶν ἐνοργάνων ὄντων καί
ς. ἡ ἁρμονία τοῦ λοιποῦ σύμπαντος,
μία ἀπόλυτη ἀπόδειξη τῆς ὑπάρξεως καί τῆς δράσεως τοῦ Τρισαγίου Θεοῦ διότι οὐδείς ἐχέφρων καί ἀπροκατάληπτος ἀπό τό δαιμονικό μῖσος κατά τοῦ Θεοῦ, μπορεῖ νά ἀπαντήσῃ στό κεφαλαιῶδες ἐρώτημα πόθεν προῆλθαν οἱ φυσικοί λεγόμενοι νόμοι οἱ ἔννομες αὐτές δυνάμεις εἰς τάς ὁποίας εἶναι ὑποτεταγμένη καί δουλεύει ἡ συμπαντική ὕλη, ἀέναα μέν ἀλλά μετά φανεροῦ πάντοτε σκοποῦ κινεῖται, τρέπεται ἀλλοιώνεται, μετασχηματίζεται καί μεταμορφώνεται ὥστε διά τῶν ἀπαύστων κινήσεων, τροπῶν καί ἀλλοιώσεών της νά πραγματοποιοῦνται πάντοτε ὡρισμένοι τελολογικοί σκοποί; Ἡ διηνεκῶς κινουμένη, τρεπομένη, ἀλλοιουμένη ὕλη ἡ ἀπό ἄλογα σωμάτια μάζης ἠλεκτρικῆς ἀποτελούμενη εἶναι δυνατόν νά ἐκπορέυσῃ δυνάμει ἐννόμους, σταθερές καί ἀτρέπτους καί νά ὑποταγῆ συγγχρόνως σέ αὐτές; Ἀναντίρρητα ὄχι, διότι ἐκ πηγῆς-μάζης ἀλόγου στερουμένης νοήσεως, εἰδέναι καί συνοχῆς δέν εἶναι δυνατόν κατ’ ἀρχήν νά προέλθουν δυνάμεις διά τῶν ὁποίων νά ἐκδηλώνεται ἄπειρος σκοπιμότης, σοφία καί πρόνοια. Οὐδέποτε ἀποτέλεσμα, προϊόν ἤ παράγωγον προερχόμενον ἐξ οἱασδήποτε πηγῆς μπορεῖ νά εἶναι ἀνώτερο τῆς πηγῆς ἐκ τῆς ὁποίας πηγάζει ἤ προέρχεται. Ἡ ἐκδοχή ὅτι ἡ, ἐξ ἀλόγων καί πεπερασμένων μονάδων ἠλεκτρισμοῦ, ἀποτελουμένη συμπαντική ὕλη-ἐνέργεια ἔχουσα ἐκ τοῦ ἑαυτοῦ της τήν ἱκανότητα ἐκπορεύσεως ἐννόμων δυνάμεων ἐξεπόρευσε αὐτές μυστηριωδῶς καί ἀκολούθως ὑπετάγη σέ αὐτές εἶναι ἔκδηλα παράλογος, ἀβάσιμος καί ἀστήρικτος διότι ἡ συμπαντική ὕλη-ἐνέργεια εἶναι ἄλογος, στερεῖται δηλαδή νοήσεως καί συνειδέναι καί ἑπομένως δέν εἶναι δυνατόν νά παραγάγῃ δυνάμεις διά τῶν ὁποίων νά ἐκδηλώνεται ἄπειρος σοφία καί πρόνοια. Ὁ ἔλλογος καί σκόπιμος αὐτοπεριορισμός εἰς τόν ὁποῖον ἀπό ὅλα τά κτίσματα τῆς παρούσης δημιουργίας μόνον ὁ ἄνθρωπος συνειδητῶς ὑποβάλλεται τελεῖται δι’ἐλλόγου πνευματικῆς δυνάμεως ἡ ὁποία δέν προέρχεται ἀπό τό ὑλικό μας σῶμα ἀλλά εἶναι ἀπόρροια καί ἀποτέλεσμα ἐκδηλώσεως τῆς βουλήσεως τῆς ψυχῆς πού δύναται νά ἀντιπαλαίει τά ὀρμέμφυτα ἤ ἔνστικτα καί ἡ ὁποία ὡς πνευματική καί ἐνσυνείδητος ἔχει τήν ἱκανότητα τῆς τελείας κυριαρχίας ἐπί τοῦ σώματός μας καί τοῦ ἐκουσίου καί συνειδητοῦ μας αὐτοπεριορισμοῦ. Στερουμένη ὅμως ἡ συμπαντική-ὕλη ἐνέργεια στά βασικά της συστατικά, νοήσεως καί συνειδέναι δηλ. πνευματικῆς ὑποστάσεως ἤ ψυχῆς, δέν ἦτο δυνατόν οὔτε τούς φυσικούς νόμους διά τῶν ὁποίων ἐκδηλοῦται ἄπειρος σοφία, πρόνοια καί σκοπιμότης νά παραγάγῃ, οὔτε καί ἀκολούθως αὐτοπεριοριζομένη νά ὑποταγῇ σκοπίμως σ’αὐτούς.
