αγριμολογος

Ανάμεσα σ’ έναν Αμερικανό εκατομμυριούχο, τον Καίσαρα, τον Ναπολέοντα ή τον Λένιν, και τον σοσιαλιστή αρχηγό του χωριού – δεν υπάρχει ποιοτική αλλά μόνο ποσοτική διαφορά. Κάτω απ’ αυτούς στην ιεραρχία είμαστε εμείς, η μάζα, ο παλαβός δραματουργός Γουίλλιαμ Σαίξπηρ, ο μέγας τεχνίτης Τζον Μίλτον, ο αλήτης Δάντης Αλιγκέρι, το παιδί που έστειλα χτες για ένα θέλημα, εγώ, ο κουρέας που μου διηγείται ιστορίες, ο σερβιτόρος που μου έδειξε την αδελφικότητά του λέγοντάς μου περαστικά, γιατί ήπια μόνο το μισό μπουκάλι κρασί.

[Φερνάντο Πεσσόα, Βιβλίο της Ανησυχίας, μτφρ.  Μαρία Παπαδήμα, εκδόσεις Gutenberg]

[…]Συνήθως απαιτείται κάποιος χρόνος για να αντιληφθεί ένας λαός ότι τα εφήμερα προτερήματα μιας δικτατορίας, η αυστηρή της πειθαρχεία και η υψηλή συλλογική της δύναμη κρούσης που διαθέτει, πληρώνονται πάντα με προσωπικά δικαιώματα του ατόμου, και ότι κάθε καινούργιος νόμος κοστίζει αναπόφευκτα μια παλιά ελευθερία. Αυτό συμβαίνει και στη Γενεύη: η συνειδητοποίηση είναι βαθμιαία. Με καθαρή καρδιά οι πολίτες έδωσαν τη συγκατάθεσή τους για τη Μεταρρύθμιση, με δική τους βούληση συγκεντρώθηκαν στην κεντρική πλατεία, για να ασπαστούν ως ανεξάρτητοι άνδρες, με ανάταση του χεριού τους τη νέα πίστη. Η δημοκρατική τους όμως περηφάνια εξεγείρεται, όταν δέκα-δέκα, σαν σκλάβοι γαλέρας, οδηγούνται από τους δρόμους της πόλης για να δώσουν επίσημο όρκο για κάθε διάταξη του κυρίου Καλβίνου. Δεν έδωσαν τη στήριξή τους σε μια αυστηρή μεταρρύθμιση των ηθών για να απειλούνται τώρα καθημερινά από τον καινούργιο αυτόν ιεροκήρυκα με εξοστρακισμό και αφορισμό, μόνο και μόνο γιατί είπαν, πάνω από ένα ποτήρι κρασί, ένα εύθυμο τραγουδάκι ή επειδή φόρεσαν ρούχα, που ο κύριος Καλβίνος ή ο Φάρελ έβρισκαν αρκετά φανταχτερά ή πολυτελή. Και ποιοι λοιπόν είναι αυτοί οι άνθρωποι που φέρονται τόσο αυταρχικά; αρχίζει να αναρωτιέται ο λαός. Είναι μήπως πολίτες της Γενεύης; Είναι ντόπιοι που έχουν συνεισφέρει στο μεγαλείο και τον πλούτο της πόλης, δοκιμασμένοι πατριώτες, που για αιώνες ανήκουν στις καλύτερες οικογένειες ή έχουν συγγενέψει με αυτές; Όχι, νεοφερμένοι είναι, που ήρθαν κυνηγημένοι από μια άλλη χώρα, τη Γαλλία. Έγιναν δεκτοί με τα πιο φιλόξενα αισθήματα, βρήκαν τροφή και κατάλυμα και μια καλοπληρωμένη θέση, και τώρα έχει το θράσος αυτό ο γιος του τελωνειακού από τη γειτονική χώρα, ο άνθρωπος που φρόντισε να φέρει αμέσως τον αδερφό του και τον γαμπρό του στη ζεστή φωλιά, να τους εξυβρίζει και να τους επιπλήττει, αυτούς, τους εδώ γεννημένους και ανδρωμένους πολίτες! Αυτός ο εξόριστος, που οι ίδιοι του πρόσφεραν αξίωμα, έχει την αξίωση να ορίζει ποιος θα μείνει και ποιος όχι στη Γενεύη!
Στα πρώτα στάδια μιας δικτατορίας, όταν οι ελεύθερες ψυχές δεν έχουν ακόμη φιμωθεί, όταν τα ανεξάρτητα πνεύματα δεν έχουν εκδιωχθεί, η αντίσταση διατηρεί μια ορισμένη ορμή: δημόσια δηλώνουν στη Γενεύη οι δημοκρατικών πεποιθήσεων πολίτες πως ούτε κατά διάνοια θα επιτρέψουν να λοιδορούνται δημοσίως, «λες και είναι κοινοί λωποδύτες». Ολόκληροι δρόμοι της πόλης αρνούνται τον υποχρεωτικό όρκο, διακηρύσσουν σε υψηλούς τόνους πως ούτε θα ορκιστούν, ούτε θα αφήσουν αυτούς τους τυχάρπαστους πειναλέους Γάλλους να τους διώξουν από την πόλη τους. Βέβαια, ο Καλβίνος καταφέρνει να αναγκάσει το υποτελές σ’ αυτόν «Μικρό Συμβούλιο» να εκδώσει πράγματι την εντολή εκδίωξης των αρνητών του όρκου[…]»

