[Η παγίδα του Θουκυδίδη ·
02/06/2020 § Σχολιάστε
Πηγή πρωτότυπης φωτογραφίας: AP (επεξεργασμένη δραστικά από αγριμολόγο)
Γράφει ο ©Αντώνης Εφραιμίδης
στην Athens Review of Books 13/05/2020, Τεύχος 117 – ΜΑΪΟΣ
Τον όρο «παγίδα του Θουκυδίδη» επινόησε ο Γκρέιαμ T. Άλλισον στο βιβλίο του Προορισμένοι για πόλεμο: Μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα να αποφύγουν την παγίδα του Θουκυδίδη;[1] για να περιγράψει την ερμηνεία του μεγάλου ιστορικού για τα αίτια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Με λίγα λόγια η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι όταν μια ισχυρή κυρίαρχη δύναμη αντιλαμβάνεται την άνοδο μιας άλλης που απειλεί να την επισκιάσει, μοιραίως οδηγείται σε σύγκρουση μαζί της. Τον 5ο αιώνα π.Χ. η Σπάρτη ήταν η κυρίαρχη δύναμη και η Αθήνα ήταν η ανερχόμενη. Αφορμές για την σύρραξη υπήρξαν πολλές, αλλά η αιτία ήταν αυτή.
Ο συγγραφέας κατόπιν παρομοιάζει την Κίνα με την Αθήνα και τις ΗΠΑ με την Σπάρτη και συμπεραίνει μετά από διεξοδική ανάλυση και επιχειρήματα ότι οι δύο σημερινές υπερδυνάμεις κινδυνεύουν να πιαστούν στην παγίδα του Θουκυδίδη και να οδηγηθούν σε πόλεμο.
Η ξαφνική επιδρομή του COVID-19 όξυνε τις σχέσεις μεταξύ Κίνας και Αμερικής και επανέφερε έντονα στο προσκήνιο τον παραλληλισμό με τον Πελοποννησιακό Πόλεμο.
Αξίζει, και ίσως επιβάλλεται, να μελετήσουμε αυτόν τον παραλληλισμό με βάση όχι μόνο τα περίπου γνωστά επιχειρήματα που επικαλείται ο συγγραφέας, αλλά και τις πρόσφατες εξελίξεις με τον κορωνοϊό που πραγματικά απειλούν την ανθρωπότητα και έχουν προκαλέσει βαθιά ανησυχία σε όλα τα μήκη και πλάτη της υφηλίου.
Από την εποχή του « Μεγάλου Τιμονιέρη» Μάο Τσετούνγκ, υπό την ηγεσία του οποίου το Κομμουνιστικό Κίνημα οδήγησε την χώρα σε επαναστατική ανόρθωση) οι βολές της Κίνας προς τις ΗΠΑ είχαν γίνει εμφανείς και έντονες. Δεν ήταν μόνον στόχος του κομμουνιστικού καθεστώτος η Αμερική. Ήταν και στρατηγικός στόχος μιας χώρας που αναδυόταν από μια κατάσταση σατραπικής αποσύνθεσης με ανάγκη και αναζήτηση ζωτικού χώρου για τα πολλά εκατομμύρια των κατοίκων της. Η προσωνυμία «χάρτινη τίγρη» που απέδωσε ο Μάο στην Αμερική ήταν ενδεικτική αυτής της αρχικής στοχοποίησης. Αυτή η εξέλιξη ήταν το πρώτο στοιχείο της θεωρίας της Θουκυδίδειας παγίδας. Από τότε είχε αρχίσει η συζήτηση περί πολέμου Κίνας-Αμερικής.