Εἶναι ἑπομένως πασίδηλον στούς μή διαμονιώντας καί μισούντας τόν Θεόν ὅτι οἱ καθολικοί καί παγκρατεῖς φυσικοί νόμοι οἱ ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ὀντοποιήσεως τῆς ὕλης ἐκδηλούμενοι, ὅπως ὁ νόμος τῆς ἀενάου καί μέ ὁρισμένας ταχύτητας κινήσεως τῶν θεμελιωδῶν συστατικῶν-σωματίων-μονάδων τῆς ὕλης (ἠλεκτρονίων, ποζιτρονίων, πρωτονίων κἄ) καί ὁ νόμος τῆς ἕλξεως ἤ βαρύτητος οἱ κατευθύνοντες τίς κινήσεις, τίς ἕλξεις, καί τίς ἑνώσεις πυκνώσεις-πήξεις, ἀλλοιώσεις καί μεταμορφώσεις τῆς συμπαντικῆς ὕλης σάν ἄτεγκτοι δυναμικαί νομοτέλειαι διά τήν ἐπιτέλεσιν πάντοτε ὡρισμένων τελολογικῶν σκοπῶν δέν ἐξεπορεύθηκαν ἀπό τήν ὕλη καί οὔτε προῆλθαν ἀπό αὐτήν διότι ἄλλως δέν θά ἦτο δυνατόν καί νά ὑποτάξουν τήν ὕλη καί νά δεσπόζουν σέ αὐτήν. Τό αὐτό ἰσχύει καί διά τούς μεταγενεστέρους φυσικούς νόμους, χημικούς, βιολογικούς κλπ, οἱ ὁποίοι ἀπό τῆς ἐκδηλώσεώς τους κυριαρχοῦν ὄχι μόνον στήν ὕλη ἀλλά καί στούς προηγουμένους παγκρατεῖς φυσικούς νόμους τῆς διηνεκοῦς κινήσεως καί τῆς ἕλξεως-βαρύτητος. Ἔχει ὑψίστη σημασία καί θά ἔπρεπε ἄν τά κίνητρα τοῦ κ. Χώκινγκ ἦταν ἀμιγῶς ἐπιστημονικά νά σκεφθῇ τό πασίδηλο γεγονός ὅτι οἱ νεώτεροι φυσικοί νόμοι, οἱ ἐμφανιζόμενοι καί ἐκδηλούμενοι μετά τήν πήξη-πύκνωση τῆς συμπαντικῆς ὕλης καί τήν περιέλευσή της διαδοχικά εἰς τάς καταστάσεις τῶν ἀερίων τῶν ὑγρῶν καί τῶν στερεῶν, δηλ. οἱ χημικοί καί βιολογικοί κλπ νόμοι ἐκ τῶν ὁποίων οἱ τελευταῖοι ἐκδηλώνονται μόνο μετά τήν ἐμφάνιση πάνω στή γῆ τού φαινομένου τῆς ζωῆς, κυριαρχοῦν ὄχι μόνον ἐπί τῆς ὕλης ἀλλά καί ἐπί τῶν παγκρατῶν προηγουμένων αὐτῶν φυσικῶν νόμων τῆς κινήσεως καί τῆς ἕλξεως καί ἀφαιροῦν τρόπον τινα μέρος τῆς ἐπί τῆς συμπαντικῆς ὕλης καθολικῆς κυριαρχίας τους. Διότι πῶς εἶναι δυνατόν νά δεχθοῦμε ὅτι καί οἱ νεώτεροι αὐτοί φυσικοί νόμοι προῆλθαν εἴτε ἀπό τήν ὕλη εἴτε ἀπό τούς πρωταρχικούς καί φυσικούς νόμους τῆς κινήσεως καί τῆς ἕλξεως τῆς βαρύτητος; Ἄν ἐξεπορεύοντο ἀπό τήν ὕλην