[Από πάνω κι από κάτω εκρήξεις σκοταδιού ·
13/03/2022 § Σχολιάστε
Ιωσήφ Μπρόντσκι [1940-1996] ―μετάφραση: Δημήτρης Τριανταφυλλίδης
Copyright: © INTERFOTO / Alamy (με «προσαρμογή» του αγριμολόγου)
Η φωτιά, ακούς, άρχισε να σβήνει.
Κι οι σκιές στις γωνιές – κουνήθηκαν.
Δεν κάνει με το δάχτυλο να τις δείχνεις,
να φωνάξεις, για να σταματήσουν.
Ναι, το στράτευμα τούτο λόγια δεν ακούει.
Παρατάχθηκε στην πλατεία, έκλεισε η αλυσίδα.
Αθόρυβα έρχεται απ’ τις γωνιές,
κι άξαφνα βρίσκεται στο κέντρο.
Από πάνω κι από κάτω εκρήξεις σκοταδιού.
Μοιάζουν με θαυμαστικά.
Ολοένα και πιο πυκνό το σκοτάδι έρχεται πετώντας από ψηλά
μέχρι το πηγούνι, τσαλακώνει το χαρτί.
Τώρα εξαφανίστηκαν οι δείκτες του ρολογιού.
Όχι μόνο δεν τους βλέπεις, μα δεν τους ακούς κιόλας.
Κι εδώ απέμεινε μόνο μια κηλίδα στα μάτια,
Που ‘ναι παγωμένα κι ακίνητα. Ακίνητα.
Έσβησε η φωτιά. Ακούς: έσβησε.
Ο καυτός καπνός κάτω απ’ το ταβάνι μαζεύεται.
Τούτη η κηλίδα δεν φεύγει από τα μάτια.
Καλύτερα, δε φεύγει από το σκοτάδι.
*
©Δημήτρης Τριανταφυλλίδης
◉
[περί του πνεύματος ή του «πνεύματος»·
04/03/2022 § Σχολιάστε
Robert Musil (1880-1942)
Eίναι πολύ φυσικό να θεωρούμε το πνεύμα ως ανώτερη και υπεράνω όλων αρχή. Αυτό μας διδάσκουν. Ό,τι μπορεί στολίζεται με πνεύμα, κοσμείται. Το πνεύμα σε σχέση με οτιδήποτε άλλο είναι το πιο διαδεδομένο πράγμα που υπάρχει. Το πνεύμα της πίστης, το πνεύμα του έρωτα, ένα ανδροπρεπές πνεύμα, ένα καλλιεργημένο πνεύμα, το μέγιστο πνεύμα της σύγχρονης εποχής, θέλουμε να κρατήσουμε ψηλά το πνεύμα ετούτου και εκείνου του πράγματος, και θέλουμε να δράσουμε στο πνεύμα του κινήματος μας: πόσο ακράδαντα και άμεμπτα ηχεί μέχρι τις κατώτερες βαθμίδες. Όλα τα υπόλοιπα, το καθημερινό έγκλημα ή η φιλόπονη μανία πρόσκτησης υλικών αγαθών, σε σύγκριση με το πνεύμα φαίνονται σαν κάτι ανομολόγητο, η βρομιά που ο Θεός απομακρύνει από τα νύχια των ποδιών του.
Όμως όταν το πνεύμα είναι μόνο του, ένα γυμνό ουσιαστικό, φαλακρό σαν φάντασμα που σου έρχεται να του δανείσεις ένα σεντόνι, ― πώς είναι τότε; Μπορεί κανείς να διαβάζει τους ποιητές, να μελετά τους φιλόσοφους, να αγοράζει πίνακες και να συζητά νύχτες ολόκληρες: όμως είναι πνεύμα αυτό που κερδίζει κανείς έτσι; Ας υποθέσουμε ότι το κερδίζει: έγινε όμως κτήμα του; Αυτό το πνεύμα είναι τόσο γερά δεμένο με την τυχαία μορφή της εμφάνισής του! Διαπερνά τον άνθρωπο που θέλει να το λάβει και αφήνει πίσω του μόνο λίγη ταραχή. Τι θα κάνουμε με όλο αυτό το πνεύμα; Αναπαράγεται διαρκώς πάνω σε βουνά χαρτιού, πέτρας και μουσαμά, λαμβάνοντας στην κυριολεξία αστρονομικές διαστάσεις, εξίσου αδιάκοπα λαμβάνεται και απολαμβάνεται με κατανάλωση τεράστιας ποσότητας νευρικής ενέργειας: αλλά τι απογίνεται μετά; Εξαφανίζεται σαν αυταπάτη; Διαλύεται σε μόρια; Εξαιρείται από τον γήινο νόμο της διατήρησης; Τα μόρια σκόνης που βυθίζονται μέσα μας και σιγά σιγά ηρεμούν είναι απειροελάχιστα σε σχέση με ό,τι αναλώθηκε. Προς τα πού, πού, τι είναι; Λέτε αν ξέραμε περισσότερο γι΄ αυτό, να έπεφτε στενόχωρη σιωπή γύρω από το ουσιαστικό «πνεύμα»;!