[Απόσπασμα από το πρώτο κεφάλαιο του συγκλονιστικού βιβλίου του Στέφαν Τσβάιχ Καστελιόν κατά Καλβίνου, που θα κυκλοφορήσει το Φθινόπωρο από τις εκδόσεις της Athens Review of Books…

«Το έργο που παράγουν οι μύες ενός πολίτη, ο οποίος ολόκληρη τη μέρα τραβά ήσυχα το δρόμο του, είναι σημαντικά μεγαλύτερο από εκείνο ενός αθλητή που μια φορά την ημέρα σηκώνει ένα τεράστιο βάρος· το έχει αποδείξει και η Φυσιολογία· επομένως και τα μικρά καθημερινά έργα ως κοινωνικό άθροισμα και λόγω της ικανότητάς τους να αθροίζονται φέρνουν στον κόσμο πολύ μεγαλύτερη ενέργεια απ’ ό,τι οι ηρωικές πράξεις· μάλιστα, το ηρωικό έργο φαίνεται κυριολεκτικά μικροσκοπικό, σαν κόκκος άμμου που εναποτίθεται με τεράστια αυταπάτη πάνω σ’ ένα βουνό. Αυτή η σκέψη του άρεσε».

[Ρόμπερτ Μούζιλ, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, μτφρ. Τούλα Σιέτη, εκδόσεις Οδυσσέας 1992

Α: Απορροφημένοι από μια συζήτηση περί αθανασίας, είχαμε αφήσει να νυχτώσει χωρίς ν’ ανάψουμε τη λάμπα. Τα πρόσωπά μας δεν τα βλέπαμε. Με μιαν αδιαφορία και μια γλυκύτητα πιο πειστικές από το πάθος, η φωνή του Μασεδόνιο Φερνάντες έλεγε και ξανάλεγε πως η ψυχή είναι αθάνατη. Με διαβεβαίωνε πως ο θάνατος του σώματος είναι εντελώς ασήμαντος, αν όχι το πιο μηδαμινό πράγμα που μπορεί να συμβεί σ’ έναν άνθρωπο. Εγώ έπαιζα με το σουγιά του Μασεδόνιο· τον άνοιγα και τον έκλεινα. Ένα ακορντεόν εκεί κοντά δε σταματούσε να παίζει την «Cumparsita», αυτή την παταγώδη μπαρούφα που αρέσει σε πολλούς γιατί τους είπαν ψέμματα πως είναι παλιά. Πρότεινα στον Μασεδόνιο ν’ αυτοκτονήσουμε, για να συζητήσουμε με την ησυχία μας.

Ω (ειρωνικά): Υποπτεύομαι, όμως, πως εντέλει δεν το απαφασίσατε.

Α (όλο μυστικοπάθεια): Ειλικρινά, δεν θυμάμαι αν εκείνη τη νύχτα αυτοκτονήσαμε.

[Χόρχε Λούις Μπόρχες, από τη συλλογή Ο ποιητής (1960),  από Άπαντα τα Πεζά ΙΙ, μτφρ., Αχιλλέας Κυριακίδης, Πατάκης