δέν ἦτο δυνατόν νά κυριαρχοῦν σέ αὐτήν. Ἄν προήρχοντο ἐκ τῶν προηγουμένων πρωταρχικῶν νόμων τῆς κινήσεως καί τῆς ἕλξεως τῆς βαρύτητος ἔπρεπε νά εἶναι ὑποτεταγμένοι σέ αὐτούς. Μόνον παρανοϊκοί βυσοδομοῦντες κατά τῆς λογικῆς, μποροῦν νά προσδώσουν στήν ἄλογη ὕλη, ἀϊδιότητα, πρώταρχο καί πάμπρωτο διότι τό σύμπαν ἐμφανίζεται ὡς αἰτιατό, ὡς ἀποτέλεσμα καί ὡς γεγονός καί ἐδῶ ἀνακύπτει τό πανυπέρτιμο καί λεπτεπίλεπτο ζήτημα ὑπάρχει σκοπός μέσα στό σύμπαν ἤ ὑπάρχει ἕνας τυφλός μηχανισμός ἀσυνειδήτων δυνάμεων καθωριζομένων φαινομένων σέ τρεῖς ἀναβαθμούς, τόν χημικόν ἐξελιγμόν, τόν ἠλεκτρισμόν καί τῶν καθολικόν μαγνητισμόν; Ἀπό τούς φωσφορίζοντες ὅμως βυθούς τῶν ἀβύσσων μέχρι τίς ἀτέρμονες οὐράνιες ἐκτάσεις μία ἀκούγεται φωνή ὅτι «πανταχοῦ σελαγίζει τῆς σκοπιμότητος ἡ ὑπέροχος σφραγίς». Ὅλοι ἑπομένως οἱ φυσικοί νόμοι πού διέπουν καί ἰθύνουν τίς μεταμορφώσεις, τίς μεταβολές τῆς συμπαντικῆς ὕλης σέ ὅλες τίς πυκνώσεις καί μορφές αὐτῆς, εἶναι δυνάμεις θέσει καί ὄχι φύσει, δυνάμεις δηλαδή δοτές πού ἔχουν ταχθῇ στήν ὕλη ἐξωτερικά ὥστε μέ τήν ἐπιβολή τους νά ἐπιτελῇ ἡ ὕλη ὥρισμένους πάντοτε σκοπούς καί ἐπειδή ἡ στοιχειώδης λογική ἀλλά καί ἡ ὑγιής ἐπιστήμη καί φιλοσοφία ἀποκλείουν ἀπολύτως νά δεχθοῦμε ὅτι οἱ φυσικοί νόμοι πού δεσπόζουν στήν συμπαντική ὕλη διά τῶν ὁποίων ἐκδηλώνεται ἀσύλληπτος παντοδυναμία, πανσοφία, σκοπιμότης καί πρόνοια μή προερχόμενοι πρόδηλα ἀπό τήν ὕλη εἶναι δυνατόν νά ἔχουν προέλθῃ ἀπό τό μηδέν, εἶναι ἑπόμενον ὅτι οἱ φυσικοί νόμοι ἀποτελοῦν ὑπέροχες καί ἀμάχητες μαρτυρίες τῆς ὑπάρξεως τοῦ Παντοδυνάμου καί Πανσόφου Νομοθέτου καί Δοτῆρος των, δηλ. τοῦ ἀπείρου Θεοῦ. Δέν ἀπατελοῦν ὅμως ἀμαχήτους μαρτυρίας τῆς ὑπάρξεως τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ οἱ φυσικοί νόμοι μόνον διά τῆς ἐπιβολῆς τους στήν συμπαντική ὕλη, ἀποτελοῦν ὡσαύτως καί διά τῆς εἰς ὁρισμένας περιπτώσεις σκοπίμου παραβιάσεως των, πρός τελειωτέραν ἐξυπηρέτησιν τῆς Δημιουργίας.