*
[Ρόμπερτ Μούζιλ, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, μτφρ. Τούλα Σιέτη, εκδόσεις Οδυσσέας, πρώτη έκδοση, 1992.
◉
[Ὁ πεῦκος ἄκουε μεθυσμένος κάποιονε θρύλο ποὺ θρηνοῦσε ·
11/02/2022 § Σχολιάστε
Μαρία Πολυδούρη (1902-1930)
Ο ΠΟΙΗΤΗΣ
Στὴν ἀκοίμητη Σκιὰ τοῦ Ἰωσὴφ Ραφτόπουλου
Τοῦ φθινοπώρου ἡ πνοὴ περνάει
στὰ δέντρα ποὺ δὲν τὰ φοβίζει
καταστροφή.
Ὁ εὐκάλυπτος τὴν κυβερνάει,
μιλοῦν σὰ φίλοι καὶ λυγίζει
τὴ νέα κορφή.
Ὁ πεῦκος ἄκουε μεθυσμένος
κάποιονε θρύλο ποὺ θρηνοῦσε
μέσ᾿ στὰ κλαδιά.
Θυμᾶται ποὺ συλλογισμένος
ὁ ἐρωτικὸς ποιητὴς περνοῦσε,
ὅλος καρδιά.
Τὰ μάτια του γέμιζε ὁ πόνος.
Στὰ σφραγισμένα χείλη ἀνθοῦσε
τὸ χλωμὸ φῶς.
Ὁ ποιητής περνοῦσε μόνος.
Τοῦ τραγουδιοῦ του ἀκόμη ἀχοῦσε
ὁ στεναγμός.
Μὰ τώρα σιώπησε ἡ καρδιά του
καὶ μόνον ὁ ἔρωτάς του μένει
καὶ περπατεῖ.
Καὶ ὅλοι μας λέμε εἶναι ἡ σκιά του
ποὺ τριγυρίζει – εἶναι ἡ θλιμμένη
σκιὰ τοῦ ποιητῆ.
❖
[ο Δυτικός πολιτισμός κατά Pascal Bruckner [II]·
09/02/2022 § 1 σχόλιο
Διαβάστε το μέρος [I]
«Ή το Ισλάμ θα γίνει σε εμάς μια θρησκεία ανάμεσα στις άλλες, ή θα προσκρούσει σε μια ισχυρή αντίσταση εκ μέρους των ελεύθερων ανθρώπων που δεν ανέχονται τον ζυγό του φανατισμού, δύο αιώνες μετά τη γαλλική επανάσταση.