Ακολούθησε κατόπιν το μεγάλο άνοιγμα της Δύσης προς την Κίνα με την επίσκεψη του Νίξον στο Πεκίνο το 1972. Το συμβάν αυτό είχε προκαλέσει σεισμό στις κρατούσες αντιλήψεις της εποχής. Πολλοί μίλησαν τότε για κοινό στρατηγικό αντιπερισπασμό Κίνας και Αμερικής εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτή η θεωρία όμως γρήγορα κατέρρευσε. Όπως αποδείχθηκε περίτρανα, η βάση της σινοαμερικανικής προσέγγισης ήταν καθαρά οικονομική. Η έμπνευση του εγχειρήματος αποδίδεται στον Χένρυ Κίσσινγκερ και σημάδεψε το έναυσμα της λεγόμενης Παγκοσμιοποίησης που άργησε λίγο να υλοποιηθεί λόγω του θανάτου του Μάο και του σκανδάλου του Γουότεργκεϊτ. Έτσι οι τροχοί της εμπορικής παγκοσμιοποίησης μπήκαν σε κίνηση επί Ρέηγκαν και Θάτσερ από τις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Η εξίσωση της παγκοσμιοποίησης ήταν αρχικά πολύ απλή. Από τη μια πλευρά υπήρχαν μεγάλα αποθέματα κεφαλαίου που αναζητούσαν κερδοφόρες επενδυτικές ευκαιρίες. Από την άλλη υπήρχε ένα τεράστιο ανθρώπινο δυναμικό που προσφερόταν έναντι όχι απλά ανταγωνιστικού, αλλά σχεδόν μηδενικού κόστους. Και βέβαια, αν και η Κίνα αποτελούσε την μεγαλύτερη δεξαμενή αυτού του δυναμικού, υπήρχαν και άλλες υπανάπτυκτες ή «αναπτυσσόμενες» χώρες (κατά την φρασεολογία εκείνης της εποχής) που καθιστούσαν την επενδυτική ευκαιρία δελεαστική, αν όχι ακατανίκητη. « Read the rest of this entry »
[Όταν η ησυχία μεταδόθηκε σ’ όλους μας, αποφασίσαμε να φύγουμε ·
01/06/2020 § Σχολιάστε
Μποστ. Μέντης Μποσταντζόγλου (Χρύσανθος Βοσταντζόγλου, 1918-1995)
❊
Αιγαίον: αφτό το άγνοστον (απόσπασμα)
Χαζέψαμε σε μια βιτρίνα κάτι καΐκια και τρεχαντήρια με χαρούμενα χρώματα. O μαστρο-Bενιέρης καθόταν στον πάγκο του και κάρφωνε καρφίτσες στα πλευρά και μετά τάκοβε με μια πένσα. Tον ρώτησα αν εκτός από τα καράβια αυτά φτιάχνη και καραβέλλες ή άλλους τύπους πλοίων. «Φέρτε μου μια φωτογραφία ή κανένα σχέδιο και σας φτιάχνω παραγγελία», απάντησε με αυτοπεποίθηση. Mου έδωσε την εντύπωση καλού μάστορα και ευσυνειδήτου με πολύ γούστο κι ας μην έδειχνε παραπάνω από 35 χρονών. Oι τιμές του, μάλλον προσιτές. Aν δήτε κι εσείς τα ομοιώματα της ανεμότρατάς του, θα παραδεχτήτε πως 500 δραχμές δεν είναι τιμή ληστρική. H δουλειά του είναι φίνα κι οι λεπτομέρειες πολύ προσεγμένες. Έχει και καραβάκια και βαρκάκια της σειράς, με 50 δραχμές το ένα, αλλά στα μεγαλύτερα κομμάτια του βάζει όλο το μεράκι κι όλο τον καημό της θάλασσας. Mούρθε ν’ αγοράσω 2 τέτοια και να τα πάρω. Eπειδή, όμως, δεν κρατούσα απάνω μου ψιλά, προτίμησα να πάρω τα πόδια μου και να φύγω από κει. Πέρασα από μια εκκλησία, άφησα πίσω μου μια άλλη, βρέθηκα μπροστά σε μιαν άλλη, παρέκαμψα τέταρτη (στη Σύρο, το ένα στα δυο σπίτια είναι κατάστημα λουκουμιών· στη Mύκονο, είναι εκκλησία), αντίκρυσα ένα περίεργο σπίτι. Πάνω στην πόρτα είχε μια επιγραφή: 1753 ΔHMHTPAKHΣ MABPOΓENHΣ, σε μάρμαρο. Oλόκληρη η πόρτα είχε σκαλισμένα μοτίβα με πουλάκια και κυπαρίσσια. Bγήκε ένας σκύλος και γαύγισε. Πίσω εμφανίστηκε ένας κύριος μ’ ένα μπαστούνι και μάλωσε το σκυλί. Aπό την ανοιχτή πόρτα φαινόταν ένα «σκρίνιο» παλιό και κάτι βυζαντινές εικόνες. Eίδε ο κύριος του σπιτιού που κοιτάζαμε και μας είπε να περάσουμε μέσα. Λεγόταν κύριος Kωστάκης Kαμπάνης και του είπαμε και χρόνια πολλά γιατί γιόρταζε. O σκύλος ήταν ήσυχος κι έβλεπε τον πελεκάνο που και κείνος ήταν ήσυχος. Όταν η ησυχία μεταδόθηκε σ’ όλους μας, αποφασίσαμε να φύγουμε.