Παράδειγμα σχετικόν παραβιάσεως τοῦ γενικοῦ φυσικοῦ νόμου κατά τό ὁποῖον «πᾶν σῶμα θερμαινόμενον διαστέλλεται, πηγνύμενον δέ συστέλλεται» παρατηρεῖται εἰς τήν διαστολήν τοῦ ὕδατος καί εἰς τήν συστολήν τῆς ἀργίλου.
Συμπερασματικῶς ὅτι οἱ φυσικοί νόμοι εἶναι δυνάμεις δοτές στήν ὕλη ἐξωτερικά καί ὄχι πηγαῖες ἀπό τήν ὕλη προερχόμενες διακηρύσσεται πανηγυρικά καί ἀπό τήν ἐπιτευχθεῖσα διάσπαση τοῦ ἀτομικοῦ πυρῆνα διότι ἄν αἱ δυνάμεις αἱ ἐκλυόμεναι ἀπό τήν διάσπαση τῶν ἀτόμων ἦταν πηγαῖες οὐδέποτε θά ἦταν δυνατόν νά διασπαστοῦν καί νά ἐκλυθοῦν. Μέ τήν διάσπασι ἀπεδείχθη δέ πανηγυρικά ὡσαύτως ὅτι εἶναι ὡρισμένη ἀπολύτως, ἡ ἑλκτική δύναμις πού συνέχει πρός ἄλληλα τά σωματίδια τῶν πρωτονίων καί τῶν νετρονίων, πού σχηματίζουν καθε ἀτομικό πυρῆνα καί ὅτι εἶναι ὡρισμένος ἀπολύτως ὁ ἀριθμός τους ἐκ τῶν ὁποίων κάθε ἀτομικός πυρῆνας σχηματίζεται καί ὅτι εἶναι ὡρισμένη ἀπολύτως ἡ δύναμις πού συγκρατεῖ τά ἠλεκτρόνια περί τόν πυρῆνα.
Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω διερωτᾶται κάθε ἐχέφρων ἄνθρωπος ἀπό ποῖον ἐτάχθησαν οἱ φυσικοί νόμοι ὥστε ὑπό τήν ἰσχύ τους καί τήν ἄτεγκτο ἐπιβολή τους κινουμένη ἡ συμπαντική ὕλη καί διαφόρους ἀλλά ὡρισμένας πάντοτε μορφάς προσλαμβάνουσα νά ἐμφανίζει τήν ὑπέροχη καί τόσο ἐναρμόνια ποικιλία τοῦ κόσμου τόσον εἰς τά ἐλάχιστα ὅσον καί εἰς τά μέγιστα; Ποῖος ἔταξε τούς πρωταρχικούς νόμους τῆς κινήσεως καί τῆς ἕλξεως τῆς συμπαντικῆς ὕλης; Ποῖος ἐχώρισε τριαδικῶς τά θεμελιώδη συστατικά της σωματίδια εἰς φορεῖς θετικοῦ καί ἀρνητικοῦ ἠλεκτρισμοῦ καί εἰς οὐδέτερα καί ποῖος διήρεσε τά σωματίδια μέ εἰδικήν καί ὡρισμένην δι’ ἕκαστον μάζαν; Ποῖος ἔταξε ἀκολούθως καί τούς νεωτέρους φυσικούς νόμους τούς χημικούς, βιολογικούς κλπ πού δεσπόζουν καί ἐπί τῶν πρωταρχικῶν καί παγκρατῶν νόμων τῆς κινήσεως καί τῆς ἕλξεως; Καί ποῖος τέλος ἐνηρμόνισε τούς φυσικούς νόμους γιά νά πραγματοποιῆται ἡ ἀσύλληπτος τάξις καί ἁρμονία στήν ὑλική αὐτή δημιουργία;
Καί ὅμως τήν ἄπειρη αὐτή δύναμη, σοφία καί πρόνοια ἀποδίδουν κατά καιρούς οἱ ἄφρονες ὑλιστές καί σήμερον ὁ κ. Χώκινγκ πού ἔχει τό ἐλαφρυντικό τῆς συγχύσεως τοῦ νοός του, ἀπό τήν ἀφόρητο σωματική δυστυχία του, στά ἄβουλα καί ἄψυχα σωματίδια τοῦ ἠλεκτρισμοῦ πού σχηματίζουν ἐν τῷ συνόλῳ τήν συμπαντικήν ὕλην καί πού δέν ἔχουν πρός ἄλληλα μήτε συνοχήν.