Ένας πολιτισμός σαν της Ευρώπης, ικανός για τις χειρότερες θηριωδίες όπως και για τα υψηλότερα επιτεύγματα, δεν μπορεί να βλέπει τον εαυτό του μονάχα μέσα από το πρίσμα της κατάρας: αν η Ευρώπη διακατέχεται από ένα πραγματικό «γενοκτονικό πάθος»[¹], είναι επίσης εκείνη που επέτρεψε να εννοήσουμε ορισμένα εγκλήματα ως γενοκτονίες, είναι εκείνη που, μετά το 1945, αποστασιοποιήθηκε από την ίδια της τη βαρβαρότητα για να δώσει σε αυτή τη λέξη ένα συγκεκριμένο νόημα διακινδυνεύοντας να δει την κατηγορία να στρέφεται εναντίον της. Είναι μια τρομακτική μηχανή παραγωγής και ταυτόχρονα αναχαίτισης του κακού. Το ιδιαίτερο πνεύμα της Ευρώπης είναι πως δεν αγνοεί τις σκοτεινές της ζώνες, γνωρίζει πολύ καλά τις ασθένειές της, την ευθραυστότητα των φραγμών που τη χωρίζουν από την ίδια της βδελυγμία. Αυτή η διαύγεια σπρωγμένη στα άκρα, της απαγορεύει να κηρύξει μια σταυροφορία του Καλού εναντίον του Κακού και τη ωθεί να την υποκαταστήσει μάλλον με τη μάχη του προτιμητέου εναντίον του απεχθούς, σύμφωνα με την έκφραση του Ραιϋμόν Αρόν. Κανείς Ευρωπαίος ηγέτης δεν θα μπορούσε να πει σαν τον πρόεδρο Τζωρτζ Γ. Μπους την επομένη των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001: «Είμαι κατάπληκτος. Κατάπληκτος που υπάρχει τόση ακατανοησία γι΄ αυτό που είναι η πατρίδα μας. (…) Επειδή ξέρω πόσο καλοί είμαστε[²]». Εμείς οι άλλοι, τα παιδιά του Παλαιού Κόσμου, γνωρίζουμε τουλάχιστον ένα πράγμα: πως δεν είμαστε καλοί (αλλά βελτιώσιμοι). Η Ευρώπη είναι η κριτική σκέψη εν ενεργεία: από την εποχή της Αναγέννησης συγκροτείται μέσα στο εσωτερικό της αμφιβολίας που την αρνείται, και κοιτάζει τον εαυτό της με βλέμμα αμείλικτου κριτή. Η δυτική λογική είναι αυτή η μοναδική περιπέτεια του στοχασμού που δεν αφήνει όρθιο κανένα είδωλο, μάχεται αδιάκοπα τις παραδόσεις και την αυθεντία. Με το που γεννιέται, η Ευρώπη εξεγείρεται ενάντια στον εαυτό της και τοποθετεί τον εχθρό μες στην καρδιά της, υποβάλλεται σε μια συνεχή αυτοεξέταση. Το γεγονός πω η επίκριση του συστήματος απορρέει σε τέτοιο σημεία από το ίδιο το σύστημα, πως ολόκληρη η αποικιακή ιστορία, για παράδειγμα, αμφισβητήθηκε εξαρχής από τα διάφορα ρεύματα της αντιαποικιοκρατίας, οφείλεται στο ότι, στα μέρη μας, πέρα από μια αρχή επέκτασης, υπάρχει κι ένας χώρος πλουραλισμού, σχετικότητας, δοξασιών και πίστεων. Στους ανταγωνισμούς των εθνών, πάνω σε μια καθορισμένη γεωγραφική περιοχή, προστέθηκε το θεμελιώδες στοιχείο του χωρισμού του καθενός τους με τον εαυτό του. Δεν χρειάζεται να τονίσουμε πως η Ευρώπη δεν είναι ανώτερη παρά στο μέτρο που αμφιβάλλει για την ανωτερότητά της. Τουλάχιστον, απ’ αυτή την άποψη, είναι διαφορετική από τους άλλους πολιτισμούς που, μέχρι τώρα, δεν έχουν επιδοθεί σε αυτή τη συστηματική αμφισβήτηση των ιδίων τους των βεβαιοτήτων. Κατά το παράδειγμα του Παλαιού Κόσμου, κανένας λαός δεν μπορεί να ξεφύγει από το καθήκον να συλλογιστεί ενάντια στον εαυτό του.»
____________
[¹] Georges Bensoussan, Europe, une passion genocidaire: essai d’ histoire Culturelle, Mille et une nuits, 2006.
[²] Συνέντευξη τύπου του προέδρου Τζωρτζ Γ. Μπους, 11 Οκτωβρίου 2001.
*
[Πασκάλ Μπρυκνέρ, Η τυραννία της μεταμέλειας: Δοκίμιο πάνω στον δυτικό πολιτισμό. Μετφρ.: Λόισκα Αβαγιανού, εκδόσεις Αστάρτη 2007
αγριμολογος 