[ο Δυτικός πολιτισμός κατά Pascal Bruckner [iii]·
04/04/2022 § Σχολιάστε
Διαβάστε μέρος [i] + μέρος [ii]
Έχει ειπωθεί πολλές φορές πως η από-αποικιοποίηση υπήρξε το τέχνασμα που χρησιμοποιούν οι χώρες του Νότου για να υιοθετήσουν το δυτικό μοντέλο. Αναμφίβολα, ο πλανήτης εκσυγχρονίστηκε, αλλά δυτικοποιήθηκε και μονάχα εν μέρει: συνενώθηκε κάτω από την τριπλή σφραγίδα της οικονομίας, της τεχνολογίας και των επικοινωνιών, όχι κάτω από την σφραγίδα του σεβασμού του ατόμου η του κοινοβουλευτικού καθεστώτος. Μόνο που ο αριθμός των δημοκρατιών αυξάνει, είναι ακόμα πάρα πολλά τα καθεστώτα που γοητεύονται από τα όπλα, τις τεχνολογίες αιχμής, τις μεγάλες επιχειρήσεις μας, αλλά αρνούνται να προωθήσουν την ισότητα η τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Εντέλει, το μίσος για την Δύση είναι πάντα το μίσος για τα δικαιώματα του ανθρώπου και για την Δημοκρατία. Το να αποδεχτούν την Δύση, σημαίνει να μισανοίξουν την πόρτα πίσω από την οποία καραδοκούν η τόλμη και το χάος, Η αμφισβήτηση των αυθαιρεσιών που έχουν μεταμφιεστεί σε παραδόσει, των ανισοτήτων που δήθεν στηρίζονται στην φύση. Αυτή η αποδοχή επιβάλει σε κάθε κοινωνία ανυπέρβλητες υποχρεώσεις, να χειραφετηθεί από το παρελθόν της, να βγει από τον εφησυχαστικό κουκούλι του εθίμου. Μισούν την Δύση, όχι για τα πραγματικά της σφάλματα, αλλά για την προσπάθεια της να τα διορθώσει επειδή εκείνη πρώτη πρώτη προσπάθησε να αποσπαστεί από την ίδια της την κτηνωδία, καλώντας τον υπόλοιπο κόσμο να την ακολουθήσει. Έσπασε τον κύκλο της συνένοχοι στο βάρβαρων, αυτό είναι που δεν την συγχωρούν. Από τη στιγμή που βάλθηκε να ηθικοποιήσει την ιστορία, την τσάκωσαν μέσα στην ίδια της την παγίδα, της πέταξαν κατά πρόσωπο όλες τις βρωμιές της για να την θολώσουν καλύτερα, πόσο μάλλον που τους προσέφερε μόνη της τα επιβαρυντικά στοιχεία εναντίον της.
Από αυτή την άποψη, το αληθινό κίνητρο του φονταμενταλισμού δεν είναι τόσο η σχολαστική τήρηση της παράδοσης όσο ο τρόμος για έναν τρόπο ζωής βασισμένο στην αυτονομία του ατόμου, την συνεχή ανανέωση, την εξάρθρωση της ιεραρχίας. Οι πρόοδοι της ελευθερίας πορεύονται ζευγαρωτά με την άρνηση της ελευθερίας και προπάντων με την άρνηση για την χειραφέτηση των γυναικών, μια θεμελιώδης και συμβολική μετάλλαξη του περασμένου αιώνα. Έξ ου αυτές οι καινούργιες γενιές των γεννημένων στην Ευρώπη Τζιχάντιστών, αυτών των «εμίρηδων με τα γαλάζια μάτια», των αποπροσανατολισμένων μες την ίδια τους την κοινωνία, σε αναζήτηση αυστηρών κανόνων που να τους δημιουργούν ένα αίσθημα ασφάλειας. Δεν φοβόμαστε τον θάνατο, αναφωνούν η καμικάζι για να δηλώσουν την ανωτερότητα τους απέναντι στους συνηθισμένους ανθρώπους. Αλλά επειδή φοβούνται τη ζωή, δεν παύουν να την ποδοπατούν, να την διαφημίζουν, να την καταστρέφουν, να διαμορφώνουν από την κούνια ακόμη, υποψήφιους μάρτυρες.
*
[Πασκάλ Μπρυκνέρ, Η τυραννία της μεταμέλειας: Δοκίμιο πάνω στον δυτικό πολιτισμό. Μετφρ.: Λόισκα Αβαγιανού, εκδόσεις Αστάρτη 2007
◉
[Missolonghi ·
25/03/2022 § Σχολιάστε
BY LORD GEORGE GORDON BYRON
On this Day I Complete my Thirty-Sixth Year
‘Tis time this heart should be unmoved,
Since others it hath ceased to move:
Yet though I cannot be beloved,
Still let me love!
My days are in the yellow leaf;
The flowers and fruits of Love are gone;
The worm—the canker, and the grief
Are mine alone!
The fire that on my bosom preys
Is lone as some Volcanic Isle;
No torch is kindled at its blaze
A funeral pile.
The hope, the fear, the jealous care,
The exalted portion of the pain
And power of Love I cannot share,
But wear the chain.
But ’tis not thus—and ’tis not here
Such thoughts should shake my Soul, nor now,
Where Glory decks the hero’s bier,
Or binds his brow.
The Sword, the Banner, and the Field,
Glory and Greece around us see!
The Spartan borne upon his shield
Was not more free.
Awake (not Greece—she is awake!)
Awake, my Spirit! Think through whom
Thy life-blood tracks its parent lake
And then strike home!