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
(οι υπογραμμίσεις δικές μου)
[με ελαφροτέραν ή βαθυτέραν υπόκλισιν·
13/03/2018 § Σχολιάστε
Aldous Huxley with a parrot and Lord Tredegar in the 1930’s
Καλός χαρακτήρ και ικανότης προς εκτέλεσιν του προορισμού του είνε ο σκοπός, εις τον οποίον οφείλει να τείνη πας άνθρωπος αξιοπρεπής και σεβόμενος τον εαυτό του.
(Εκτός των σημείων στίξης, η Ορθογραφία είναι του αρχικού κειμένου)
Εισαγωγή
Η τήρησις των τύπων της αβρότητος, της ευπρέπειας και των καλών τρόπων είνε καθήκον, του οπίου η εκτέλεσις συντελεί εις την μόρφωσιν του χαρακτήρος και δίδει χάριν εις την ζωήν. Δια να επενεργήση όμως εις την ανύψωσιν του ανθρώπου η τήρησις των κανόνων της καλής συμπεριφοράς, δεν πρέπει να εφαρμόζεται μηχανικώς. Τότε μόνον η ευγένεια των τρόπον επιδρά επί του χαρακτήρος και φέρει την αρμονίαν εκείνην μεταξύ των αισθημάτων και των τρόπων, η οπία ανυψώνει ιδίως τας γυναίκας, και ελκύει καθώς το άρωμα τρυφερού άνθους.
Εν συντόμω η τήρησις των κανόνων της ευπρέπειας είνε δι’ όλους απαράβατων καθήκον, είνε απαίτησις της καρδίας, απαίτησις της ανάγκης και μας επιβάλλεται χάριν αυτής της ευτυχίας μας.
A’ – Οι χαιρετισμοί
Άξιοι προσοχής είνε πρό πάντων οι εξής κανόνες:
1. Οι νέοι και υποδεέστεροι οφείλουν πρώτοι να χαιρετίζουν τους πρεσβυτέρους και τους προϊσταμέμους των.
2. Τον χαιρετισμόν μας ετοιμάζομεν από τινα απόστασιν. Είνε απρεπές να χαιρετίζωμεν τον διαβαίνοντα την τελευταία στιγμήν. Προτιμότερον είνε να δείξωμεν εκ των προτέρων, δια του ύφους και της εκφράσεως του προσώπου, ότι ετοιμαζόμεθα να χαιρετίσωμεν.
3. Ο χαιρετισμός γίνεται με ελαφροτέραν ή βαθυτέραν υπόκλισιν, αναλόγως την κοινωνικής θέσεως του χαιρετιζόμενου.
4. Εάν ο χαιρετισμός μας δεν ανταπεδόθη, διότι δεν παρετηρήθη, πρέπει αδιστάκτως να τον επαναλάβωμεν.
5. Έκαστος χαιρετισμός απαιτεί ανάλογον αντιχαιρετισμόν.
6. Κύριοι καπνίζοντες αφαιρούν από το στόμα το σιγάρον, οσάκις πρόκειται να χαιρετίσουν κυρίαν, προ πάντων δε όταν μιλούν προς αυτήν.
7. Εάν από δύο ή περισσοτέρους συμπεριπατούντας είς χαιρετισθεί από τρίτον, ή εάν αυτός χαιρετίσει φιλικώς άλλον, πρέπει και οι σύντροφοί του να επαναλάβουν τον χαιρετισμόν. Η περίπτωσις αυτή αφορά μόνο τους κυρίους, διότι αι κυρίαι δεν χαιρετίζουν κυρίως αγνώστους.
8. Εισερχόμενοι εις δωμάτιον, όπου συναντώμεν παρεκτός των γνωστών προσώπων και άγνωστα, πρέπει να χαιρετίσωμεν πρώτον μεν τους γνωστούς δια χειραψίας, – εάν δια της στάσεως και της εκφράσεώς των προσκληθώμεν, – τους δε αγνώστους με υπόκλισιν.