*
[από τα Πεζά κείμενα 1960-1965, Eρμής 1998
❊
[εκ βαθ…
31/05/2020 § Σχολιάστε
φωτο: αγριμολόγος
❊
Κρυμμένος στο βάθος ενός τυπικού καφενείου της περιοχής με καμιά δεκαπενταριά τραπέζια και καρέκλες, ένα μπαρ με αλουμινένια επιφάνεια και πίσω του σειρές από μπουκάλια μπροστά σ΄ ένα καθρέπτη αντίκα του δέκατου ένατου αιώνα απομίμηση Αρ Ντεκό και στη δεξιά κάτω άκρη ολίγον τι ραγισμένος, μια πόρτα από ασιατικές χάντρες οδηγούσε στους πίσω ιδιωτικούς χώρους, αλλά· τίποτα απ’ όλα αυτά που έως τώρα διαβάσατε, υπήρξαν ποτέ. Τα σκεφτόμουν καθώς κατευθυνόμουν προς το κέντρο της πόλης χωρίς λόγο, ενώ ήξερα ότι ήθελα να γυρίσω πίσω σπίτι και περπατούσα σκεπτόμενος ότι πίσω από το μπαρ με την αλουμινένια επιφάνεια που σας έλεγα· υπήρχε ο μπάρμαν, ένας ηλικιωμένος άντρας με γκρίζο μουστάκι, φορούσε φθαρμένο κοντομάνικο πουκάμισο τζιν ενώ είχε τα μπράτσα του καλυμμένα με τατουάζ έως τα δάχτυλα. Περπατούσα χωρίς λόγο ή περπατούσα για να ξεπεράσω, να αφήσω πίσω· να ξεφύγω από κάποιες δυσάρεστες δεκαετίες, ίσως γι’ αυτό περπατούσα με μια εντυπωσιακή ενεργητικότητα· παραδόξως προς το κέντρο, ενώ ήξερα ότι ήθελα να γυρίσω πίσω σπίτι και περπατούσα σκεπτόμενος ότι απέναντι από το τραπέζι του καφενείου όπου καθόμουν, στα αριστερά από το μπαρ με την αλουμινένια επιφάνεια και τον μπάρμαν με το φθαρμένο πουκάμισο και τα τατουάζ· αυτά σκεφτόμουν ενώ συνέχιζα να περπατώ. Τα κτίρια. Η σκέπη τ’ ουρανού επάνω τους, η ανείπωτη δυσαρμονία γραμμών και χώρων, τα δέντρα στους δρόμους κι οι άνθρωποι που προσπερνούσαν· όλα, φάνταζαν άκαμπτα· σκεφτόμουν ότι λίγοι πια άνθρωποι ξέρουν πως έφτασαν στον εαυτό τους. Θα μπορούσε ίσως να ειπωθεί και με κάποιον αποχρώντα λόγο να εξηγηθεί, ότι ενδεχομένως, να
εξαπατήθηκαν.
❊
[αν δεν έρθει το τεράστιο ποτάμι της λογοτεχνίας να το ποτίσει…
30/05/2020 § Σχολιάστε
Ο Γάιος Πετρώνιος (Gaius Petronius, 27 – 66 μ.Χ.)
ο αποκαλούμενος arbiter elegantiae, διαιτητής της κομψότητος.
❊
«Πόσοι και πόσοι νέοι, δεν κάνανε το λάθος να πιστέψουν πως είναι προικισμένοι ποιητές!» είπε ο Εύμολπος. «Η ποίηση, μπορώ να πω, τους πήρε στο λαιμό της, γιατί μόλις τα κατάφερναν να στήσουνε στους πόδες του ένα στίχο και να στριμώξουν σε μια φράση, μια ιδέα, λίγο ως πολύ λεπτεπίλεπτη, τα μυαλά τους παίρνανε αμέσως αέρα και νομίζανε πως φτάσανε στην κορφή του Ελικώνα. Δεν είναι λίγοι οι δικηγόροι, που θέλοντας να ξεκουραστούν από το χαμαλήκι της δικονομίας, καταφεύγουν στο ήσυχο άσυλο της ποίησης, σαν ναύτες που φτάνουν επιτέλους στο λιμάνι. Φαντάζομαι βλέπεις πως είναι πιο εύκολο να συνθέσεις ένα έπος, παρά έναν δικανικό λόγο, σπαρμένο δώ και κεί με ευφυολογίες. Μα η αληθινή η έμπνευση δεν τα καταδέχεται κάτι τέτοια μάταια στολίδια και το πνέμα δεν μπορεί μήτε να συλλάβει, μήτε να γεννήσει τίποτα αξιόλογο, αν δεν έρθει το τεράστιο ποτάμι της λογοτεχνίας να το ποτίσει με τα γόνιμα νερά του. Ο ποιητής πρέπει να αποφεύγει κάθε το, πως να το πω, κάθε κοινότοπη έκφραση, πρέπει να διαλέγει τις λέξεις του έξω απ’ τα όρια του λεξιλογίου της πλέμπας, με δυο λόγια να πραγματώνει κάθε φορά τον λόγο του Ορατίου:
Το άξεστο πλήθος το μισώ και μακρυά το διώχνω.
Πρέπει επιπλέον να αποφεύγει τις σκέψεις που μοιάζουν να μην έχουν σύνδεση με τον κορμό του έργου, λες κι είναι τα ορεκτικά ενός γεύματος. Πρέπει απεναντίας οι σκέψεις τοιυ να γίνονται ένα κράμα με τον στίχο, γιατί τότε μόνο θα φεγγοβολήσουν μ΄όλη τους τη λάμψη. Παράδειγμα ο Όμηρος και οι λυρικοί, ο Βιργίλιος ο Ρωμαίος και οι επιτυχείς πειραματισμοί ενός Ορατίου. Όσο για τους άλλους, δεν μπόρεσαν καν να διακρίνουν το δρόμο που οδηγεί στην ποίηση, ή κι αν τον είδανε, φοβήθηκαν να τον ακολουθήσουν […]»
*
[Πετρωνίου, Σατυρικόν, μτφρ. Άρης Αλεξάνδρου, εκδόσεις Νεφέλη
❊