Tread those reviving passions down
Unworthy Manhood—unto thee
Indifferent should the smile or frown
Of beauty be.
If thou regret’st thy Youth, why live?
The land of honourable Death
Is here:—up to the Field, and give
Away thy breath!
Seek out—less often sought than found—
A Soldier’s Grave, for thee the best;
Then look around, and choose thy Ground,
And take thy rest.
◉
[Από πάνω κι από κάτω εκρήξεις σκοταδιού ·
13/03/2022 § Σχολιάστε
Ιωσήφ Μπρόντσκι [1940-1996] ―μετάφραση: Δημήτρης Τριανταφυλλίδης
Copyright: © INTERFOTO / Alamy (με «προσαρμογή» του αγριμολόγου)
Η φωτιά, ακούς, άρχισε να σβήνει.
Κι οι σκιές στις γωνιές – κουνήθηκαν.
Δεν κάνει με το δάχτυλο να τις δείχνεις,
να φωνάξεις, για να σταματήσουν.
Ναι, το στράτευμα τούτο λόγια δεν ακούει.
Παρατάχθηκε στην πλατεία, έκλεισε η αλυσίδα.
Αθόρυβα έρχεται απ’ τις γωνιές,
κι άξαφνα βρίσκεται στο κέντρο.
Από πάνω κι από κάτω εκρήξεις σκοταδιού.
Μοιάζουν με θαυμαστικά.
Ολοένα και πιο πυκνό το σκοτάδι έρχεται πετώντας από ψηλά
μέχρι το πηγούνι, τσαλακώνει το χαρτί.
Τώρα εξαφανίστηκαν οι δείκτες του ρολογιού.
Όχι μόνο δεν τους βλέπεις, μα δεν τους ακούς κιόλας.
Κι εδώ απέμεινε μόνο μια κηλίδα στα μάτια,
Που ‘ναι παγωμένα κι ακίνητα. Ακίνητα.
Έσβησε η φωτιά. Ακούς: έσβησε.
Ο καυτός καπνός κάτω απ’ το ταβάνι μαζεύεται.
Τούτη η κηλίδα δεν φεύγει από τα μάτια.
Καλύτερα, δε φεύγει από το σκοτάδι.
*
©Δημήτρης Τριανταφυλλίδης
◉
[περί του πνεύματος ή του «πνεύματος»·
04/03/2022 § Σχολιάστε
Robert Musil (1880-1942)
Eίναι πολύ φυσικό να θεωρούμε το πνεύμα ως ανώτερη και υπεράνω όλων αρχή. Αυτό μας διδάσκουν. Ό,τι μπορεί στολίζεται με πνεύμα, κοσμείται. Το πνεύμα σε σχέση με οτιδήποτε άλλο είναι το πιο διαδεδομένο πράγμα που υπάρχει. Το πνεύμα της πίστης, το πνεύμα του έρωτα, ένα ανδροπρεπές πνεύμα, ένα καλλιεργημένο πνεύμα, το μέγιστο πνεύμα της σύγχρονης εποχής, θέλουμε να κρατήσουμε ψηλά το πνεύμα ετούτου και εκείνου του πράγματος, και θέλουμε να δράσουμε στο πνεύμα του κινήματος μας: πόσο ακράδαντα και άμεμπτα ηχεί μέχρι τις κατώτερες βαθμίδες. Όλα τα υπόλοιπα, το καθημερινό έγκλημα ή η φιλόπονη μανία πρόσκτησης υλικών αγαθών, σε σύγκριση με το πνεύμα φαίνονται σαν κάτι ανομολόγητο, η βρομιά που ο Θεός απομακρύνει από τα νύχια των ποδιών του.
Όμως όταν το πνεύμα είναι μόνο του, ένα γυμνό ουσιαστικό, φαλακρό σαν φάντασμα που σου έρχεται να του δανείσεις ένα σεντόνι, ― πώς είναι τότε; Μπορεί κανείς να διαβάζει τους ποιητές, να μελετά τους φιλόσοφους, να αγοράζει πίνακες και να συζητά νύχτες ολόκληρες: όμως είναι πνεύμα αυτό που κερδίζει κανείς έτσι; Ας υποθέσουμε ότι το κερδίζει: έγινε όμως κτήμα του; Αυτό το πνεύμα είναι τόσο γερά δεμένο με την τυχαία μορφή της εμφάνισής του! Διαπερνά τον άνθρωπο που θέλει να το λάβει και αφήνει πίσω του μόνο λίγη ταραχή. Τι θα κάνουμε με όλο αυτό το πνεύμα; Αναπαράγεται διαρκώς πάνω σε βουνά χαρτιού, πέτρας και μουσαμά, λαμβάνοντας στην κυριολεξία αστρονομικές διαστάσεις, εξίσου αδιάκοπα λαμβάνεται και απολαμβάνεται με κατανάλωση τεράστιας ποσότητας νευρικής ενέργειας: αλλά τι απογίνεται μετά; Εξαφανίζεται σαν αυταπάτη; Διαλύεται σε μόρια; Εξαιρείται από τον γήινο νόμο της διατήρησης; Τα μόρια σκόνης που βυθίζονται μέσα μας και σιγά σιγά ηρεμούν είναι απειροελάχιστα σε σχέση με ό,τι αναλώθηκε. Προς τα πού, πού, τι είναι; Λέτε αν ξέραμε περισσότερο γι΄ αυτό, να έπεφτε στενόχωρη σιωπή γύρω από το ουσιαστικό «πνεύμα»;!
*
[Ρόμπερτ Μούζιλ, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, μτφρ. Τούλα Σιέτη, εκδόσεις Οδυσσέας, πρώτη έκδοση, 1992.