9. Την χείραν δίδει πρώτος πρός χαιρετισμόν ο ανώτερος ή πρεσβύτερος. Μεταξύ κυρίων και κυριών, ο κύριος περιμένει να τείνει πρώτα την χείραν η κυρία. Το σφίξιμο και το τίναγμα της χειρός επιτρέπονται μόνον μεταξύ συγγενών και στενών φίλων.
10. Παρουσιαζόμενοι εις αγνώστους χρεωστούμεν να χαιρετίσωμεν ένα έκαστον φιλοφρόνως με κατάλληλον υπόκλισιν.
11. Κατά τον χαιρετισμόν, καθώς και κατα τον αποχαιρετισμόν, πρέπει να χαιρετίζωμεν πάντοτε πρώτον τους πρεσβύτερους, προς τους οποίους χρεωστούμεν σεβασμόν οι νεώτεροι.
12. Οι κύριοι αποτείνουν γενικόν χαιρετισμόν οσάκις εισέρχονται εις σιδηροδρομικήν άμαξαν ή κλειστήν άμαξαν ιππποσιδηροδρόμου.
13. Εάν ευρεθώμεν εις την ανάγκην να ανταλλάξωμεν λέξεις τινάς με εντελώς άγνωστον πρόσωπων, δια να λάβωμεν πληροφορίας, ευχαριστούμεν ευγενώς μετά την λειφθείσαν απάντησιν και υποκλινόμενοι απομακρυνόμεθα.
Εντός της οικίας
1. Πρέπει να προσπαθούμεν βαδίζοντες ή καθήμενοι να έχωμεν πάντοτε στάσιν όσον το δυνατόν κοσμίαν και αφελή. Νωχελής στάσις του σώματος μαρτυρεί αμεριμνησίαν και νωθρότητα, βλάπτει δε την υγείαν. Εν τούτοις πρέπει ν’ αποφεύγωμεν την υπεροπτικήν ανόρθωσιν της κεφαλής.
2. Αι κινήσεις του σώματος άς είνε ελαφραί και φυσικαί. Άς προσέχωμεν προσέτι κατά τον βηματισμόν να μην κινώμεν ασκόπως ολόκληρον το σώμα. Βαδίζοντες στρέφομεν τους πόδας ολίγον προς τα έξω. Πρέπει ν’ αποφεύγωμεν το νωθρόν βάδισμα και να μην ταλαντευώμεθα κροτούντες ή σύροντες επί του εδάφους τους πόδας.
3. Άτοπον είνε να στηρίζωμεν τας χείρας επί πλευρών ή να τας κινούμεν. Αι χειρονομίαι πρέπει να γινωνται με λεπτότητα και ευλυγισίαν και όχι ορμητικοί. Οι δε κύριοι συνομιλούντες προς κυρίας δεν πρέπει να έχουν τας χείρας εις τα θυλάκια.
4. Πρέπει ν’ αναβαίνωμεν την κλίμακα με μέτριον βηματισμόν, χωρίς πηδήματα και θόρυβον. Βιαστική ανάβασις της κλίμακος, ιδίως με ανοικτόν στόμα είνε πράγμα άσχημον, ακόμη δε και επιβλαβές εις την υγείαν. Επίσης άτοπον είνε να σύρωμεν τους πόδας. Τούτο και δυσάρεστον θόρυβον προξενεί και τα υποδήματα προώρως φθείρει.
5. Περιττόν είνε να στηριζώμεθα εις το κιγκλίδωμα της κλίμακος και μάλιστα εφ’ όσον είμεθα νέοι και υγιείς.
6. Κατά την ανάβασιν της κλίμακος αι κυρίαι πρέπει να σηκώνουν το φόρεμα τόσον, ώστε να μην εγγίζη την βαθμίδα. Μαρτυρούν μεγάλην αμέλειαν όσαι, διά ν’ αποφύγουν τον μικρόν αυτόν κόπον, καταστρέφουν προώρως τα ενδύματά των. Το δε χειρότερον είνε όταν το πρωϊ καταβαίνουν ασάρωτον κλίμακα και την σκουπίζουν με τα συρόμενα φορέματά των.
7. Όταν κύριος και κυρία αναβαίνουν κλίμακα, ο κύριος πρέπει να προηγήται.
8. Το άνοιγμα και κλείσιμον των θυρών πρέπει να γίνεται όσον το δυνατόν αθορύβως. Το δυνατόν επενειλλημένον κωδώνισμα ή το πολύ δυνατόν κτύπημα της εξωθύρας είνε κακή συνήθεια.
9. Εισερχόμενοι οφείλομεν να κλείωμεν πάσαν θύραν, την οποίαν ευρήκαμεν κλειστήν, Εάν έκλεισε με κρότον η θύρα από αμέλειάν μας ή από τον άνεμον, πρέπει να ζητήσωμεν συγνώμην. Επίσης πρέπει να κλείωμεν με προσοχήν τας θύρας και κατά την αναχώρησιν.
10. Διερχόμενοι από δωμάτια πρέπει να προσέχωμεν να μην παρασύρωμεν τους τάπητας, ούτε να προσκρούωμεν αδεξίως εις τα θύρας, τα έπιπλα και άλλα αντικείμενα.
11. Καθήμενοι εις ανάκλιντρον πρέπει προσέτι να προσέχωμεν να μην μετακινούμεν τα το προσκεφάλαια και τα σκεπάσματα.
Εκτός της οικίας
1. Πριν ακόμη εξέλθωμεν της οικίας, πρέπει να τακτοποιούμεν καλώς την ενδυμασίαν μας. Είνε απρεπές να φορώμεν καθ’ οδόν τα χειρόκτια, να κομβώνωμεν τα ενδύματα ή να στερεώνωμεν τα υποδήματά μας.
2. Εν καιρώ βροχής ή με ήλιον πρέπει να κρατώμεν με προσοχήν την ομβρέλλαν, ώστε να μη ενοχλή τους άλλους. Ποτέ δεν την κρατούμεν κάτω από την μασχάλην, διότι ημπορούμεν να κτυπήσωμεν κανένα διαβάτη• διά να αποφύγωμεν εις στενόν πεζοδρόμιον την σύγκρουσιν, πρέπει να υψώνωμεν ή να χαμηλώνωμεν κατά τας περιστάσεις την ομβρέλλαν μας.
3. Ας μη παραλείπωμεν να ανασηκώνωμεν τα φορέματά μας, όταν ο δρόμος έχει σκόνην ή λάσπην. Με τον μικρόν αυτόν κόπον όχι μόνον προφυλάττομεν τα ιδικά μας ενδύματα, αλλά και δεν σκονίζομεν αδίκως τους άλλους.
4. Εάν πάθη η ενδυμασία μας βλάβην τινά, πρέπει να εισέλθωμεν ταχέως εις την πρώτην ανοικτήν θύραν ή και να κρούσωμεν κλεισμένην, ζητούντες την άδειαν να εισέλθωμεν και επιδιορθώσωμεν την βλάβην.
5. Συναντώντες εις στενόν πεζοδρόμιον πρεσβύτερα πρόσωπα, παραμερίζομεν δια ν’αφίσωμεν δίοδον.
6. Εάν ενώ βαδίζομεν βραδέως, ακούσωμεν άλλον ερχόμενον όπισθέν μας με βήμα ταχύ, αφίνομεν τόπον δια να περάση.
7. Όταν αιφνιδίως συναντηθούν δύο αντιθέτως ερχόμενοι, παραμερίζουν ο καθείς προς τα δεξιά του προς αποφυγήν αμοιβαίων ασκόπων υποχωρήσεων.
8. Αι νεώτεραι κυρίαι βαδίζουν πάντοτε προς τα αριστερά των πρεσβυτέρων και τότε ανασηκώνουν το φόρεμα των αριστερόθεν.
9. Εάν νεώτερος αναγκασθή τυχαίως να βαδίση προς τα δεξιά πρεσβυτέρου, επιζητεί την πρώτην κατάλληλον περίστασιν δια να επανέλθη προς τα αριστερά.
«Οδηγός της Οικοδεσποίνης» από τις εκδόσεις «Ωφέλιμων Βιβλίων», 1930
Α’ δημοσίευση Στάχτες 19.01.2015
αγριμολογος 